Εκδόθηκε και κυκλοφορεί αυτές τις μέρες από την Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη, «Ο ένοπλος προφήτης, Τρότσκι 1879-1921». Ολοκληρώνεται έτσι η έκδοση, για πρώτη φορά στην ελληνική γλώσσα, της μεγάλης τριλογίας του Ντόιτσερ.
«Ο ένοπλος προφήτης, Τρότσκι 1879-1921» αποτελεί το πρώτο μέρος της τριλογίας. Καλύπτει κυρίως την προεπαναστατική περίοδο του ρωσικού επαναστατικού κινήματος, την Οκτωβριανή Επανάσταση και τον εμφύλιο και παράλληλα την πορεία της Ευρώπης προς τον Α’ Π.Π.
Ο δεύτερος τόμος, «Ο άοπλος προφήτης, Τρότσκι 1921-1929», εκδόθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα τον Ιούνιο του 2021, από τις Εκδόσεις Κουκκίδα. Καλύπτει τη μετεπαναστατική περίοδο, που κυριαρχείται από την εσωκομματική πάλη στο κόμμα των μπολσεβίκων και τη σταδιακή άνοδο του σταλινισμού.
Ο τρίτος τόμος, «Ο απόβλητος προφήτης, Τρότσκι 1929-1940», εκδόθηκε τον Μάιο του 2023, επίσης από την Πρωτοποριακή Βιβλιοθήκη. Καλύπτει την περίοδο της κυριαρχίας του σταλινισμού τόσο στην ΕΣΣΔ όσο και στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και παράλληλα την άνοδο του φασισμού στη Γερμανία και στην Ευρώπη.
Πρέπει να σημειώσουμε ότι κάθε μέρος της τριλογίας διαθέτει τη δική του αυτονομία και μπορεί να διαβαστεί μεμονωμένα καθώς αποτελεί ένα ολοκληρωμένο και αυτοτελές έργο.
Η κάπως αντίστροφη σειρά με την οποία προχώρησε η μετάφραση και η έκδοση των τριών τόμων έχει να κάνει με τις εκάστοτε προτεραιότητες και τις απαιτήσεις, όπως τουλάχιστον τις αντιλαμβανόταν η ομάδα που είχε την πρωτοβουλία της έκδοσης, του εγχειρήματος για τη συγκρότηση μιας σύγχρονης επαναστατικής μαρξιστικής πολιτικής μέσα στην τρέχουσα, μεταβαλλόμενη κοινωνικοπολιτική συγκυρία.
Ο «Ενοπλος προφήτης» που παρουσιάζουμε σήμερα, πέρα από την εξιστόρηση των 32 πρώτων χρόνων της ζωής του Τρότσκι, της προσωπικής πολιτικής του διαμόρφωσης και διαδρομής, μας γνωρίζει την εξέλιξη του επαναστατικού κινήματος στη Ρωσία κατά την προεπαναστατική περίοδο, κατά τη διάρκεια των επαναστάσεων του 1905, του 1917 και του εμφύλιου πολέμου. Την εσωκομματική πάλη ανάμεσα στις δύο φράξιες του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, των μπολσεβίκων και των μενσεβίκων, την αλληλεπίδρασή τους, τις διαδοχικές συγκρούσεις και προσεγγίσεις τους, μέχρι την οριστική και αμετάκλητη ρήξη τους.
Φωτίζει παράλληλα την εξέλιξη των πολιτικών και προσωπικών σχέσεων του Τρότσκι με τον Λένιν, μέσα από τις πολύχρονες έριδες και τους ανταγωνισμούς των εμιγκρέδικων κύκλων, μέχρι την τελική, οριστική τους συμφιλίωση με την ταύτιση των πολιτικών τους θέσεων, την κρίσιμη άνοιξη του 1917. Μια εξιστόρηση που αναλύει το πλέγμα των σχέσεών τους σε συνάρτηση με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες, τις υποχωρήσεις και τις ανόδους του επαναστατικού κινήματος. Μια εξιστόρηση χρήσιμη για την κατανόηση του σημερινού κατακερματισμού των επαναστατικών οργανώσεων, αλλά και την αξιολόγηση των άγονων, σεχταριστικών και συχνά προσωπικών ανταγωνισμών, μέσα σε μια γενικότερη ιστορική προοπτική.
Μας μεταφέρει στην ατμόσφαιρα του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου, στην περίοδο της πρώτης γιγάντιας ιμπεριαλιστικής σύγκρουσης της σύγχρονης εποχής, και μας γνωρίζει τις διαφορετικές θέσεις και τις στρατηγικές των επαναστατικών οργανώσεων, αλλά και των μεμονωμένων αγωνιστών, μπροστά στην πρωτοφανή μαζική αλληλοσφαγή των εργατικών τάξεων της Ευρώπης. Ενα απολύτως επίκαιρο και πολύτιμο μάθημα για το σημερινό επαναστατικό κίνημα, που βρίσκεται αντιμέτωπο με μια επιδεινούμενη, πολυσύνθετη καπιταλιστική κρίση, οξυνόμενους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, με τη γιγάντωση των εξοπλισμών και τις κλιμακούμενες πολεμικές συγκρούσεις.
