Με 8 υποψηφιότητες στα 98α Οσκαρ (15/3), συμπεριλαμβανομένων της Σκηνοθεσίας, του Α’ Αντρικού (για τον Τιμοτέ Σαλαμέ που έτσι γίνεται ο νεότερος υποψήφιος ηθοποιός σε αυτή την κατηγορία στην ιστορία του θεσμού) και του Πρωτότυπου Σεναρίου, η ταινία του Τζος Σάφντι έχει όλα τα στοιχεία μιας καλοβαλμένης μεγάλης αμερικανικής παραγωγής που απευθύνεται στο πλατύ κοινό, μικρούς, μεγάλους, φίλαθλους και μη, έχοντας το απλό (και συνήθως προσοδοφόρο) κίνητρο να μας κάνει να «νιώσουμε καλά». Συγκαταλέγεται δηλαδή σε αυτά τα έργα που βλέπουμε με ευχαρίστηση, αλλά που ξεχνάμε επίσης γρήγορα, σαν να μην τα είχαμε δει ποτέ. Παρ’ όλα αυτά το «Marty Supreme» βρίσκει ένα επιπλέον προτέρημα στο πρόσωπο του κεντρικού ήρωα, του Μάρτι Μάουσερ, ο οποίος είναι εμπνευσμένος από τον Αμερικανοεβραίο πρωταθλητή του πινγκ πονγκ, Μάρτι Ράισμαν, στις Ηνωμένες Πολιτείες της δεκαετίας του ’50.
Ως Μάρτι Μάουσερ ο ηθοποιός Τιμοτέ Σαλαμέ ξεπερνά παλιότερους ρόλους του λες και βρίσκεται στο απόλυτο στοιχείο του, εκεί όπου απαιτείται χάρη, φρεσκάδα, κινητικότητα και ορμή, όλα μαζί ταυτόχρονα. Ο ήρωας παρουσιάζεται ως ένας φιλόδοξος νεαρός που δεν διστάζει μπροστά σε κανένα εμπόδιο προκειμένου να ξεφύγει από τις κοινωνικές προδιαγραφές της μεταπολεμικής Νέας Υόρκης (και σε αυτό το σημείο η εβραϊκή του καταγωγή έχει σημασία) και να φτάσει στην κορυφή του κόσμου παίζοντας πινγκ πονγκ. Προχωρά ακάθεκτος, σαν να το ξέρει πως το μέλλον είναι δικό του δημιούργημα, κάνοντας ό,τι περνάει από το χέρι του για να πετύχει τον σκοπό του.
«Ο Μάρτι είμαι εγώ όσο κανείς άλλος χαρακτήρας που έχω ερμηνεύσει» δήλωσε ο Σαλαμέ σε μια συνέντευξη Τύπου στο Λος Αντζελες. «Και δεν το λέω αυτό απερίσκεπτα. Αλλωστε δεν είναι αξιοθαύμαστος επειδή συγκεντρώνεται απόλυτα στο να πετύχει τον σκοπό του. Από την άλλη αυτό είναι το σημείο όπου ταυτίζομαι μαζί του, η φλογερή αποφασιστικότητά του. Ημουν και εγώ αποφασισμένος να πετύχω στην καριέρα μου και να μην αφήσω κανένα “όχι” να με σταματήσει, παρ’ όλο που στη βιομηχανία του κινηματογράφου εισπράττεις απόρριψη συνέχεια, ειδικά όταν αρχίζεις, και ο μόνος άνθρωπος που πιστεύει σε σένα είσαι εσύ ο ίδιος».
