«Η παιδεία είναι η αρχή όλων»

Τον Αινεία τον έχουμε δει σε παραστάσεις που αγαπήσαμε. Από σκηνοθέτες νέους και σημαντικούς (Μπινιάρης, Καραντζάς κ.ά.), αλλά και σκηνοθέτες από το εξωτερικό (έπαιζε στην πολυσυζητημένη παράσταση «Μήδεια» του Φρανκ Κάστορφ πέρυσι στην Επίδαυρο, για την οποία γράφτηκαν πολλά: στους περισσότερους μάς άρεσε, αλλά εξαιτίας της διαφορετικότητας της ματιάς του σκηνοθέτη υπήρξαν και έντονες αρνητικές αντιδράσεις από μέρος του κοινού). Μ’ αυτά και μ’ αυτά, ένας ηθοποιός που ήθελε να γίνει ηθοποιός αλλά διόλου άνετα δεν ένιωθε με την έκθεση (πράγμα οξύμωρο, που ούτε ο ίδιος μπορεί να εξηγήσει), ένας νέος που δεν τόλμησε για τον παραπάνω λόγο να δώσει εξετάσεις στο Εθνικό, κι έτσι σπούδασε στη σχολή της Νέλλης Καρρά (νωρίτερα είχε αποφοιτήσει από τη Μουσική Σχολή MMS-Modern Music School of Athens) κατόρθωσε να έχει παίξει ήδη τρεις φορές στην Επίδαυρο και άλλες τόσες στο Εθνικό Θέατρο (που δεν τολμούσε να περάσει ούτε απέξω κάποτε) και φυσικά σε παραστάσεις του ελεύθερου θεάτρου.

Πέρυσι τον είδαμε στον «Γλάρο» του Τσέχοφ σε σκηνοθεσία του Δημήτρη Καραντζά και μας είχε κερδίσει απολύτως (όπως και όλη η παράσταση). Τώρα, τον απολαύσαμε στο «Σχολείο Γυναικών» του Μολιέρου. Ο Αινείας δεν έχει ένα πρόσωπο: πάντα κατορθώνει να συνδιαλέγεται με τον ρόλο του με έναν δικό του τρόπο, μεταμόρφωσης και προσωπικής συνύπαρξης. Ταυτόχρονα, δίχως να έχει αφήσει τη μουσική, έχει σκηνοθετήσει και γράψει (μαζί με την Κατερίνα Μαυρογεώργη) τη μικρού μήκους ταινία «Διάβαση», η οποία απέσπασε Βραβείο Πρωτότυπης Μουσικής, Βραβείο Σκηνογραφίας στο Φεστιβάλ Δράμας, Βραβείο Πανελλήνιας Ενωσης Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ), καθώς και το βραβείο πρώτου αντρικού ρόλου στις Νύχτες Πρεμιέρας για τον Καραφίλ Σένα.

Κι όμως, ελάχιστα ξέρουμε έως τώρα για τον Αινεία Τσαμάτη, γεγονός όχι κατά κανόνα κακό, καθώς ξέρουμε το σημαντικότερο όλων: ότι έχει το ταλέντο και την ικανότητα να κάνει καλό, πολύ καλό θέατρο. Σε άλλα νέα, η καταγωγή του είναι μισή μισή: γεννήθηκε στην Αλβανία το 1984. Καλοί γνώστες των ελληνικών και οι δύο γονείς, όπως και ο ίδιος, έγιναν οικονομικοί μετανάστες και έτσι αρχές της δεκαετίας του 1990 ήρθαν στην Ελλάδα, και λόγω γλώσσας. «Η γλώσσα ήταν το διαβατήριό μου κατά κάποιο τρόπο», μάς λέει ο Αινείας. «Το ότι τη γνώριζα ήδη, με έκανε να ξεχωρίζω λιγότερο στα μάτια των γειτόνων και των φίλων μου, οπότε από αυτή την άποψη δεν ήμουν αποδέκτης σοβαρών ρατσιστικών περιστατικών. Ωστόσο ξέρω τι θα πει να είσαι μετανάστης». Αν τον ρωτήσεις βέβαια τι νιώθει πως είναι, πού νιώθει πως ανήκει, θα απαντήσει: «Είμαι άνθρωπος».

