Μια ζωή αγώνες σε φουρτουνιασμένες θάλασσες

Ηταν το 1978 όταν η Ναυτεργατική Συνδικαλιστική Κίνηση έχρισε υποψήφιο πρόεδρο τον Θανάση Σταματόπουλο.

«Εμαθα την εκλογή μου εν πλω, ενώ ταξίδευα προς Ρότερνταμ, με το πλοίο “Ντόρια Φλέιμ”», θυμάται ο κ. Σταματόπουλος, προσθέτοντας: «Ο Νίκος Καλαμάκης εκλέχθηκε α’ γραμματέας, ο Γρηγόρης Τουγλίδης β’ γραμματέας και ταμίας ο Νίκος Στεφανής. Είχαμε την πλειοψηφία στο διοικητικό συμβούλιο».

Οι πρώτες κινήσεις της νέας διοίκησης της ΠΕΜΕΝ ήταν:

⒈ Καθιέρωση της απλής αναλογικής στις αρχαιρεσίες της ΠΕΜΕΝ, καταργώντας έτσι το υπάρχον πλειοψηφικό σύστημα, παρά τον νόμο 330/1976, που τον είχε επεξεργαστεί η χούντα και τον ψήφισε η κυβέρνηση Καραμανλή.

⒉ Εναρξη των απεργιακών αγώνων για την επαναφορά των μισθών σε συνάλλαγμα.

⒊ Αίτημα για να χαρακτηριστεί βαρύ και ανθυγιεινό το ναυτικό επάγγελμα.

Το αμαρτωλό τρίγωνο κυβερνήσεων – ΠΝΟ – εφοπλιστών επιχείρησε δύο φορές να καθαιρέσει την αιρετή διοίκηση της ΠΕΜΕΝ με δικαστικά πραξικοπήματα.

Την πρώτη φορά (1979), μετά από έφεση της ΠΕΜΕΝ, το δικαστήριο ακύρωσε την πρωτόδικη απόφαση.

Το 1982, το ίδιο τρίγωνο προσπάθησε να διακοπούν οι νέες αρχαιρεσίες, κηρύσσοντας έκπτωτη τη νόμιμη διοίκηση και διορίζοντας προσωρινή.

Και αυτή η έκνομη προσπάθεια απέτυχε, χάρη και στη δυναμική παρέμβαση των αυστραλιανών συνδικάτων.

Οι αρχαιρεσίες πραγματοποιήθηκαν, με την παράταξη Σταματόπουλου να συγκεντρώνει το 82,92% των ψήφων και μάλιστα με απλή αναλογική.

Εξαγωγή… της απεργίας

Μία από τις πρωτοτυπίες της νέας διοίκησης της ΠΕΜΕΝ ήταν και η… εξαγωγή της απεργίας στο εξωτερικό.

Δημιουργώντας συμμαχίες με τα συνδικάτα ξένων λιμανιών, το σωματείο εξασφάλιζε την ακινητοποίηση των ελληνικών πλοίων και στο εξωτερικό. Δηλαδή, οι απεργίες της ΠΕΜΕΝ είχαν παγκοσμιοποιηθεί.

Ενα παράδειγμα:

Από την 1η μέχρι τις 30.7.1980, σε κάθε ελληνικό ποντοπόρο ή μεσογειακό πλοίο, που προσέγγιζε σε λιμάνι, οι μηχανικοί απεργούσαν επί 48ωρο.

Ο κ. Σταματόπουλος επισημαίνει:

«Η απεργία σημείωσε τεράστια επιτυχία. Δεχθήκαμε μεγάλη βοήθεια από ξένες συνδικαλιστικές οργανώσεις, όπως από Γαλλία, Αυστραλία, Αγγλία, Σκανδικαβικές χώρες, Ιταλία, Σοβιετική Ενωση.