Ο Μάρτι του Σαλαμέ απέσπασε θερμές επιδοκιμασίες, αλλά και σφοδρές κριτικές από πλήθος θεατών που έγραψαν σχόλια στα κοινωνικά δίκτυα, παρακινώντας τους κριτικούς των περιοδικών της ψυχαγωγίας να εκφέρουν κι αυτοί γνώμη, εκφράζοντας πότε συμπάθεια για τον «χαρισματικό» και πότε αντιπάθεια για τον «ανήθικο» πρωταγωνιστή. Πράγματι ποιος θέλει να αγαπήσει αυτόν που αγαπάει πάνω απ’ όλους και όλα τον εαυτό του; Κανείς. Γιατί η αγάπη είναι το αντίθετο του ναρκισσισμού. Και ενόσω ζούμε στην εποχή της δόξας του ναρκισσισμού (όλοι μας εμπλεκόμενοι), η αγάπη (που δεν πεθαίνει ποτέ) προσφέρεται με το σταγονόμετρο. Αν λοιπόν ο χαρακτήρας μιας ταινίας καταφέρνει να ανοίξει τη σιδερόπορτα του δικού μας εγωισμού και να βοηθήσει την ψυχή μας να φτερουγίσει προς κάποιο άλλο πρόσωπο «δι’ ελέου και φόβου περαίνουσα»… τότε έχει κερδίσει την αγάπη μας και ο ηθοποιός το βραβείο καλύτερης ερμηνείας.
Βέβαια, όπως σε όλα τα πράγματα της ζωής, για κάθε κανόνα υπάρχουν πάντα εξαιρέσεις. Ο Μάρτι του Σαλαμέ μπορεί να αποτελεί την εξαίρεση του «συμπαθητικού εγωιστή». Με τη διαφορά ότι εμείς που τον συμπαθούμε, δεν τον συμπαθούμε γιατί ταυτιζόμαστε με τον εγωισμό του ή με τη φιλοδοξία του, αλλά γιατί δεν φοβάται. Μάλιστα η απουσία του φόβου και η ορμή προς τα εμπρός αποδεικνύει κάτι αντίθετο από αυτό για το οποίο τον κατηγορούν, δηλαδή τον εγωκεντρισμό. Η απουσία του φόβου δηλώνει έναν άνθρωπο που δεν φοβάται να αποτύχει. «Οπως είπε ο Μπομπ Ντίλαν, μην κοιτάς πίσω, ό,τι έγινε, έγινε» είπε ο ηθοποιός.
«Το Χόλιγουντ δεν είναι θεσμός» πρόσθεσε. «Δεν είναι κάτι αθάνατο. Χρειάζεται να υπάρχει ζωτικότητα στις ταινίες και για αυτόν τονλόγο είμαι περήφανος για τη δουλειά του Τζος Σάφντι. Δεν ακολουθεί φόρμουλες, ούτε τη δομή των τριών πράξεων. Αλλά δίνει ζωή στη βιομηχανία και εγώ θέλω να συμμετάσχω σε αυτό…».
«Βλέπω κάποιους συνάδελφους», συνέχισε, «που ζουν μες στον φόβο προστατεύοντας το ταλέντο τους, ενώ άλλοι το σπαταλάνε ασυλλόγιστα. Εγώ αποφάσισα ότι δεν θα ακολουθούσα κανέναν από αυτούς τους δύο δρόμους, αλλά θα έδινα τον καλύτερο εαυτό μου σε κάθε μου ρόλο». Λίγο αργότερα είπε: «Για τον Μάρτι το πινγκ πονγκ είναι το καλύτερο πράγμα στον κόσμο. Ετσι αισθάνομαι και εγώ για την υποκριτική. Δεν ντρέπομαι να το πω, γιατί θέλω και άλλοι συνάδελφοι να νιώσουν άνετα και να το παραδεχτούν κι αυτοί… Να παραδεχτούν πως κυνηγάμε το μεγαλείο».
