«Το βλέμμα διαμορφώνει κόσμους»

Τι να πρωτοπεί κανείς για τον Παναγιώτη Δαλαγιώργο; Κατάγεται από τα Σέρβια Κοζάνης. Πέρασε στο Πανεπιστήμιο, σπούδασε μηχανικός, αλλά δεν εξάσκησε αυτό το επάγγελμα, εργάστηκε ως DJ στον Βόλο και, μέσα στον κορονοϊό, μην μπορώντας να συνεχίσει τις μουσικές βραδιές του, αγόρασε την πρώτη του κάμερα και άρχισε να φωτογραφίζει αυτό με το οποίο ασχολούνταν ως παιδί: τα έντομα και τον μικρόκοσμο της φύσης. Είναι αυτοδίδακτος ως φωτογράφος, πλέον, και στα έξι χρόνια που ασχολείται με την επαγγελματική φωτογραφία έχει βραβευτεί σε εθνικούς και διεθνείς διαγωνισμούς φωτογραφίας, με συμμετοχές σε ομαδικές εκθέσεις στην Αθήνα, στη Νέα Υόρκη, στο Λονδίνο, στην Ταϊπέι και αλλού, και δημοσιεύσεις σε ελληνικά και διεθνή περιοδικά φωτογραφίας καθώς και σε άρθρα του BBC, του Guardian κ.ά.

Πριν από έναν χρόνο, τέσσερις φωτογραφίες του ήταν ανάμεσα στις νικητήριες εικόνες των διεθνών βραβείων Travel Photographer of the Year 2024, έναν διαγωνισμό στον οποίο συμμετείχαν φωτογράφοι από 150 χώρες με περισσότερες από 200.000 φωτογραφίες υποψήφιες. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε και άλλες βραβεύσεις του (International/European/New York/Fine Art/Muse Photography Awards, The Nature Photography Contest, WILD photo awards κ.ά.), αλλά θα μείνουμε σε αυτό: ένας νέος άνθρωπος έστρεψε το βλέμμα στον μικρόκοσμο, τον φωτογράφισε με υπομονή και μόνο φυσικό φως και μας παρουσιάζει μια μεγάλη αλήθεια. Πως δεν είμαστε ανώτερα όντα λόγω μεγέθους και πως «η ομορφιά του μικρόκοσμου είναι εκεί, δίπλα μας, και αυτά τα πλάσματα ήταν εκεί πολύ πριν από εμάς», όπως μας λέει ο ίδιος.

Τώρα, 47 φωτογραφίες του ίδιου συμπεριλαμβάνονται στην ομαδική έκθεση σύγχρονης τέχνης «Μικρές Ιεροτελεστίες της Ανοιξης – Ενα Ρέκβιεμ από το Μέλλον» που ξεκινάει απόψε (Σάββατο 18/04), στο «Λόφος Art Project», ανάμεσα σε έργα ζωγραφικής, υφαντά και εγκαταστάσεις, με θέμα την ανοιξιάτικη φύση, «ως πυξίδα ελπίδας μπροστά στον αδηφάγο ανθρώπινο παραλογισμό», σύμφωνα με την επιμελήτρια Φαίη Τζανετουλάκου.

Για τον Παναγιώτη Δαλαγιώργη, είναι απολύτως πολιτική πράξη το να στρέφουμε το βλέμμα προς τον μικρόκοσμο, που υπάρχει παντού γύρω μας, ακόμα και σε έναν θάμνο στην πόλη ή ανάμεσα στις πέτρες ενός κτιρίου, ακριβώς γιατί αντιλαμβανόμαστε πως δεν μας ανήκει καμία ανωτερότητα λόγω μεγέθους ή νοημοσύνης. Τα έντομα και όλα τα πλάσματα του κόσμου αυτού που ή δεν τους δίνουμε σημασία ή τα φοβόμαστε ή τα σκοτώνουμε με ευκολία, η ομορφιά και η σημασία τους για το κάθε οικοσύστημα λειτουργεί αντιθετικά προς καταστροφικές μορφές «ανάπτυξης» και απληστίας από τον άνθρωπο – και αυτό είναι μία σχεδόν επαναστατική στάση ζωής, σύμφωνα και με τον ίδιο τον καλλιτέχνη.

