«Κοίτα να δεις», σκέφτηκα. Μόλις πριν από δύο τεύχη, με αφορμή τα 10 χρόνια από τον θάνατό του, είχαμε αφιέρωμα στον Γιάννη Καλαϊτζή, εσαεί «αντιστασιακό» στις πάσης φύσεως αυταρχικές εξουσίες. Κι αυτή τη φορά, με αφορμή τα συγκλονιστικά φωτογραφικά τεκμήρια της εκτέλεσης των 200 στην Καισαριανή την Πρωτομαγιά του ’44, ο John Antono μας χαρίζει ένα θαυμάσιο αφιέρωμα στον Φωκίωνα Δημητριάδη (1894-1977) για τον οποίο η ιστορική μνήμη των πολλών έχει διατηρήσει, στην καλύτερη περίπτωση, την ανεκδοτολογικού τύπου σχέση του με τον Τσάτσο, τον οποίο σκιτσάριζε πάντα δίπλα σε μια κότα.
Ο Φωκίων Δημητριάδης όμως, όπως θα δείτε και θα διαβάσετε στις επόμενες σελίδες, δεν ήταν μόνον ο «σκιτσογράφος με την κότα του Τσάτσου». Ηταν ένας σημαντικότατος δημιουργός, ο οποίος αντιστάθηκε σθεναρά σε κατακτητές και χαφιέδες με το «ταπεινό» του σκίτσο, μια τέχνη προορισμένη δυστυχώς συχνά για το εφήμερο και τη λήθη. Αλλά ο Δημητριάδης, που είχε μάλιστα συλληφθεί από τους Γερμανούς στη διάρκεια της Κατοχής και είχε μεταξύ πολλών άλλων σκεφτεί να αποτυπώσει σκιτσογραφικά την είσοδο του στρατοπέδου συγκέντρωσης στο Χαϊδάρι, τόλμησε να καταγράψει σε σοβαρά και άλλοτε σπαρακτικά σκίτσα την Ιστορία – κι ας του έμελλε να καταχωριστεί και ο ίδιος όπως και πολλοί άλλοι ομότεχνοί του στα κιτάπια της πρωτίστως ως «γελοιογράφος». Από εκεί κάνω «γέφυρα» μέχρι τον Καλαϊτζή κι από εκεί φτάνω στους σύγχρονους φορείς αυτής της τέχνης, λίγο-πολύ παραγνωρισμένης, ειδικά όταν εκπροσωπείται από το σκίτσο-σχόλιο της ειδησεογραφικής καθημερινότητας σε καθημερινό έντυπο που η αναγνωστική ματιά το διατρέχει χωρίς να μένει στην υπογραφή του καλλιτέχνη.
Αλλά από τον Δημητριάδη, πιο πριν και μέχρι εδώ, με όπλο άλλοτε την καυστικότητα, την κοφτερή ειρωνεία, το χιούμορ ή και την ωραία, λαϊκή πλάκα και πάντα την άνεση στην καταγραφή της επικαιρότητας, κυριολεκτικά σε αδρές γραμμές και επί της ουσίας, με ελάχιστα λόγια ή και χωρίς, με τα λόγια σε δευτερεύοντα έτσι κι αλλιώς ρόλο, το σκίτσο υπήρξε η μεγάλη τέχνη του ακαριαίου σχολίου, της πιο δημοκρατικής και άμεσα προσλήψιμης απ’ όλους επιτομής της ειδησεογραφίας. Στην πορεία του υπήρξαν και υπάρχουν ασφαλώς και φορείς του που έκλεισαν το μάτι στη συστημικότητα και στην εκάστοτε εξουσία – το ίδιο συμβαίνει και με όλους της καλλιτέχνες και δη της σάτιρας. Αλλά στη διάρκειά του επιβιώνουν οι αντισυστημικοί, οι «αντιεξουσιαστές», οι «θρασείς» κάθε εποχής, εκείνοι που τολμούσαν πάντα να σκιτσάρουν τον Τσάτσο (ή και τον εκάστοτε τσάτσο) με μια κότα.
