ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ Νόρα Ράλλη
Ανακαλύψτε περισσότερα άρθρα στα αποτελέσματα αναζήτησης
Προσθήκη του efsyn.gr στην Google

Δεν την ξέραμε. Δεν την είχαμε ακούσει καν, παρά το όποιο ενδιαφέρον μας για την περίοδο που μεσουράνησε αλλά και το πώς έδρασε σε σχέση με τις γυναίκες και τους μαύρους. Την ακούσαμε πριν από λίγες μέρες στο 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης, όπου στο πλαίσιο του αφιερώματος στο Αρχείο που είχε, προβλήθηκε το μικρού μήκους εξωφρενικά καλό ντοκιμαντέρ «NOW» (1965) του Σαντιάγο Αλβαρέζ: στο φιλμ προβάλλονται ρατσιστικά περιστατικά της εποχής στις ΗΠΑ, κυρίως φωτογραφίες, ενώ ακούγεται η αδιανόητη φωνή της Λένας Χορν (Lena Horne), ερμηνεύοντας το ομώνυμο τραγούδι της. «Enough with the quoting/Put those words into action/And we mean action now/Now is the moment/Now is the moment/Come on, we’ve put it off long enough» ακούμε.

Ολο το κοινό είχαμε μείνει εμβρόντητοι. Αμέσως μετά παίχτηκε και το υπέροχο ντοκιμαντέρ «I am not your negro» του 2016 σε σκηνοθεσία Ραούλ Πεκ και καταλάβαμε πολύ καλά τι συνέβαινε στην Αμερική τού τότε και γιατί δεν έχει αλλάξει σχεδόν τίποτα έως σήμερα ως προς το βλέμμα του λευκού Δυτικού ανθρώπου επάνω στον μαύρο. Το «Ελάτε, έχουμε ανεχτεί πολλά, τώρα είναι η στιγμή να κάνουμε τα λόγια πράξη» της Λένας Χορν φαντάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Επίκαιρο και επιτακτικό.

Ποια ήταν όμως αυτή η φωνή που γέμισε το σινεμά και το μέσα μας εκείνη τη μέρα; Η Λένα Μέρι Καλχούν Χορν (Lena Mary Calhoun Horne) ήταν Αμερικανίδα τραγουδίστρια, ηθοποιός και πολιτική ακτιβίστρια, από τις πλέον δυναμικές μορφές υπέρ της ελευθερίας των μαύρων αδερφών της αλλά και της γυναικείας χειραφέτησης. Οι ρίζες της ήταν από ιθαγενείς Αμερικανούς (αυτούς που λανθασμένα ονομάζουμε «Ινδιάνους») και αφρικανικές: από αυτούς δηλαδή που τους έκλεψαν τη γη βίαια και εγκληματικά οι άποικοι/σημερινοί «νόμιμοι κάτοικοι» των ΗΠΑ και από αυτούς που χρησιμοποίησαν, ακριβώς με την ίδια βιαιότητα, ώστε να πραγματοποιήσουν αυτό που ονομάζουμε «αμερικανικό όνειρο».

Η Λένα Χορν γεννήθηκε στις 30 Ιουνίου 1917 στο Μπρούκλιν, από ευκατάστατη οικογένεια μεν, αλλά με αυτές τις περγαμηνές στις προγονικές της μνήμες. Στα 16 της χρόνια, την εποχή της ποτοαπαγόρευσης και των σπουδαίων μαύρων φωνών στα κλαμπ, η Λένα παράτησε το Λύκειο και πήγε στο ονομαστό Cotton Club της Νέας Υόρκης, όπου δούλεψε αρχικά ως χορεύτρια. Το Cotton Club ήταν ένας χώρος-σύμβολο της εποχής, όπου μαύροι καλλιτέχνες διασκέδαζαν λευκό κοινό χωρίς να έχουν πρόσβαση στα ίδια δικαιώματα. Από εκεί και πέρα, η πορεία της Λένας ήταν ανοδική, αλλά ποτέ εύκολη.

Λίγα χρόνια αργότερα, μετακόμισε στο Χόλιγουντ ξεκινώντας μια κινηματογραφική καριέρα, ενώ υπέγραψε συμβόλαιο με την MGM, κάτι σχεδόν αδιανόητο για μια Αφροαμερικανή γυναίκα εκείνη την περίοδο. Ωστόσο, το ίδιο το σύστημα που την ανέδειξε ήταν και αυτό που την περιόρισε. Οι ρόλοι που της δίνονταν ήταν ελάχιστοι και προσεκτικά σχεδιασμένοι ώστε να μπορούν να αφαιρεθούν από τις ταινίες όταν θα προβάλλονταν στις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ που ανθούσε ακόμα η σκλαβιά των μαύρων, απλώς με άλλο νομοθετικό μανδύα. Η πιο χαρακτηριστική της εμφάνιση ήταν ως πρωταγωνίστρια στην ταινία «Stormy Weather» (1943), όπου η ερμηνεία της στο ομώνυμο τραγούδι έμελλε να γίνει διαχρονική.