«Με τον κορονοϊό, έφυγα από τον Βόλο και επέστρεψα για ενάμιση χρόνο περίπου στο πατρικό μου στα Σέρβια Κοζάνης. Εκεί ξεκίνησα να φωτογραφίζω αυτά τα ζωύφια, που πολλοί ή δεν τα παρατηρούμε ή τα σιχαινόμαστε ή τα σκοτώνουμε και με τα οποία παίζαμε ως παιδιά μαζί τους. Το βρήκα εντυπωσιακό: από μία αράχνη με τις χορευτικές της κινήσεις έως το αλογάκι της Παναγίτσας. Χρησιμοποιώ ρεαλιστικό φωτισμό, και κάποια χρώματα τονίζονται (κυρίως βραδινές ώρες), κάνοντας χρήση του white balance της κάμερας. Ολη αυτή η επαφή, η επαφή εκ νέου με τη φύση και μάλιστα με ένα μέρος της που δεν δίνουμε σημασία συνήθως, είναι για μένα μια μορφή ψυχοθεραπείας. Φαίνεται μάλιστα και στις φωτογραφίες μου: αν είμαι στενοχωρημένος, θα είναι μία πιο σκοτεινή φωτογραφία, αν είμαι χαρούμενος, τα χρώματα θα είναι πιο έντονα. Η φύση έχει εικόνες για κάθε διάθεση», μας λέει χαμογελώντας.

Οι φωτογραφίες του, ωστόσο, είναι κάτι περισσότερο από μία έστω εξαιρετική απεικόνιση του φυσικού μικρόκοσμου: το εικαστικό τους περιεχόμενο προσομοιάζει με ζωγραφικό πίνακα, ενώ η «επίγευση» που σου αφήνει είναι σχεδόν φιλοσοφική, αν όχι λογοτεχνική. «Το βλέμμα αναμφισβήτητα διαμορφώνει κόσμους», μας λέει ο ίδιος. «Αλλά και οι κόσμοι –μεγάκοσμος ή μικρόκοσμος ή και ο δικός μας, ο φυσικός ή τεχνητός κόσμος στις ανθρώπινες διαστάσεις– είναι εκεί. Είτε τους βλέπουμε είτε όχι. Αν τους παρατηρήσουμε, μαθαίνουν (αυτοί) το βλέμμα μας. Μαθαίνουμε να κοιτάμε. Αλλά και το πώς έχουμε μάθει να κοιτάμε, αναδιαμορφώνει τους κόσμους αυτούς. Και αυτό το “μάθει” φέρει πολλές συνιστώσες: από τα βιβλία που διαβάζουμε, τις ταινίες που επιλέγουμε να δούμε, το πόσο χρόνο δίνουμε στο να παρατηρήσουμε κάτι, στην παιδεία που έχουμε λάβει, στην αισθητική που έχουμε αναπτύξει. Το πώς έχει διαπαιδαγωγηθεί το βλέμμα είναι μια ένδειξη του ποιοι είμαστε.

»Λόγω της δουλειάς μου, έχει τύχει να έρθω σε επαφή με επιστήμονες, όπως ένας διδάκτορας σε πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας, καθώς είχε ζητήσει την εικόνα μιας αράχνης που έτρωγε μια μικρή σαύρα (ως σπάνια περίπτωση) για τη διατριβή του. Οπως και με το Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων, όσον αφορά τις πεταλούδες, καθώς ο πληθυσμός τους αποτελεί ένδειξη για την κλιματική αλλαγή. Αλλά κι εγώ ο ίδιος παρατηρώ διαφορές από χρόνο σε χρόνο: και στη χλωρίδα και όσον αφορά τα έντομα. Ο κόσμος μας αλλάζει, οι ενδείξεις (και οι αποδείξεις) είναι εκεί και εμείς… εμείς τι κάνουμε;».

