Η συνεργασία δύο αναγνωρισμένων στους τομείς τους γιατρών με μακρά καριέρα δεν μπορεί παρά να έχει επιστημονική «καταγωγή». Ή μήπως όχι; Στην περίπτωση του ακτινολόγου, τ. διευθυντή στο Κέντρο Μαστού «Ν. Κούρκουλος» του Αγίου Σάββα, Στάθη Β. Βλαχάκου, και του νεφρολόγου, ειδικού στις μεταμοσχεύσεις, Θεόδωρου Χρ. Χήρα, δεν συνέβη πάντως αυτό. Διότι τόσο η αφορμή για τη γνωριμία τους όσο και η συνεργασία τους είχαν αμιγώς λογοτεχνικό κίνητρο.
Με δυο λόγια έχοντας και οι δύο, παράλληλα με την Ιατρική, καλλιτεχνική ενασχόληση (ο κ. Βλαχάκος, που έχει σπουδάσει επιπλέον μουσική και ζωγραφική, έχει υπογράψει μέχρι σήμερα 6 μυθιστορήματα και 3 βιβλία για παιδιά, κάποια από τα οποία τα έχει εικονογραφήσει ο ίδιος, ενώ ο κ. Χήρας αντιστοίχως έχει εκδώσει μια συλλογή διηγημάτων, ένα θεατρικό μονόπρακτο και ένα μυθιστόρημα) γνωρίστηκαν χάρη στη λογοτεχνία και συνεργάστηκαν με λογοτεχνικό στόχο: τη συγγραφή ενός Μυθιστορήματος των Δύο, στο οποίο καθένας τους θα συνέχιζε την αφήγηση από εκεί που την είχε αφήσει ο προηγούμενος αξιοποιώντας με όποιον τρόπο ήθελε το υλικό του προηγούμενου κεφαλαίου. Ετσι και με τις δύο υπογραφές έφτασε πρόσφατα το μυθιστόρημα «Bleu».
Οι ίδιοι μάς αφηγούνται με πολύ χιούμορ όσα ενδιαφέροντα προηγήθηκαν μέχρι οι δύο ήρωές τους, συγγραφείς και εκείνοι αλλά Γάλλοι, ο εκκολαπτόμενος Ζορζ Λεκλέρ και ο διάσημος, εκρηκτικός και καταξιωμένος Ζιλιέν Αστρίντ, να δουν τις ζωές τους να διασταυρώνονται αμετάκλητα (παρότι οι συναντήσεις τους είναι στην πραγματικότητα ελάχιστες και στιγμιαίες) και μαζί να βρεθούν από τις σελίδες τού «Bleu» στις νέες εκδόσεις του «Αρμού».
Διάβασα πώς ακόμα και η γνωριμία σας είχε λογοτεχνική αφορμή, το μυθιστόρημα του κ. Βλαχάκου «Lunar, ο τελευταίος καστράτο»…
ΣΤΑΘΗΣ ΒΛΑΧΑΚΟΣ: Με τον Θόδωρο Χήρα γνωριζόμασταν μέσω της Ιατρικής και κανείς από τους δυο μας δεν γνώριζε το συγγραφικό έργο του άλλου. Ο ένας μοιραζόταν τον χρόνο του με νεφρούς και ο άλλος με μαστούς. Την εποχή που κυκλοφορούσε το μυθιστόρημά μου «Lunar, ο τελευταίος καστράτο», κυκλοφορούσε και το νέο βιβλίο του Θόδωρου, «Each man kills the thing he loves, η ετυμηγορία στη στάχτη», ένα μονόπρακτο θεατρικό, από τον ίδιο εκδοτικό οίκο, τα 24γράμματα. Ανταλλάσσοντας τα βιβλία μας, διαβάζοντάς το εντυπωσιάστηκα από τη γραφή του Θόδωρου, διαπιστώνοντας σε αρκετά κομμάτια πως το ύφος συγγραφής του είχε πολλά κοινά σημεία με τη δική μου. Ο Θόδωρος πιο ποιητικός στα όρια του λυρισμού, εγώ με γενναίες δόσεις χιούμορ ακόμα και σε συγκινησιακές καταστάσεις. Αλλά και οι δύο στα όρια της λογοτεχνικής μαγείας.