Οι εφοπλιστές ζήτησαν και πέτυχαν να κηρυχθεί η απεργία παράνομη και καταχρηστική. Απειλούσαν τους μηχανικούς με απολύσεις και κατάσχεση ακόμη και των σπιτιών τους. Στις 15 Ιουλίου αναστείλαμε την απεργία για προστασία των μελών μας».

Προηγουμένως (14/4/1979), η ΠΕΜΕΝ είχε κηρύξει απεργία στα επιβατηγά της ακτοπλοΐας.

Στο επιβατηγό «Αριάδνη» και οι πέντε μηχανικοί εγκαταλείπουν το πλοίο, κάτω από τα χειροκροτήματα των επιβατών που έχαναν το ταξίδι τους. Κάποια καράβια κινήθηκαν παράνομα με άσχετους μηχανικούς.

Ο απεργιακός χορός της ΠΕΜΕΝ συνεχίζεται. Στις 13.7.1981 ξεκινά νέα παγκόσμια απεργία στα ποντοπόρα και μεσογειακά πλοία, που χαρακτηρίζεται από πρόθυμους δικαστές παράνομη και καταχρηστική.

Ωστόσο, οι απεργιακοί αγώνες δεν άργησαν να καρποφορήσουν. Συγκεκριμένα:

◼ Ικανοποιήθηκε το αίτημα για εξάμηνη ναυτολόγηση, παρά τη λυσσαλέα εφοπλιστική αντίδραση.

◼ Αργότερα, θεσμοθετήθηκαν η 8ήμερη άδεια και η αύξηση των μισθών, ενώ άρχισαν να γίνονται κρατήσεις για την επικουρική ασφάλιση.

Πορεία στο Καστρί

Εννέα Δεκεμβρίου 1982. Οι σταθμός του ηλεκτρικού σιδηρόδρομου στην Κηφισιά κατακλύζεται σταδιακά από πέντε χιλιάδες πολίτες που ξεκίνησαν από τον Πειραιά.

Ακολουθεί μια μοναδική στα χρονικά πορεία, με προορισμό το Καστρί, κατοικία του τότε πρωθυπουργού Ανδρέα Παπανδρέου.

Τούτη τη λαοθάλασσα, που είχε κινητοποιήσει η ΠΕΜΕΝ, συγκροτούσαν ναυτεργάτες με τις οικογένειές τους και 1.000 άνεργοι εργάτες των Ναυπηγείων Σαλαμίνας.

Ο Παπανδρέου δέχθηκε επιτροπή των διαδηλωτών και ακολούθησε εικοσάλεπτη συζήτηση. Ο Θ.Σ. θυμάται:

«Mας δέχθηκε ο Ανδρέας στο προαύλιο και του δώσαμε το ψήφισμα. Αναγνώρισε το δίκαιο των αιτημάτων μας και υποσχέθηκε ότι θα τα φροντίσει προσωπικά. Δεν μας ικανοποίησε».

Τα οφέλη

Η πρωτοπόρος συνδικαλιστική δράση της ΠΕΜΕΝ απέφερε καρπούς. Ενδεικτικά:

α) Οι ναυτικοί απέκτησαν δικαίωμα ψήφου (1990).

β) Αποκάλυψε το κύκλωμα δουλεμπόρων που λειτουργούσε στον Πειραιά (υπάρχουν καταδικαστικές αποφάσεις).

γ) Ανέπτυξε πολιτιστική δράση, όπως θεατρικές παραστάσεις και δημιουργία τμημάτων μουσικής και χορού, δωρεάν για τα παιδιά των μηχανικών.

δ) Οι συντάξεις αυξήθηκαν κλιμακωτά από το 35% στο 70%, ενώ καθιερώθηκε η επικουρική σύνταξη.

Βιογραφικό

«Γεννήθηκα στο Παλαιοχώρι Γαστούνης, το 1932. Ημουν ο μεγαλύτερος από τα δύο δίδυμα αδέλφια μου. Οταν έγινα 4 χρόνων, ο πατέρας μου, κτηματίας στο επάγγελμα, αρρώστησε βαριά και τα έχασε όλα. Εφυγε… νωρίς. Σ

την Κατοχή πέρασα δύσκολα. Ακόμη πιο δύσκολες καταστάσεις βίωσα στον Πειραιά, όπου ήρθα το 1946».