Τον ρωτάμε αν οι εικόνες τους έστελναν ένα «μήνυμα προς το μέλλον», ποιο θα ήταν; «Το μήνυμα προς το μέλλον, ουσιαστικά, είναι ότι “εμείς (σ.σ. τα έντονα, τα ζωύφια του μικρόκοσμου) ήμασταν εδώ πριν από σένα (σ.σ. τον άνθρωπο). Εμείς θα είμαστε εδώ και μετά από σένα. Οπότε φρόντισε εσύ να είσαι όσο το δυνατόν περισσότερο τριγύρω” – και με το “εσύ” εννοώ την ανθρωπότητα. Γιατί ο άνθρωπος θεωρεί πως είναι το άλφα και το ωμέγα του πλανήτη. Δεν αντιλαμβάνεται ότι τα ζωάκια αυτά προϋπήρχαν πολλά εκατομμύρια χρόνια πριν εμφανιστεί ο ίδιος και τα υπόλοιπα θηλαστικά. Δεν έχουμε αντιληφθεί καν τη θέση μας στον πλανήτη, πόσο μάλλον τον σκοπό της ύπαρξής μας. Πάντα βιαζόμαστε, ποτέ δεν έχουμε χρόνο ούτε για να δούμε κάτι εκτός οθόνης, ούτε για να στρέψουμε τη θέασή μας κάπου αλλού εκτός από κάτι τεχνητό. Αν σταματούσαμε για λίγο, αν κάναμε μια μικρή παύση, θα βλέπαμε πως αυτή η ομορφιά που υπάρχει στις εικόνες, είναι δίπλα μας. Δεν είναι σε κάποιο εργαστήριο ή σε έναν φανταστικό εξωγήινο κόσμο. Ούτε είναι εικόνες ΑΙ. Αν σε ένα πάρκο στη γειτονιά σου σταματήσεις για λίγο και κοιτάξεις ανάμεσα στα λουλούδια, θα δεις εικόνες απίστευτης ομορφιάς. Για μένα προσωπικά, είναι δώρο: τα έντομα τρομάζουν εύκολα. Οπότε ο ελάχιστος χρόνος που μου δίνουν να τα απαθανατίσω είναι δώρο. Και ως τέτοιο το λαμβάνω».

Τέλος τον ρωτήσαμε πότε ήταν αυτή τη στιγμή που ένιωσε πως κάτι κάτι πραγματικά σημαντικό, που ένιωσε στ’ αλήθεια χαρούμενος με αυτό: «Ηταν η πρώτη φορά που έβγαλα μία κάπως πιο εικαστική φωτογραφία. Στην αρχή έβγαζα πιο καταγραφικές φωτογραφίες – δηλαδή προσπαθούσα να εστιάσω όσο το δυνατόν πιο κοντά, να φαίνεται όσο το δυνατόν περισσότερη λεπτομέρεια. Αλλά την πρώτη φορά που κατάφερα να “στήσω” την κάμερά μου –όχι να στήσω τη σκηνή– με έναν τρόπο που να φαίνεται κάπως πιο εικαστικό το αποτέλεσμα, το ίδιο το έντομο μες στο περιβάλλον του, τότε στ’ αλήθεια χάρηκα πάρα πολύ. Ενιωσα χαρούμενος σαν παιδί. Ισως είναι σε αυτή την παιδικότητα, σε αυτό το βλέμμα του παιδιού που επιστρέφω: που τα βλέπει όλα σαν να ’ναι η πρώτη φορά και όλα το εντυπωσιάζουν. Είναι υπέροχο το να γυρίζεις σε αυτό…» καταλήγει.

ℹ️ «Μικρές Ιεροτελεστίες της Ανοιξης – Ενα Ρέκβιεμ από το Μέλλον» | «Λόφος Art Project» (Βελβενδού 39, Κυψέλη, τηλ.: 6938675348), 18/04-1/05. Τρ.-Κυρ., 18.00-21.00. | Στα εγκαίνια θα παρουσιαστεί περφόρμανς από τον Παναγιώτη Λεζέ και θα τραγουδήσει ο κόντρα τενόρος Γιάννης Ρενδούμης. | Πέραν του Π. Δαλαγιώργη, συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Δ. Αντωνίτσης, Π. Λεζές, Α. Λόη, Ν. Μεταξιώτης, Γ. Οιμπακ, Σ. Ρακάς, Β. Σαγκιώτη, Ε. Σκυργιάννη, Ε. Τόπα, Β. Τσιμούρτου, Σ. Φωτιάδου.