Εδώ ο Σαλαμέ, πιστεύω, δεν μιλάει για την προσωπική δόξα, αλλά για τη σύλληψη κάποιου πράγματος που υπερβαίνει την ατομική επιτυχία. Παρόμοια μίλησε και ο σκηνοθέτης: «Για μένα ο κινηματογράφος είναι σαν θρησκεία και η δημιουργία μιας ταινίας πνευματική εμπειρία, μια προσπάθεια να συλλάβουμε τη ζωή… Κάποιοι λένε ότι οι ηθοποιοί κατέχουν τον “παράγοντα Χ”. Τι είναι αυτό; Ενα μυστήριο. Οταν στρέφεις την κάμερα σε έναν ηθοποιό, είτε βγάζει ψυχή είτε όχι. Αλλά εγώ αυτό αναζητώ πάντα – την αληθινή ζωή και τα ζωντανά συναισθήματα».
Τι είναι αυτό που μας φρενάρει στη ζωή; Αυτό που μας εμποδίζει να έχουμε επαφή με «την αληθινή ζωή και τα ζωντανά συναισθήματα»; Ο φόβος της αποτυχίας. Γιατί φοβόμαστε τόσο την αποτυχία; Γιατί πιστεύουμε ότι μετά την αποτυχία δεν θα υπάρχουμε πια. Οτι το εγώ μας θα έχει καταστραφεί, ότι δεν θα είμαστε πια τίποτα. Φτάνοντας σε μια ηλικία όμως που επιτρέπει τον αυτοστοχασμό, μετανιώνουμε για όλα όσα δεν αποτολμήσαμε. Μετανιώνουμε για τα ταξίδια που δεν κάναμε, τις δουλειές που δεν ολοκληρώσαμε, τους ανθρώπους που δεν αγαπήσαμε… Αντίθετα, σπάνια μετανιώνουμε για αυτά που αποτολμήσαμε αλλά δεν καταφέραμε, ενώ ποτέ, μα ποτέ, δεν μετανιώνουμε για το ολοκληρωτικό δόσιμο του εαυτού κάπου, οπουδήποτε. Μας αρέσει λοιπόν εμάς ο Μάρτι γιατί τολμάει άφοβος, γιατί η τόλμη του είναι αυτή που νικά, γιατί πέφτει στο πάτωμα όταν αποτυγχάνει και πάλι σηκώνεται για να παλέψει, είτε χάσει, είτε κερδίσει, βλέποντας μόνο αυτό που όλο του το σώμα και ο νους του ποθούν, παραδίδοντας όλο του το είναι σε αυτό και ολόκληρη και αδιάσπαστη την προσοχή του. Αρα γίνεται ο ίδιος αυτό το ζωτικό παιχνίδι και η επιθυμία του.
Με άλλα λόγια, στον Μάρτι του Σαλαμέ αλλά και στον Σαλαμέ τον ίδιο διακρίνουμε ένα αρχετυπικό πρόσωπο που έρχεται σε απόλυτη αντίφαση με αυτούς που τον χαρακτηρίζουν αντιπαθητικό εγωιστή. Βλέπουμε έναν άνθρωπο στον οποίο θα επιθυμούσαμε και εμείς να μοιάσουμε, απελευθερωμένο από τον φόβο της αποτυχίας και της απώλειας του εαυτού. Εναν άνθρωπο που ενεργεί σύμφωνα με τη ζωτικότητα της ύπαρξής του και σε αρμονία με τον χείμαρρο της ζωής.
«Λένε ότι η ζωή είναι αυτό που συμβαίνει όταν εσύ είσαι απασχολημένος με τα σχέδιά σου, αλλά εγώ θα το έλεγα αλλιώς: η ζωή είναι αυτό που συμβαίνει όταν εσύ ονειρεύεσαι» είπε ο Σάφντι σε μια στιγμή έμπνευσης που μου θύμισε αμυδρά την «Ιθάκη» του Καβάφη. «Ψάχνεις αυτό που υπάρχει εκτός τόπου και χρόνου. Και ενώ προσπαθείς να πιάσεις το άπιαστο, η ζωή έχει φύγει. Το ταξίδι όμως που κάνεις κυνηγώντας το όνειρο γίνεται μάθημα κι όταν προσγειώνεσαι πάλι καταλαβαίνεις τη διαφορά».