Ξετυλίγοντας το κουβάρι της μνήμης, ο Θανάσης Σταματόπουλος προσθέτει:

«Ενας θείος με παρότρυνε να γίνω μηχανικός. Βρήκα πολύ δύσκολα δουλειά σε μηχανουργείο. Εργαζόμουν 6 ημέρες την εβδομάδα. Οκτάωρο τις πέντε ημέρες και πεντάωρο το Σάββατο. Επαιρνα ψίχουλα.

»Γράφτηκα στο προπαρασκευαστικό τμήμα της σχολής “Προμηθεύς”. Ακολούθησαν πέντε χρόνια εντατικών σπουδών. Βραδινά μαθήματα, έξι ημέρες την εβδομάδα.

Την Κυριακή είχε σχέδιο, πρωί ή απόγευμα. Χριστούγεννα και Πάσχα μας έδιναν εργασία για το σπίτι».

➫ Επίπεδο σπουδών;

«Ο,τι καλύτερο. Τον «Προμηθέα» είχε ιδρύσει ο Σύνδεσμος Ατμομηχανικών (σ.σ. πρόδρομος της ΠΕΜΕΝ). Η σχολή δεν είχε κερδοσκοπικό χαρακτήρα. Πληρώναμε όμως δίδακτρα. Στην τελευταία τάξη ήμουν άνεργος και δεν είχα να τα πληρώσω. Βλέποντας, ωστόσο, το βαθμολόγιο ο διευθυντής, Αλέξανδρος Παπάς -ένας υπέροχος άνθρωπος-, μου χάρισε το χρέος μέχρι την αποφοίτηση. Ομως δεν μου έδιναν το πτυχίο».

➫ Για ποιον λόγο;

«Ο εργοδότης μού έβαζε λιγότερα ένσημα. Μου αναγνώρισε όμως ορισμένα το ΙΚΑ, δούλεψα στο μηχανουργείο του Μαλκότση και τα συμπλήρωσα».

Στη διάρκεια των σπουδών του, ο Θ.Σταματόπουλος έμενε στη Δραπετσώνα. Σε μια αποθηκούλα από πισσόχαρτο, που είχε για πόρτα δύο σανίδες.

Οι… φακελωμένοι δεν παίρνουν δίπλωμα

Το παρθενικό μπάρκο πραγματοποίησε ο κ. Σταματόπουλος το 1958, με το δεξαμενόπλοιο «Γουόρλντ Σινσέριτι», του Σταύρου Νιάρχου.

Αφηγείται ο ίδιος:

«Εμεινα 18,5 μήνες στο πλοίο για να συμπληρώσω την απαιτούμενη θαλάσσια υπηρεσία για το δίπλωμα του τρίτου. Δίναμε 13 μαθήματα. Εστω και σ’ ένα να κοβόσουν, ξανάδινες εξετάσεις σε όλα. Πήγα να πάρω το δίπλωμα και ο αρμόδιος δεν το έδινε. Ελειπε το πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων»!

Η επόμενη απείρου καραμανλικής δημοκρατικότητας σκηνή διαδραματίζεται στο Γ’ τμήμα Ασφαλείας, στα Μανιάτικα του Πειραιά.

Ο αρμόδιος αστυνομικός ανοίγει έναν φάκελο και μετά δίνει… ρέστα:

● Αστυνομικός: «Στις εκλογές του 1958 πήγες στην ιδιαίτερη πατρίδα σου όχι με πούλμαν του Στεφανόπουλου ή του Γόντικα. Εσύ και κάποιοι άλλοι ενοικιάσατε δικό σας πούλμαν και ψηφίσατε ΕΔΑ» (Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά).

