«Οριζε την αιωνιότητα και οι εξηγήσεις γεννιούνταν μοιραίες όπως οι χτύποι της καρδιάς. Δεν θα άλλαζε όμως ούτε μια λέξη τους, επειδή γι’ αυτήν ήταν η αλήθεια. Αλλά μόλις ξεφύτρωναν, άδειαζαν από κάθε λογική. Το να ορίζεις την αιωνιότητα σαν μια ποσότητα μεγαλύτερη από το χρόνο, και μεγαλύτερη ακόμη και από το χρόνο που ο ανθρώπινος νους μπορεί να αντέξει ως ιδέα, δεν θα επέτρεπε, ωστόσο, να συλλάβει στη διάρκειά της. Η ιδιότητά της ήταν πως δεν είχε ποσότητα, πως δεν μπορούσε να μετρηθεί ή να διαιρεθεί επειδή ό,τι μετριέται και διαιρείται έχει μια αρχή και ένα τέλος. Αιωνιότητα δεν ήταν μια απείρως μεγάλη ποσότητα που αναλώνονταν, αιωνιότητα ήταν η διαδοχή»
Η Κλαρίσε Λισπέκτορ είναι ένα λογοτεχνικό σύμπαν όπου δύσκολα μπαίνει κανείς χωρίς να επηρεαστεί από τη μοναδικότητα της γραφής της. Στη Βραζιλία, από τους απλούς ανθρώπους του λαού μέχρι τους προέδρους της χώρας, την αποκαλούν ακόμη και σήμερα με το μικρό της όνομα. Το πρόσωπό της είναι στα γραμματόσημα, το όνομά της προσδίδει κομψότητα στα κορίτσια που το έχουν, τα έργα της -αν και για πολλούς ακατανόητα- πωλούνται ακόμα και στους σταθμούς του μετρό. Γεννημένη το 1920 σε μια εβραϊκή οικογένεια, που δύο χρόνια αργότερα εγκατέλειψε την Ουκρανία, έκανε τη Βραζιλία πατρίδα της. Και οι Βραζιλιάνοι την αγάπησαν γιατί οι «παράξενες» ιστορίες της μίλησαν βαθιά στην ψυχή τους. Ο γάμος της με τον διπλωμάτη Μαουρί Γκουργκέλ Βαλέντε και τα δεκαέξι χρόνια αποστολών του σε ξένες χώρες την κράτησαν μακριά από τη Βραζιλία, μέχρι που, το 1959, άφησε τον σύζυγό της, επέστρεψε στο Ρίο και επικεντρώθηκε στη συγγραφή. Το 1967 άρχισε να γράφει εβδομαδιαία άρθρα ή «χρονικά», για την εφημερίδα Jornal do Brasil.
Η λογοτεχνική της αφήγηση, με τους λαβυρινθώδεις μονολόγους και την τεχνική της ροής της συνείδησης, αποτελεί θεμελιώδες σημείο εκκίνησης γι’ αυτό που ονομάζουμε μοντέρνο μυθιστόρημα στη Βραζιλία. Οι ιστορίες της, εξαιρετικά καλοδουλεμένες, είναι κυριολεκτικά «παραδομένες» σε μια εμμονική παρατήρηση του εαυτού και του συναισθήματος που δεν σταματά ποτέ να ρέει. Διαβάζοντάς τα βιβλία της νιώθεις συχνά πως συμμετέχεις σε μια μυστικιστική εμπειρία.
Το «Κοντά στην άγρια καρδιά» ήταν το πρώτο της μυθιστόρημα που εκδόθηκε το 1943 στα εικοστά τρίτα γενέθλιά της. Μολονότι επρόκειτο για ένα δύσκολο, σχεδόν πειραματικό, βιβλίο απέκτησε αμέσως μεγάλη αναγνώριση και κέρδισε ένα μεγάλο και έγκριτο βραβείο. Μια νέα μετάφραση του από τη Μαρία Παπαδήμα και τον Αλέξανδρο Παπαδήμα Λέιτε κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Αντίποδες».