Ωστόσο, δεν έμελλε να μακροημερεύσει στη βιομηχανία του θεάματος, καθώς αμέσως μετά τον Πόλεμο ο γερουσιαστής Μακάρθι την έβαλε στη μαύρη λίστα του. Βλέπετε, η Λένα Χορν δεν ήταν απλώς μια σπουδαία τραγουδίστρια ή μια όμορφη ηθοποιός του Χόλιγουντ. Ηταν μία από τις πρώτες καλλιτέχνιδες που κατάφεραν να σταθούν μέσα στο ίδιο το σύστημα της αμερικανικής βιομηχανίας θεάματος και να το αμφισβητήσουν εκ των έσω. Σε μια εποχή όπου ο ρατσισμός δεν ήταν απλώς κοινωνική συνθήκη αλλά θεσμοθετημένη πρακτική, η παρουσία της δεν ήταν μόνο καλλιτεχνική· ήταν πολιτική. Ηδη από τα πολύ νεανικά της χρόνια είχε αναμιχθεί στο κίνημα των μαύρων για πολιτικές και κοινωνικές ελευθερίες. Το 1963 συμμετείχε στη μεγάλη αντιρατσιστική πορεία στην Ουάσινγκτον όπου μίλησε ο Μάρτιν Λούθερ Κίνγκ.

Η ίδια, μην μπορώντας πλέον να εργαστεί στο Χόλιγουντ, συνέχιζε να τραγουδά στα τζαζ κλαμπ και να βγάζει δίσκους. Αργότερα, βραβεύτηκε πολλές φορές για την καλλιτεχνική και πολιτική της δράση, κερδίζοντας μάλιστα και τέσσερα Γκράμι. Οταν η Χάλι Μπέρι έγινε η πρώτη μαύρη ηθοποιός στην ιστορία των Οσκαρ που κέρδισε το βραβείο το 2002, είχε δηλώσει: «Αυτή η στιγμή είναι για τη Λένα Χορν, την Ντόροθι Ντάντριτζ, την Νταϊάν Κάρολ. Για κάθε ανώνυμη μαύρη γυναίκα, που τώρα έχει μια ευκαιρία, επειδή η πόρτα αυτή άνοιξε απόψε».

Η Λένα Χορν δεν ήταν ποτέ απλώς μια μεγάλη τραγουδίστρια. Γιατί δεν τραγουδούσε, αφηγούνταν. Με ξεκάθαρη πολιτική στάση. Ακόμα και κατά τη διάρκεια του Β’ Π.Π., όταν περιόδευε για να τραγουδήσει σε στρατεύματα, αρνήθηκε να εμφανίζεται μπροστά σε διαχωρισμένο (segregated) κοινό, απαιτώντας ισότιμη μεταχείριση. Η σημασία της Χορν ως συμβόλου χειραφέτησης βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη διπλή της ιδιότητα: ήταν ταυτόχρονα μέρος του συστήματος και αντίπαλός του. Δεν επέλεξε τον εύκολο δρόμο της προσαρμογής, ούτε τον πλήρη αποκλεισμό. Αντίθετα, κινήθηκε μέσα στις αντιφάσεις, διεκδικώντας χώρο εκεί όπου δεν υπήρχε.

Ως μαύρη γυναίκα, αντιμετώπισε ένα διπλό εμπόδιο: τον ρατσισμό και τον σεξισμό. Και όμως, κατάφερε να διαμορφώσει μια δημόσια εικόνα που δεν ήταν προϊόν επιβολής, αλλά συνειδητής κατασκευής. Σημαντική καμπή στην καριέρα της υπήρξε το θεατρικό της εγχείρημα στο «Broadway, Lena Horne: The Lady and Her Music», όπου για πρώτη φορά αφηγήθηκε η ίδια τη ζωή της, επαναδιεκδικώντας την ιστορία της, χωρίς τις παραμορφώσεις της βιομηχανίας. Η επιτυχία της παράστασης επιβεβαίωσε ότι το κοινό ήταν έτοιμο να ακούσει όχι μόνο τη φωνή της, αλλά και την αλήθεια της… Πέθανε το 2010 και μέχρι σήμερα είναι ένα από τα πιο καθαρά παραδείγματα καλλιτεχνικής και πολιτικής αξιοπρέπειας. Οχι γιατί ήταν αψεγάδιαστη, αλλά γιατί ήταν αδιαπραγμάτευτη.