◾ Σταματόπουλος: «Εσείς επικαλείσθε ότι ψήφισα ΕΔΑ… Αλλά και έτσι να είναι, η ΕΔΑ είναι νόμιμο κόμμα».

● Αστυνομικός: «Ναι, αλλά πιστοποιητικό κοινωνικών φρονημάτων δεν μπορώ να σου δώσω».

Τελικά, λόγω κάποιων γνωριμιών, το πιστοποιητικό εκδόθηκε και ο κ. Σταματόπουλος πήρε το δίπλωμα.

Ο ίδιος θυμάται από τα φοιτητικά του χρόνια:

«Ο “Προμηθέας” ήταν διαγωνίως απέναντι από τη Γενική Ασφάλεια Πειραιά. Τα βράδια βασάνιζαν κόσμο στην ταράτσα. Για να μην ακούγονται οι κραυγές των θυμάτων, οι ασφαλίτες έθεταν σε λειτουργία μοτοσικλέτες. Εμείς, όμως, επειδή ήμασταν κοντά, ακούγαμε…».

Ναυαγός δύο φορές

Κατά την εικοσαετή, περίπου, θητεία του σε ποντοπόρα πλοία, ο συνομιλητής μας βίωσε δύο ναυάγια, ευτυχώς αναίμακτα.

«Το 1964 ταξίδευα με το φορτηγό “Μαριόγκα Μαρίς” του Μιχ. Μαρή. Είκοσι μίλια πριν από την Τζακάρτα, ψάχναμε να βρούμε ένα φανάρι. Αυτό όμως είχε γκρεμιστεί προ τριετίας και δεν υπήρχε σχετική ενημέρωση. Ανεβήκαμε πάνω στην ξέρα και μείναμε 20 ημέρες. Κανείς δεν έπαθε κάτι.

Μετά τη μεταφόρτωση σε μπάριζες μέρους του φορτίου, το πλοίο αποκολλήθηκε και συνέχισε το ταξίδι του.

Στις 10.2.1967 ήμουν στο με λιβεριανή σημαία (συμβεβλημένο με το ΝΑΤ) τάνκερ “Πήγασος”, που πρακτόρευε ένας Ελληνας. Πλοιοκτήτης ήταν ένας Τεξανός. Ταξιδεύαμε από Βενεζουέλα με αργό πετρέλαιο. Είχε κακοκαιρία. Περνούσαμε τον Κόλπο του Χατέρας όταν από την πρύμνη, λόγω κάκιστης κατασκευής, μπήκαν μεγάλα κύματα στο μηχανοστάσιο.

Πήρε φωτιά ο ηλεκτρικός πίνακας, αλλά με το δεύτερο κύμα έσβησε. Μείναμε ακυβέρνητοι και δώσαμε SOS με τον φορητό ασύρματο. Ηταν 10.30 το βράδυ».

Μέχρι να ξημερώσει, το 36μελές πλήρωμα πέρασε δύσκολες στιγμές, επειδή η κακοκαιρία δεν επέτρεπε στα παραπλέοντα να βοηθήσουν.

Το πρωί κάλμαρε ο καιρός. Ακολούθησε με επιτυχία αεροναυτική επιχείρηση διάσωσης 30 ναυαγών. Ανάμεσά τους και ο κ. Σταματόπουλος.

Οι υπόλοιποι 6 παρέμειναν στο φορτηγό, που ρυμουλκήθηκε ασφαλώς στη Νέα Υόρκη. Αργότερα το σκάφος πωλήθηκε σε κάποιον Ευγένιο Παναγόπουλο και μετονομάστηκε σε «KEO».

Αφού μπάλωσε πρόχειρα το ρήγμα, ο Παναγόπουλος πρότεινε στον κ. Σταματόπουλο να μείνει στο καράβι, αλλά πήρε αρνητική απάντηση.

Λίγους μήνες μετά, ανοιχτά του Χάλιφαξ, το σαπάκι κόπηκε στα δύο, στο σημείο του ρήγματος, και βυθίστηκε, πνίγοντας 41 ναυτικούς!