Ηρωίδα της είναι η Ζοάνα, ένα ανήσυχο κορίτσι που ζει μόνο με τον πατέρα της. Η μητέρα της έχει πεθάνει. Λίγο αργότερα, θα πεθάνει επίσης και ο πατέρας αφήνοντάς τη μόνη, εγκαταλελειμμένη. Διακατέχεται συνεχώς από μια αχαλίνωτη δημιουργικότητα. Νιώθει την απουσία και τη μοναξιά ως πεπρωμένο της. Πηγαίνει να ζήσει με τη θεία της, η οποία την θεωρεί δαιμονική και την αποκαλεί «οχιά». Η Ζοάνα αργότερα παντρεύεται τον Οτάβιο, ανοίγοντας έτσι περισσότερη θέα στον αναγνώστη ώστε να δει μια εις βάθος ανάλυση του εαυτού της και του περιβάλλοντός της.
Το βιβλίο έχει δεκαεννιά κεφάλαια χωρισμένα σε δύο μέρη: το πρώτο ασχολείται με την παιδική ηλικία και τη νεότητα της ηρωίδας και το δεύτερο με την ενήλικη ζωή της ως παντρεμένη γυναίκα. Η πλοκή είναι ένα ταξίδι μέσα από την ανάπτυξη του χαρακτήρα, γι’ αυτό και θα μπορούσαμε να πούμε ότι είναι ένα μυθιστόρημα ενηλικίωσης. Η Λισπέκτορ μας επιτρέπει να δούμε από κάθε πιθανή πτυχή την Ζοάνα, τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά. Εχουμε κυριολεκτικά πρόσβαση σε κάθε της σκέψη. Νιώθουμε τη δύναμη του μίσους, της αγάπης, της ανησυχίας, της μελαγχολίας, της εγκατάλειψης, της ελευθερίας – σε όλα τα συναισθήματα που την κατακλύζουν.
Κατά την διάρκεια της ενηλικίωσής της, παρατηρούμε να μεγαλώνει μαζί της ένα κακόβουλο πνεύμα που εισέρχεται σε ένα αχανές κενό. Θέλει να καταλάβει τον κόσμο απευθύνοντας ερωτήματα που φαίνονται αρχικά απλά, αλλά είναι δύσκολο να απαντηθούν. Δεν δέχεται τις κοινότοπες και δεδομένες απαντήσεις και αναζητά όλα όσα είναι δύσκολο να ειπωθούν. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, το πιο ώριμο πνεύμα της θέλει να κατανοήσει το τι σημαίνει να είσαι άνθρωπος. Ο γάμος της με τον Οτάβιο θα είναι ένα πεδίο που θα της επιτρέψει να παρατηρήσει τον εαυτό της και να μας εκθέσει την πολυπλοκότητα της ανθρώπινης φύσης. Ο άντρας της σύντομα θα δημιουργήσει παράλληλη σχέση με την πρώην αρραβωνιαστικιά του, την οποία αφήνει έγκυο. Ομως τα γεγονότα αυτά για τη συγγραφέα είναι απλώς η αφορμή για να «δοκιμάσει» το παράξενο πλάσμα που δημιούργησε. Μπαίνουμε ανυποψίαστοι έκτοτε σε έναν ακόμα πιο βαθύ ωκεανό υπαρξιακών αναζητήσεων.
Το ριζοσπαστικό στιλ γραφής της Λισπέκτορ αναδεικνύει έναν πλούτο στοχασμών για την ανθρώπινη φύση, τη συνείδηση, την ατομικότητα και τον Θεό. Σε κάθε σελίδα διεξάγονται δύο αγώνες: ο ένας είναι της ηρωίδας να καταλάβει τον εαυτό και τον κόσμο γύρω της, ενώ ο άλλος είναι της Λισπέκτορ να βρει τις κατάλληλες λέξεις που θα δώσουν μορφή και ουσιαστικό νόημα στις αναζητήσεις της. Οσοι και όσες αποφασίσουν να διαβάσουν αυτό το βιβλίο θα διαπιστώσουν πολύ σύντομα ότι έχουν κληθεί να συμμετάσχουν σε μια αναγνωστική πρόκληση. Δεν θα πατήσουν στο στέρεο έδαφος μιας εύκολης λογοτεχνίας, αλλά θα αποζημιωθούν αφήνοντας τον εαυτό τους ελεύθερο να λικνιστεί στα νερά της δημιουργικότητας μιας τρικυμιώδους συγγραφέα.
-320x213.jpg)