Περιγράφεται η διαδικασία της γέννησης της θεωρίας της Διαρκούς Επανάστασης, από την αρχική της θεωρητική σύλληψη, από «μια σύμπραξη διανοουμένων» εμιγκρέδων στη Γερμανία κατά τις παραμονές της επανάστασης του 1905, μέχρι την ολοκληρωμένη διατύπωσή της από τον Τρότσκι, όταν περισσότερο ώριμος, μετά τη συγκλονιστική επαναστατική εμπειρία του πρώτου Σοβιέτ της Πετρούπολης, βρέθηκε προφυλακισμένος για εννέα μήνες σε ένα κελί του Φρουρίου Πετροπαβλόφσκ, περιμένοντας τη δίκη. Αποκαθιστά τον πραγματικό ρόλο του Τρότσκι κατά την Οκτωβριανή Επανάσταση και τον εμφύλιο πόλεμο. Εναν ρόλο που ο ίδιος ο Τρότσκι, όπως παρατηρεί ο Ντόιτσερ, υποβάθμισε συστηματικά στα δικά του κείμενα, προσπαθώντας να αποφύγει την υποβάθμιση ή την επισκίαση του ρόλου του Λένιν. Αυτόν τον πραγματικό ρόλο του Τρότσκι, ο σταλινισμός, κινητοποιώντας επί τρεις δεκαετίες μια ολόκληρη στρατιά επιστρατευμένων γραφιάδων και ιστορικών, συσκότισε, διαστρέβλωσε και συκοφάντησε.
Ο «Ενοπλος προφήτης» πρωτοεκδόθηκε το 1954, όταν ακόμη ο σταλινισμός διατηρούσε το κύρος του στο παγκόσμιο κομμουνιστικό κίνημα και το διαστρεβλωμένο και συκοφαντικό αφήγημά του σχετικά με τον ρόλο του Τρότσκι κυριαρχούσε σχεδόν απόλυτα. Οπως πέντε χρόνια αργότερα, το 1959, θα παρατηρήσει ο Ντόιτσερ στον πρόλογό του για τον «The Prophet Unarmed» («Ο άοπλος προφήτης»), τον δεύτερο τόμο της τριλογίας:
«Κάποτε, o Καρλάιλ έγραψε ότι, ως βιογράφος του Κρόμγουελ, θα έπρεπε να ανασύρει τον Λόρδο Προστάτη κάτω από ένα βουνό συκοφαντιών και λήθης. Η δική μου δουλειά, ως βιογράφου του Τρότσκι, ήταν κάπως παρόμοια, με τη διαφορά ότι, όταν ξεκίνησα να επιτεθώ στο δικό μου βουνό, επρόκειτο να το χτυπήσουν μεγάλα γεγονότα με τεράστια δύναμη. Είχα ολοκληρώσει το The Prophet Armed [Ο Ενοπλος Προφήτης], το πρώτο μέρος της μελέτης μου για τον Τρότσκι, ενόσω ζούσε ακόμη ο Στάλιν και η «λατρεία» του φαινόταν ακόμη άφθαρτη, ενώ η ρετσινιά που είχε στιγματίσει τον Τρότσκι φαινόταν ανεξίτηλη. Οι περισσότεροι κριτικοί του The Prophet Armed συμφώνησαν με μια βρετανική κριτική που έγραψε ότι “αυτό το βιβλίο από μόνο του αναιρεί τρεις δεκαετίες σταλινικής συκοφαντίας”».
Οπως σημειώσαμε και στην παρουσίαση των άλλων δύο τόμων, η ιστορική αφήγηση του Ντόιτσερ συνοδεύεται από μια τεράστια σε όγκο και αρτιότητα τεκμηρίωση, που βασίζεται σε ένα αντίστοιχα τεράστιο έργο έρευνας στα αρχεία, στη σχετική βιβλιογραφία, στις εφημερίδες και στα περιοδικά της εποχής. Αυτή η τεκμηρίωση επέτρεψε ώστε η ιστορική αφήγηση του Ντόιτσερ όχι μόνο να μην αμφισβητηθεί σοβαρά ή να ξεπεραστεί κατά τις επόμενες δεκαετίες, αλλά, αντίθετα, να μπορούμε σήμερα να ισχυριστούμε ότι αυτή επιβεβαιώνεται διαρκώς από όλες τις πηγές, τις μαρτυρίες και τα αρχεία που έχουν έρθει, και εξακολουθούν ακόμη να έρχονται, στο φως της δημοσιότητας.
Η επιμελήτρια του κειμένου, η κ. Γιώτα Χατζή, όπως είχε κάνει και στην επιμέλεια του δεύτερου τόμου, προέβη στη λεπτομερή παραβολή με το πρωτότυπο αγγλικό κείμενο ώστε να βελτιωθεί σημαντικά η απόδοσή του στην ελληνική γλώσσα και συνέβαλε στη γενικότερη ισορροπημένη και ομοιόμορφη φιλολογική συγκρότησή του.
Ο σχεδιασμός και η καλαίσθητη εμφάνιση του εξωφύλλου οφείλεται στην κ. Μαρία Γ. Δικαίου, η οποία είχε επίσης φιλοτεχνήσει το εξώφυλλο του τρίτου τόμου.