Ετσι δεν χρειάστηκε και πολύς χρόνος για να αποφασίσουμε μια από κοινού συγγραφή, σίγουροι και αποφασισμένοι για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Οταν τελείωσε το βιβλίο, έκλεισε ο ένας το μάτι στον άλλον. Επιτέλους η λέξη τέλος μάς είχε βρει ανακουφισμένους αλλά και ενθουσιασμένους με το αποτέλεσμα.
ΘΕΟΔΩΡΟΣ ΧΗΡΑΣ: Ασυγκράτητος εγώ, χαμηλού προφίλ ο κ. Βλαχάκος, τίποτε δεν προδιέγραφε τη φιλία μας, πόσο μάλλον μια συνεργασία. Διάβασα το τελευταίο μυθιστόρημα του κ. Βλαχάκου, τον «Lunar», γιατί βρεθήκαμε κάτω από την ίδια εκδοτική στέγη. Υπήρχαν πράγματι κοινοί παρονομαστές στον τρόπο γραφής, αλλά το συγκλονιστικό για μένα ήταν η συνθετικο-αναλυτική του ματιά -σχεδόν ψυχοθεραπευτική- στους ήρωές του και η κατάθεση απόκρυφων σκέψεων διαποτισμένων από τα σκοτάδια της ανθρώπινης ψυχής, τις πετραλήθειες και μια σκληρότητα, όλα οικεία και συγγραφικά… πολύ γνώριμα σε μένα.
Η απόφαση για το σπονδυλωτό μυθιστόρημα δημιουργήθηκε βαθμηδόν με ανταλλαγή κειμένων προς αποτίμηση και όχι μια χρονική στιγμή με συμβολαιογραφική πράξη ας πούμε ως ένα εναλλακτικό σύμφωνο συμβίωσης!
Γνωρίζετε ίσως τον ανεκτίμητης ιστορικής και καλλιτεχνικής αξίας κεντημένο Επιτάφιο, έργο του 12ου αιώνα μ.Χ. που βρίσκεται στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Αιτωλικό Μεσολογγίου. Η παράδοση αναφέρει ότι έχει κεντηθεί κατά σειρά και εκ παραλλήλου από τρεις παρθένες με χρυσά και μεταξωτά νήματα, οι οποίες αμέσως μόλις τελείωσαν το κέντημα του Επιταφίου ως συμπαντική αναγκαιότητα εξέπνευσαν, απεβίωσαν. Ετσι και εμείς επιστρατεύσαμε την αγνότητα της ύπαρξής μας και συνεργαστήκαμε με μια άνευ προηγουμένου ώριμη σύμπραξη για να δημιουργήσουμε αυτό το σπονδυλωτό μυθιστόρημα. Ελπίζω μόνο να μη μας ακολουθήσει η θανάσιμη κατάρα της πλεκτής συν-γραφής.
Πώς ήταν για καθέναν σας αυτή η «λογοτεχνική σκυταλοδρομία»; Σας βοήθησε η ιατρική εμπειρία η οποία σε περιπτώσεις πολύπλοκων περιστατικών προϋποθέτει επίσης σκυταλοδρομία;
Σ.Β.: Οπως σε όλες τις σκυταλοδρομίες, χρειάζεται ρυθμός, σταθερότητα, στοχευμένα βήματα. Εμείς, αν και όχι τόσο λάτρεις του αθλητισμού (τα παραπάνω κιλά το προδίδουν), έχουμε στη λογοτεχνία «θέλω» πρωταθλητισμού. Δεν δυσκολευτήκαμε ιδιαίτερα να βρούμε τα συγγραφικά πατήματά μας, αρχίζοντας την προετοιμασία και την υλοποίηση των σκέψεων και μετά μεταφράζοντάς τα σε κεφάλαια.
