Ο ξανακερδισμένος χρόνος δύο έντυπων περιοδικών

Ο τίτλος Poetix παραπέμπει στην ποιητική τέχνη (Poetics) αλλά και στον άγνωστο Χ, δηλαδή στον ποιητή «ο οποίος κάπου εκεί έξω ακούει τον παλμό των πραγμάτων, ακούει τον σφυγμό της μνήμης και του αίματός του μεταπλάθοντάς τον σε ποίηση» ανέφεραν στο editorial ο Ντίνος Σιώτης και οι υπόλοιποι συντελεστές του πρώτου τεύχους του περιοδικού, που εκδόθηκε την άνοιξη του 2009. Τα περιεχόμενα κάθε τεύχους κατανέμονται σε τρεις ενότητες, Η Ποίηση, Τα Ποιήματα, Οι Ποιητές.

Στο τεύχος 34 (φθινόπωρο – χειμώνας 2025) έχουμε τις κριτικές για τις ποιητικές συλλογές «Από αλάτι» της Ελίνας Αφεντάκη, «Απ’ την Αθήνα φάντασμα» του Αλέξανδρου Μηλιά, «Αποπραγματοποίηση» του Σταμάτη Μπαρμπαγιαννάκου, «Τρεις επί τρία» του Παντελή Μπουκάλα από τους Αλέκο Φλωράκη, Παναγιώτη Βούζη και Ντίνο Σιώτη αντίστοιχα.

Περιλαμβάνονται ποιήματα των Τομάς Μοντέστο Γκαλάν (Σάντο Ντομίνγκο), Μπέλα Αχμαντούλινα (Ρωσία), Μάρκος Φρέιτας (Βραζιλία), Κασσάνδρας Αλογοσκούφη, Λάουρα Γκαραβάλια (Ιταλία), Ρήγα Καππάτου, Κορνηλίας Καδόγλου, Τεντ Τζόουνς (ΗΠΑ), Ρόνα Ασλαν (Τουρκία), Μπέρτα Γκαρθία Φάετ (Ισπανία). Στην τελευταία ανήκει το ποίημα που ξεχώρισα. Εχει τον τίτλο «Θα ’θελα να βάλω όλα τα αγόρια που έχω φιλήσει από το 1999 και μετά μέσα σε ένα δωμάτιο…».

Επίσης, κείμενα: για την Τζόι Χάρτζο, την πρώτη ιθαγενή Αμερικανίδα η οποία έγινε δαφνοστεφής ποιήτρια των ΗΠΑ. Για τους φοιτητές του MIT που συναντιούνται εκτός τάξης για να γράφουν στίχους, επειδή ένα καλογραμμένο ποίημα εκτελεί μια αντίθετη λειτουργία από αυτήν του ChatGPT: φτιάχνεται από πρωτότυπες, δυναμικές γλωσσικές επιλογές και ζει και πεθαίνει χάρη στην ικανότητά του να εκπλήσσει, αποτελώντας ένα μέσο διατήρησης του ιδιαίτερου.

Για τη δημιουργική τόλμη του Περουβιανού ποιητή Κάρλος Χερμάν Μπέλι, η οποία του επιτρέπει να προσεγγίζει με ακρίβεια τη ζωή στο περιθώριο, γράφει Πέδρο Λάστρα. Για τον Ουάλας Στίβενς, στο έργο του οποίου το ασφυκτικό και αποθαρρυντικό παρελθόν, οι γενικεύσεις και οι καθολικές αρχές δίνουν τη θέση τους στην εμπειρία του ατόμου που δημιουργεί τον δικό του κόσμο, γιατί η συνθήκη τού να είσαι άνθρωπος προηγείται της συνθήκης τού να είσαι ανθρώπινος, γράφει ο Ντίνος Σιώτης. Τέλος, το κείμενο για τον ταλαντούχο και τραγικό Ρώσο ποιητή Μπορίς Ρίζι από τον Πέτρο Γκολίτση. Στίχοι από το ποίημά του «Sudno» μελοποιήθηκαν από το συγκρότημα Molchat Doma και έγιναν viral. Ο Ρίζι μετέφρασε την ατμόσφαιρα της μετασοβιετικής ανασφάλειας σε μια γλώσσα υπαρξιακού πόνου και αδιεξόδου με μια απελευθερωτική ειλικρίνεια. Αυτοκτόνησε το 2001 αφήνοντας έτσι ανοιχτό το ερώτημά του: «Πώς γίνεται η ζωή να μην είναι αρκετή / ενώ δεν υπάρχει αιώνια ζωή;»

