Ξεκινάμε αποφατικά: Το ότι σπάνια πλέον βλέπεις καλό έργο στο θέατρο, είναι μια αλήθεια. Και όταν λέμε «έργο», εννοούμε γραπτό κείμενο. Συνήθως οι σκηνοθέτες επιστρέφουν σε κλασικά έργα ή στους μεγάλους συγγραφείς (από τραγικούς έως Μπέκετ, ίσως και Στρίντμπεργκ στο τσακίρ κέφι) για σιγουριά, καθώς σύγχρονο κείμενο που να έχει και νόημα να γίνει θεατρικό και βάθος και ουσία, είναι σπάνιο. Τόσο από Ελληνες συγγραφείς όσο και από ξένους (ειδικά τα τελευταία χρόνια αποδεικνύεται πως οι ξένοι είναι ακόμα χειρότεροι γραφιάδες: βλέπεις παράσταση με βραβευμένο κείμενο στο εξωτερικό και τρίβεις τα μάτια και τ’ αφτιά σου!).
Με βάση τα παραπάνω, πηγαίνοντας να δούμε το θεατρικό «Βουργουνδία», που έχει και περίεργο τίτλο και δεν είναι με γνωστούς ηθοποιούς/συντελεστές και είναι και μια παράσταση βασισμένη στο έργο «Υβόννη, πριγκίπισσα της Βουργουνδίας» του Βίτολντ Γκομπρόβιτς, που έχει ακόμα πιο περίεργο όνομα, δεν ξέραμε τι να περιμένουμε. Αλλά αυτό που μας περίμενε δεν είχε καμία σχέση ούτε με αυτό που δεν περιμέναμε.
Η παράσταση «Βουργουνδία» δεν είναι μόνο από τα καλύτερα θεατρικά έργα που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια. Δεν έχει απλώς εξαιρετική σκηνοθεσία, έξυπνη δραματουργία, δυνατές ερμηνείες. Πάνω απ’ όλα είναι ένα ευφυές κείμενο, τρομερά καινούργιο, που δεν έχει καμία σχέση με οτιδήποτε έχουμε δει στο παρελθόν (εξαιρούμε τους μεγάλους συγγραφείς) και που μύριζε φρεσκάδα μαζί με κάτι από βαθιά κοινωνικοπολιτική φροντίδα. Υπαρξιακά μας φανερώθηκε, έτοιμο μπροστά στα μάτια μας, δίχως φόβο, χωρίς κρατήματα, δικαιολογίες και εξηγήσεις, σχεδόν με θράσος, λέγοντάς μας: «Είμαι εδώ. Είμαι το νέο. Βασίζομαι στα πιο βαθιά και αρχέγονα στοιχεία της ανθρωπινότητάς σου. Απλώς κοίτα με»… Και κοιτάξαμε. Και είδαμε. Και δεν μπορούσαμε να πάρουμε τα μάτια μας από πάνω του.
Δεν ξέρω τι είχαν στο μυαλό τους η Κατερίνα Σκουρλή, που υπογράφει τη σκηνοθεσία και την επιμέλεια της κίνησης (σ.σ. μας εντυπωσίασε η δυσκολία των κινήσεων, σε πολλαπλά επίπεδα μέσα, γύρω και πάνω από ένα τεράστιο τραπέζι, καθώς και το πώς αυτή μεταφράστηκε σε ρευστότητα σωμάτων με σημειολογική σημασία), και ο Βαγγέλης Κυριακού που υπογράφει το πανέξυπνο αυτό κείμενο. Αλήθεια, τι σκέφτονταν σαν αποφάσιζαν να συνδημιουργήσουν μια παράσταση που χρονικά μας μεταφέρει στον Μεσαίωνα, με τις αντίστοιχες φορεσιές και σκηνικά, σε ένα βασίλειο στη Βουργουνδία (σ.σ. βάζω στοίχημα πως ελάχιστοι γνωρίζουν κατά πού πέφτει καν αυτή η περιοχή – ιστορική περιοχή της κεντρικής Γαλλίας είναι παρεμπιπτόντως), με βασιλιά και βασίλισσα και υπηρέτες, ανάμεσα στους οποίους είναι και μια Υβόννη, που αλλάζει όλους τους συσχετισμούς και γιατί όλο αυτό να αφορά τους θεατές τού σήμερα… όχι, δεν ξέρω τι σκέφτονταν.