Θ.Χ.: Τα πρώτα χρόνια του σουρεαλιστικού κινήματος, τη δεκαετία του 1920, ο κύκλος του Παρισιού επινόησε ένα παιχνίδι, το «εξαίσιο πτώμα», που συμπύκνωνε την πειραματική διάθεση και το ελεύθερο πνεύμα. Αυτό το παιχνίδι γνώρισε ζωγραφικές δόξες. Οι σουρεαλιστές ζωγράφοι σχεδίαζαν κάτι σε ένα κομμάτι χαρτί, το δίπλωναν για να κρύψουν το έργο τους και στη συνέχεια το έδιναν στον επόμενο παίκτη για να συνεχίσει. Αυτό επαναλαμβανόταν μέχρι να συμπληρωθεί το «πτώμα» (το έργο) και να αποκαλυφθεί το τελικό αποτέλεσμα. Στην Ιατρική οι συνεργασίες και τα ιατρικά συμβούλια έχουν εντελώς επιστημονικά χαρακτηριστικά και η νοσολογική αντίληψη απέχει μακράν από τις φιλάρεσκες συμπεριφορές της τέχνης. Εξάλλου τα πτώματα στην Ιατρική δεν είναι ποτέ «εξαίσια».
Κατά τη διάρκεια της συγγραφής νιώσατε ποτέ ότι ο έτερος λογοτέχνης πήγε την ιστορία σε κατεύθυνση που δεν είχατε φανταστεί ή που εσείς θα αποφεύγατε, αλλά παρ’ όλα αυτά σας κατέπληξε;
Σ.Β.: Συχνά γινόταν να προχωρώ το κείμενο και να μου στέλνει στο απαντητικό μήνυμα ο Θόδωρος μαφιόζικες ατάκες του τύπου «ετοιμάσου για ξεκαθάρισμα λογαριασμών». Ηταν πολύ αστείο και μας βοηθούσε να κεντρίζει ο ένας τη φαντασία του άλλου. Ηταν κι αρκετά δύσκολο όμως, γιατί δεν ήμασταν 4 πένες για να παίρνουμε τις απαραίτητες ανάσες. Ετυχε να στέλνω μερικές σελίδες αργά το βράδυ και πριν κατακλιθώ να έχει έρθει ήδη η συνέχεια του Θόδωρου. Ψυχαναγκαστικό, αλλά ωραίο… Συναρπαστικό θα έλεγα.
Θ.Χ.: Η διαδικασία που περιγράφετε ήταν σχεδόν ο κανόνας. Ενας κανόνας τελετουργικός, κάποτε στερεοτυπικός, σίγουρα ανυπέρβλητος. Η διαδικασία του αιφνιδιασμού ήταν μια ευφυής διεργασία με παροτρυντική ώθηση. Η χαρά της έκπληξης και της ανατροπής ενθάρρυνε τη σκέψη όσο δεν φαντάζεστε. Και αφού οι θεμελιώδεις αρχές της συμφωνίας του εγχειρήματος απαγόρευαν τη συνεννόηση μεταξύ μας, τα γκανγκστερικά τελεσίγραφα που περιγράφει πιο πάνω ο συν-συγγραφέας μου ήταν μονόδρομος.
Το μπλε είναι παρεξηγημένο χρώμα. Αμέσως σου έρχεται στο μυαλό ψυχρότητα αλλά και φως, νοσταλγία αλλά και παγωμένη σκέψη. Ταιριάζει όμως πολύ κλέβοντας μια αποκαλυπτική φράση του Θόδωρου, «οι ήρωές μου είναι άνθρωποι κατατρεγμένοι, πονεμένοι, λεηλατημένα σαρκία» και το μπλε συνδέεται με τη μελαγχολία, τη διάσχιση, αλλά και τη σιγουριά, την καθαρότητα και το άγχος μη λερωθεί
Πώς το διαχειριστήκατε δημιουργικά; Δεν υπήρξε καμία στιγμή που να υποκύψατε στην πρόκληση να ανταλλάξετε πληροφορίες ή να συνεννοηθείτε; Να διαφωνήσετε στο τέλος;
Σ.Β.: Οχι απλώς δεν συνεννοηθήκαμε, αλλά σε προχωρημένο χρονικό διάστημα της συγγραφής βρεθήκαμε 2-3 φορές για καφέ να συζητήσουμε το μετά την ολοκλήρωση του βιβλίου. Δηλαδή αν και πώς θα το εκδώσουμε και αν υπάρχει ενδιαφέρον για κάτι τέτοιο παράτολμο.