Τα (δε)κατα -το περιοδικό του Ντίνου Σιώτη που βγαίνει από την άνοιξη του 2005- συνηθίζουν να έχουν μια ορισμένη θεματική. Στο τεύχος 84 (χειμώνας 2025) αυτή είναι «οι παλιοί τρόποι» και το επιμελείται η Αγγελική Παπαδοπούλου. Ενδεικτικά, ο Ορχάν Παμούκ γράφει για το street food στην Κωνσταντινούπολη της δεκαετίας του ’60. Η Χριστίνα Αργυροπούλου για την εργασία του αργαλειού και της ρόκας εστιάζοντας σε λογοτεχνικές αναφορές από τον Κώστα Κρυστάλλη και τον Ομηρο. Σε αρκετά κείμενα προβάλλεται η επίμονη παρουσία προσώπων αγαπημένων που έφυγαν από τη ζωή.

Στην περίπτωση της Ελσας Κορνέτη πρόκειται για τη γιαγιά Ελισάβετ, η οποία «δεν εγκαταλείπει το σπίτι της, κανείς δεν μπόρεσε ποτέ να τη βγάλει από το σπίτι της κι ας έμεινε άδειο σαν κάλτσα χωρίς πόδι. Αυτή απλώνεται αόρατη διαρκώς μέσα του, πλατιά, λευκή, ζεστή φρατζόλα έτοιμη να με βυθίσει, κάθε λεπτό, μέσα στη ζύμη της». Οι φωτογραφίες του Παναγιώτη Σωτηρόπουλου είναι από μια ανώνυμη γωνιά της κεντροανατολικής ευρωπαϊκής υπαίθρου, όπου, ενώ όλα γύρω άλλαζαν, οι άνθρωποι κράτησαν τα μικρά χωράφια τους και τον ρυθμό των εποχών. Εντύπωση μου έκανε το αφήγημα του Ελπιδοφόρου Ιντζέμπελη με αναμνήσεις των παιδικών χρόνων, στο οποίο ξετυλίγεται μια πραγματικότητα μεγάλης φτώχειας και παράλληλα μεγάλης ξενοιασιάς, απίστευτα ξένη στον σύγχρονο κόσμο μας.

Σε ένα μεγάλο μέρος των κειμένων καταδεικνύεται η σκυφτή ζωή των γυναικών στο παρελθόν, των μαθημένων να σιωπούν, να υποφέρουν και να υπομένουν. Μια νοσηρή κατάσταση την οποία η Χρύσα Φάντη οδηγεί στην ακραία της απόληξη, σε μια παρωδία της αρχαίας τραγωδίας με πρωταγωνίστρια την Ισμήνη. Στο συγκεκριμένο τεύχος των (δε)κάτων επισημαίνεται λοιπόν η διαφορά ανάμεσα στο να κερδίζεις χρόνο -ένα αίτημα της εποχής μας- και στον ξανακερδισμένο χρόνο. Ο δεύτερος συνίσταται στη διόρθωση του παρελθόντος και στη δικαίωση όσων βίωσαν την πραγματοποιημένη του δυστοπία. Ετσι η νοσταλγία που εκπέμπει το περιοδικό αποκτά και ένα άλλο νόημα: είναι η νοσταλγία για έναν κόσμο τέλειας συμφιλίωσης, ο οποίος δεν έχει έρθει ακόμη.

* Ποιητής, ομηριστής, κριτικός λογοτεχνίας