Το σχόλιο στον αναγνώστη…

Μαθήματα υγιούς συνδικαλισμού

⤊ Πενταμερής συνάντηση ναυτιλιακών παραγόντων. Από αριστερά: Βαγγέλης Γιαννόπουλος, υπουργός Ναυτιλίας, Στάθης Γουρδομιχάλης, πρόεδρος της Ενωσης Ελλήνων Εφοπλιστών, Σταύρος Νταϊφάς, αντιπρόεδρος της ίδιας Ενωσης, Μιχάλης Ζενζεφίλης, γενικός γραμματέας της ΠΝΟ, και Θανάσης Σταματόπουλος, πρόεδρος της ΠΕΜΕΝ

Τον Ιανουάριο του 1997 οι ναυτικοί μας ανοίγουν απεργιακά… πανιά. Αψηφώντας απειλές, ασφυκτικές πιέσεις και το… καθιερωμένο ξύλο, έδεσαν τα πλοία για ένα ολόκληρο δεκαήμερο.

Ηταν τότε η μεγαλύτερη σε διάρκεια ναυτεργατική απεργία μετά τη μεταπολίτευση.

Αιτήματα: Η απασχόληση-απορρόφηση των ανέργων, το κοινωνικοασφαλιστικό και -τι άλλο;- το φορολογικό.

Ο κ. Σταματόπουλος θυμάται:

«Το επιβατηγό “Ελ Γκρέκο” των Μινωικών βρισκόταν στη Θεσσαλονίκη. Η ΠΝΟ με στέλνει εκεί κατ’ απαίτηση του πληρώματος, στο οποίο ασκούνταν ασφυκτικές πιέσεις για να φύγει το βαπόρι. Ηταν το πρώτο στη σειρά αναχώρησης και, αν έφευγε, θα ακολουθούσαν και τα υπόλοιπα. Ο καπετάνιος, Κώστας Ξανθομουστακάκης, έλεγε στο πλήρωμα: “Οποιος θέλει ας απεργήσει, αλλά να το δηλώσει”. Του εξήγησα ότι αυτά δεν γίνονται, γιατί όσοι καταθέσουν δήλωση θα χάσουν τη δουλειά τους. Πρότεινα κάλπη και ψηφοφορία ως το πιο δημοκρατικό μέτρο. Στήθηκε η κάλπη και το 80% του πληρώματος ψήφισε ότι απεργεί. Ετσι, έμεινε δεμένο το βαπόρι και δεν έσπασε η απεργία».

Δυστυχώς, το απεργιακό έπος του 1997 τελείωσε άδοξα. Κυβέρνηση Σημίτη και εφοπλιστές, σε πλήρη σύμπνοια, αγνόησαν προκλητικά και με ιταμό τρόπο έναν τίμιο, δίκαιο και παλικαρίσιο απεργιακό αγώνα.

Τεράστιες οι επιπτώσεις

Στο ερώτημα αν υπάρχουν επιπτώσεις από την αποπομπή των Ελλήνων που συγκροτούσαν παλαιόθεν το κατώτερο πλήρωμα στα ποντοπόρα πλοία και την αντικατάστασή τους από άναυτους αλλοδαπούς, ο Θ. Σταματόπουλος απαντά:

⒈ Τα ανειδίκευτα αυτά πληρώματα δεν ανταποκρίνονται επαρκώς στις ανάγκες και ιδιαίτερα στα σύγχρονα πλοία. Ιδιαίτερα σε συνθήκες κινδύνου, η συνεννόηση δεν είναι επαρκής, με μοιραία πολλές φορές επακόλουθα. Τα προβλήματα οξύνονται λόγω και της δραστικής μείωσης της οργανικής σύνθεσης των πλοίων, ενώ έχουν καταργηθεί και ειδικότητες, όπως π.χ. αυτή των ασυρματιστών.