Θ.Χ.: Οσο κι αν ακούγεται παράδοξο η συνεργασία ήταν υψηλής ποιότητας, κορυφαία. Τηρήσαμε τους κανόνες στο έπακρο. Σαν έτοιμοι από καιρό διαχειριστήκαμε την καθημερινότητα και στρογγυλέψαμε τις δυσκολίες καθ’ όλη τη διάρκεια της συγγραφής. Το μυθιστόρημα, ως το πιο απαιτητικό λογοτεχνικό είδος, έχει κανόνες, έχει ηθική. Δεν αποδέχεται την άναρχη και ελευθεριάζουσα γραφή που περιφρονεί τις νόρμες και τις αρχές. Γι’ αυτό δεν θεωρούμε ότι υποκύψαμε, αλλά προς το τέλος ανταμώσαμε για μια συζήτηση που αφορούσε εναλλακτικές για το καταληκτικό σημείο, πώς δηλαδή θα έπρεπε να επέλθει η λύση του μυστηρίου και η πολυποθούμενη κάθαρση. Η οποία ήρθε και πάλι αβίαστα με τον καθέναν από τους δυο μας μπροστά στη «γραφομηχανή» του να μειδιά κοιτάζοντας το κενό με μια εξαγνιστική αγαλλίαση και με συγκρατημένη αισιοδοξία.
Είστε δύο εσείς και δύο οι βασικοί σας ήρωες (ο Ζιλιέν και ο Ζορζ) που αν και συναντιούνται σπάνια στην πραγματικότητα, ωστόσο η ζωή του καθενός καθορίζεται και εξαρτάται από τη ζωή του άλλου. Είναι αυτό μια αλληγορία για τη συγγραφική σχέση σας; Μια αλληγορία για τη διαδικασία της συγγραφής γενικά;
Σ.Β.: Δεν υπήρξε κανενός είδους εξάρτηση και αυτό ήταν η επιτυχία. Η απελευθέρωση της σκέψης ήταν κλειδί για την ολοκλήρωση του συγγραφικού μας εγχειρήματος. Σκέφτομαι ότι όλες οι εξαρτήσεις αργά ή γρήγορα φέρνουν καταστροφή, ενώ η ελευθερία, νίκη. Ηταν βέβαια στιγμές που νιώθαμε Ζιλιέν ή Ζορζ, αλλά αυτό δεν συμβαίνει σε όλους τους συγγραφείς; Μπαίνεις στο κοστούμι των ηρώων σου και παίζεις μαζί τους, μαλώνεις, καθοδηγείς, επαναστατείς.
Θ.Χ.: Η στανισλαβσκική μέθοδος που περιγράφετε, όπου ο κάθε ένας από τους δύο συγγραφείς θα υιοθετούσε έναν από τους δύο ήρωες πιθανότατα με ηλικιακά ή άλλα κριτήρια, ώστε ο κάθε συγγραφέας να ανασύρει μνήμες και αντιδράσεις δικές του και να τις αποδίδει στον ήρωα με τον οποίο θα ταυτιζόταν, είναι πράγματι μια ενδιαφέρουσα σκέψη και, για να είμαι απόλυτα ειλικρινής, μου πέρασε φευγαλέα από το μυαλό. Μια τέτοια συνθήκη ταιριάζει περισσότερο στο θέατρο, όπου οι ρόλοι είναι διακριτοί και μοιρασμένοι απόλυτα στους ηθοποιούς. Φοβάμαι όμως ότι ούτε μελλοντικά σαν ένα καινοτόμο εγχείρημα θα μπορούσε να λειτουργήσει. Οσον αφορά τη συγγραφική σχέση με τον κ. Βλαχάκο, είχε τόσες παραμέτρους για να τεθούν υπό υψηλή εποπτεία, που μια συνθήκη σαν αυτή που αναφέρατε θα την έβαζε σαφώς σε ανεξέλεγκτο κίνδυνο.
Αρκετοί γιατροί ασχολούνται με τις τέχνες –κάποιοι όπως ξέρετε με θαυμάσια αποτελέσματα. Είναι η ανάγκη διαφυγής ή, αντίθετα, η σε βάθος εμπειρία της ανθρώπινης ύπαρξης που θέλει να εκτονωθεί στην τέχνη;
Σ.Β.: Είναι αλήθεια πως πολλοί συνάδελφοί μας ασχολούνται με τις τέχνες με σπουδαία αποτελέσματα, μερικοί, δε, διαπρέπουν και στην Ιατρική, αλλά το ίδιο και με όποια μορφή της τέχνης ασχολούνται.