Ξέρω όμως ότι όχι μόνο αφορά καθέναν και καθεμία μας, όχι μόνο είναι μια ολοκληρωμένη παράσταση, αλλά ξεχωρίζει στην κάθε της λεπτομέρεια. Σέβεται τον θεατή και τους συντελεστές της. Τον χρόνο, τον κόπο, τις προσδοκίες και τα χρήματά τους… Ολα τα παραπάνω είναι αλήθεια εκτός από ένα ψέμα που γράψαμε: δεν μας ήταν άγνωστη η ομάδα της «Βουργουνδίας». Πρόκειται για την ομάδα «Αθώο Σώμα», την οποία γνωρίσαμε το 2023 μέσα από ένα θεατρικό, που και τότε είχαμε ξεχωρίσει: την «Πλαστελίνη» του Βασίλι Σίγκαρεφ, και πάλι σε σκηνοθεσία Κατερίνας Σκουρλή. Τότε, το είχαν πάει δέκα βήματα μπροστά. Τώρα, το έφτασαν πολύ παραπέρα όμως.
Γιατί αν υπάρχει κάτι σάπιο στο βασίλειο της Δανιμαρκίας, υπάρχει κάτι βαθιά ενοχλητικό στο βασίλειο της «Βουργουνδίας» που ανεβαίνει στο Θέατρο Σφενδόνη. Οχι με την εύκολη έννοια του προκλητικού, αλλά με εκείνη την ύπουλη, υποδόρια θρασύτητα που σε αφήνει να γελάς και, σχεδόν ταυτόχρονα, να συνειδητοποιείς ότι γελάς με κάτι που σε αφορά. Με κάτι που σου μοιάζει, αλλά δεν μπορείς να το προσδιορίσεις ακριβώς, που κάτι σου θυμίζει, που είναι μακρινό και μέσα σου ταυτόχρονα, που μπορεί να μην καταλαβαίνεις ακριβώς, αλλά το νιώθεις ξεκάθαρα. Το νιώθεις πως είναι απολύτως εσύ, δίχως καν να σε αναγνωρίζεις.
Αυτή δεν είναι και η ουσία της θεατρικής πράξης; Οχι να αφηγηθεί, αλλά να εκθέσει, να σε εκθέσει; Μέσα απ’ το σώμα πάνω απ’ τον λόγο, την εικόνα πάνω απ’ τον ψυχολογισμό και τον ρυθμό πέρα από την αφήγηση, αυτό δεν πρέπει να κάνει; Καταρχήν να ψυχαγωγεί και ταυτόχρονα να οδηγήσει τον θεατή στο να γίνει ένας άλλος, που ίσως δεν γνωρίζει, αλλά είναι αυτός ο ίδιος. Αυτός δεν είναι ο θεμελιώδης σκοπός του θεάτρου;
Το σκηνογραφικό και αισθητικό σύμπαν στη «Βουργουνδία» είναι πληθωρικό, σχεδόν αυτάρεσκο – και το κάνει επίτηδες: πολυτέλεια που βρομάει, μπαρόκ υπερβολή, κοστούμια που θυμίζουν περισσότερο ιδεολογικές στολές παρά ρούχα. Η εικόνα γίνεται εργαλείο ειρωνείας: όσο πιο «μεγάλη» η αυλή, τόσο πιο μικροί οι άνθρωποί της. Σε σημεία, αυτή η οπτική δύναμη απειλεί να καταπιεί το ίδιο το έργο· όμως αυτός ο κίνδυνος μοιάζει υπολογισμένος. Η «Βουργουνδία» δεν φοβάται την υπερβολή – τη χρησιμοποιεί για να δείξει πόσο κούφια είναι. Εμείς, πάντως, «γεμίσαμε». Φουλ.
● Κάθε Δευτ., Τρ. στις 21.00, στο Θέατρο Σφενδόνη (Μακρή 4, δίπλα στο μετρό Ακρόπολη, τηλ. 2155158968). Προπώληση: www.ticketservices.gr. Παίζουν: Λυδία Βύρλα, Νατάσα Βλυσίδου, Μαντώ Γιαννίκου, Πάνος Θεοδωρακόπουλος, Πάνος Χατσατριάν.