⒉ Στην αγορά εργασίας και στην ελληνική οικονομία οι επιπτώσεις είναι τεράστιες.

Συγκεκριμένα: διογκώνεται η ήδη τεράστια ανεργία του κλάδου και το ανέκαθεν υγιές ΝΑΤ σήμερα παραπαίει, σύμφωνα και με δήλωση υπουργού της λεγόμενης αριστερής κυβέρνησης.

⤆ «Ακρως απόρρητο» χαρακτηρίζει το Λιμεναρχείο Πειραιά το διαβιβαστικό έγγραφο (22.1.1980) που υποβάλλει στο υπουργείο Ναυτιλίας μαζί με την ομιλία του Θ.Σ. στην κοπή της πίτας της ΠΕΜΕΝ.

Προφανώς το Λιμεναρχείο θεωρεί… αντεθνική ενέργεια την κοπή μιας πίτας!

Ο ίδιος δεν διαβλέπει κάποια αλλαγή της ναυτιλιακής πολιτικής προς όφελος των εργαζομένων.

Αλλωστε, οι κυβερνήσεις ικανοποιούσαν πάντα τις απαιτήσεις των εφοπλιστών και όχι των ναυτικών.

Τα λεγόμενά του επιβεβαιώνονται και από τα εξής επίσημα στοιχεία του ΝΑΤ:

◼ Το 1980 είχαμε 120.000 Ελληνες ναυτικούς εν ενεργεία και 26.000 συνταξιούχους.

◼ Σήμερα, οι εν ενεργεία είναι μόλις 14.000 και οι συνταξιούχοι 72.000!

Αυτή η τεράστια ανατροπή οδήγησε το ΝΑΤ σε αδυναμία πληρωμής των συντάξεων, γι’ αυτό και επιχορηγείται από το κράτος με 1 δισεκατομμύριο ευρώ ετησίως, ενώ οι εφοπλιστές θησαυρίζουν…

Σεβαστός και αγαπητός

Ο Γιάννης Τσούρας, πρώην πρόεδρος της Πανελλήνιας Ενωσης Πλοιάρχων Εμπορικού Ναυτικού, καταθέτει για τον Θ.Σταματόπουλο:

«Από τα τέλη της δεκαετίας του 1980, με τον Θανάση Σταματόπουλο στην ηγεσία της Ενωσης Μηχανικών, το ναυτεργατικό συνδικαλιστικό κίνημα μπολιάστηκε με μια ίσως πρωτοφανέρωτη δυναμική. Η αγωνιστικότητα, η προσήλωση στην υπηρεσία των συμφερόντων όχι μόνο του κλάδου του αλλά και όλων των ναυτεργατών, καθώς και της ναυτιλίας μας, η αυστηρή ταύτιση των έργων με τον λόγο και, πάνω απ’ όλα, η εντιμότητά του έκαναν τον Θανάση σεβαστό και αγαπητό σε φίλους και αντιπάλους. Με δύο λόγια, ο κ. Σταματόπουλος ήταν και παραμένει υπόδειγμα. Αν οι σημερινοί συνδικαλιστές είχαν τα χαρακτηριστικά του γνωρίσματα, το συνδικαλιστικό μας κίνημα θα ήταν τελείως διαφορετικό».

Εντιμος και μαχητικός

Ο πρώην αρχηγός του Λιμενικού Σώματος, Χρήστος Δελημιχάλης, θα πει τούτα τα λόγια για τον Θανάση Σταματόπουλο:

«Τον θεωρώ έντιμο και μαχητικό συνδικαλιστή. Ως αξιωματικός -προσωπικά μιλάω- είχα πάντα καλή συνεργασία μαζί του, παρότι υπήρχαν μεταξύ μας και διαφωνίες, όπως συμβαίνει συνήθως σ’ αυτές τις περιπτώσεις. Τον διέκρινε και ένας δυναμισμός, ιδιαίτερα όταν διεκδικούσε την ικανοποίηση αιτημάτων του κλάδου του».