Θ.Χ.: Το προϊόν της συνάντησης και της εφαρμογής όλων των επιστημών και τεχνών είναι η Ιατρική. H άσκηση της Ιατρικής είναι η απόλυτη τέχνη. Ο γιατρός δεν θεραπεύει μόνο ασθένειες, αλλά έχει να παλέψει με το φαντασιακό του ασθενούς, τις προκαταλήψεις, τους ψυχολογικούς φραγμούς που προκαλεί το άγνωστο και το υποσυνείδητο. Εννοιες όπως υγεία, αρρώστια, διάγνωση και θεραπεία ενσωματώνουν αξιακές κρίσεις και η προσέγγιση είναι μια διαδικασία σύνθετη και αποκρυφιστική. Η άσκηση της ιατρικής επιστήμης επηρεάζεται από ζητήματα κουλτούρας, μυθοποίησης και φαντασιώσεων. Αν λοιπόν κάποια στιγμή ο συνειδητοποιημένος και ψαγμένος γιατρός θελήσει να ασχοληθεί όχι μόνο με την επιστήμη του, αλλά με την καλλιτεχνική δημιουργία, υπεισέρχεται ανεπαίσθητα στον μαγικό κόσμο των τεχνών, συχνά με λίαν θαυμαστά αποτελέσματα.
Γιατί «Bleu» και τι εκπροσωπεί αυτή η λέξη; Το χρώμα, τον μώλωπα, τη νοσταλγία, το όνειρο;
Σ.Β.: Το μπλε είναι παρεξηγημένο χρώμα. Αμέσως σου έρχεται στο μυαλό ψυχρότητα αλλά και φως, νοσταλγία αλλά και παγωμένη σκέψη. Ταιριάζει όμως πολύ κλέβοντας μια αποκαλυπτική φράση του Θόδωρου, «οι ήρωές μου είναι άνθρωποι κατατρεγμένοι, πονεμένοι, λεηλατημένα σαρκία», και το μπλε συνδέεται με τη μελαγχολία, τη διάσχιση, αλλά και τη σιγουριά, την καθαρότητα και το άγχος μη λερωθεί. Θυμάμαι τον Γιάννη Τσαρούχη που είχε πει για το μπλε πως είναι ιερό χρώμα και πρέπει να το υπηρετείς, όχι να σε υπηρετεί. Ταιριάζει όμως τόσο πολύ στη συγγενή του απόχρωση, εκείνη του γκρι όταν πρόκειται για την πόλη του ψεύτικου φωτός, το Παρίσι.
Θ.Χ.: Χαίρομαι για την ερώτησή σας και σας ευχαριστούμε ιδιαίτερα, διότι κυριολεκτικά χτυπήσατε φλέβα. Εισάγετε και θέτετε στο τραπέζι τη δυναμική του μώλωπα, ο οποίος έχει ως εγγενή χαρακτηριστικά τις δυναμικές αλλαγές στο χρώμα του μαζί με επώδυνα και άκρως οδυνηρά συναισθήματα. Ο μώλωπας ως διαταραχή της συνέχειας στα τοιχώματα των αγγείων μετά από κάκωση κάνει το αίμα να διαρρέει και να δημιουργεί αιμάτωμα στους βιολογικούς ιστούς. Το χρώμα του μώλωπα από κόκκινο αρχικά, στη συνέχεια γίνεται μπλε ή μοβ και στη φάση της αποδρομής αλλάζει σε πρασινοκίτρινο.
Ο μώλωπας της ψυχής όμως δεν αποδράμει. Δεν επουλώνονται τα σημάδια του ψυχικού τραύματος και συχνά είναι πιο επώδυνα από τους σωματικούς τραυματισμούς. Αυτό το αρρωστημένο μπλε είναι λοιπόν το βιβλίο μας. Το ανεξίτηλο μπλε της μελανιάς θα μπορούσε να περιγράφει εύστοχα το κείμενο, τις άμυνές μας, τα τεχνάσματα του νου. Μώλωπες από το παρελθόν μάς κυνηγούν ανελέητα. Ψάχνεις να βρεις τις απαντήσεις όπως γράφτηκαν στην ύπαρξή σου και αποφασίζεις τι κρατάς, τι πετάς, τι γιατρεύεται, τι όχι. «Η μάνα μου δεν με κράτησε ποτέ, δεν μπόρεσα κι εγώ ποτέ να αγκαλιάσω τα παιδιά μου».