Μεγαλώνοντας επέλεξε τον καλλιτεχνικό δρόμο, εκκινώντας από τη μουσική. Ποιος ξέρει γιατί, ίσως τα ερεθίσματα που είχε και από τον θείο του, που είναι πολύ γνωστός ηθοποιός της γειτονικής μας χώρας, ίσως και από την παιδεία που πήρε από το σπίτι του (χαρακτηριστικό είναι πως το όνομά του το επέλεξε ο πατέρας του, ενώ διάβαζε Ιλιάδα ως φαντάρος!), τον ίδιο τον κέρδισε το θέατρο και μάλιστα για τα καλά. Το θέατρο, τα Εξάρχεια και το να παίρνει θέση: «Η παιδεία είναι η αρχή όλων. Λέγοντας “παιδεία” εννοώ τον τρόπο που μεγαλώνεις: τι συμβαίνει μέσα στην οικογένεια, τι αναφορές σού δίνουν οι γονείς και οι οικείοι σου, με τι έρχεσαι σε επαφή, τι σε διαμορφώνει. Ακόμα και το ίδιο το θέατρο είναι κάτι το επαναστατικό. Ακόμα και το να ανεβαίνεις στη σκηνή και να παρουσιάζεις έναν ρόλο όπως εσύ τον καταλαβαίνεις, θέλει κάποια τόλμη. Οπως τόλμη θέλει και το να είσαι δίκαιος, το να είσαι μέρος του αγώνα, να αγωνίζεσαι για κάτι που θεωρείς δίκαιο, το να σε πνίγει η αδικία… Ολα αυτά είναι που διαμόρφωσαν κι εμένα μέσα στα χρόνια. Και το ότι είμαι μετανάστης με έχει διαμορφώσει, και το πού κινήθηκα πολιτικά καθώς έβλεπα γύρω μου την αδικία και ως προς τους μετανάστες και η αισθητική μου (και η πολιτική αισθητική μου), όλα αυτά με καθόρισαν. Καθόρισαν μέσα μου το αίσθημα του δικαίου και το να μην αντέχω την αδικία», μας λέει.

Τώρα πρωταγωνιστεί στο Εθνικό Θέατρο, στο «Σχολείο Γυναικών», μια κωμωδία σκάνδαλο του Μολιέρου, σε σκηνοθεσία Αλέξανδρου Μυλωνά. Ο Μολιέρος πολύ νωρίς, στα μέσα του 17ου αιώνα, με το έργο αυτό έθιξε ζητήματα που εμείς συζητάμε αιώνες μετά με τον ίδιο (περίπου μάλλον) τρόπο: στέκεται απέναντι στο πατριαρχικό πλαίσιο της εποχής του (του;), καταρρίπτει τα στερεότυπα που θέλουν τη γυναίκα «ιδιοκτησία σύμφωνα με τις επιθυμίες του άνδρα» και εξευτελίζει με τον δικό του μοναδικό τρόπο τον Αρνόφλο (ή μήπως θα έπρεπε να λέγεται «Αδόλφος»;) που έχει αποφασίσει να περιχαρακώσει μια κοπέλα ώστε να γίνει ακριβώς όπως θέλει τη γυναίκα. Φυσικά ο έρωτας σπάει κάθε φυλακή και ο Οράτιος (ο ρόλος του Αινεία) κερδίζει το κορίτσι. «Ακόμη και σήμερα δεν ξέρω αν έχουμε φτάσει την κριτική που κάνει ο Μολιέρος για τη θέση της γυναίκας, όπως αυτή δεν έχει οριστεί φυσικά από την ίδια. Για να φτάσουμε στο σήμερα, με τις δεκάδες γυναικοκτονίες και με περιστατικά ασύλληπτης απανθρωπιάς, όπως βιασμοί ανηλίκων, με τελευταίο τους βιασμούς των παιδιών του από αυτό το “λουλουδάκι” τον αστυνομικό της Βουλής. Ο Μολιέρος είναι πολύ πιο μπροστά από όλα αυτά. Η κοινωνία δεν έχει εξελιχθεί τόσο. Κάποιες μονάδες έχουν μόνο προχωρήσει. Γι’ αυτό πιστεύω στον άνθρωπο: στον άνθρωπο που θέλει να εξελίσσεται, να κρίνει, να αμφισβητεί, να παίρνει θέση, να τολμάει, να μην περιχαρακώνεται σε στεγανά, εξουσιαστικές δομές και συμφέροντα». «Τώρα που το λέμε, θα γινόσουν εξαιρετικός “Μισάνθρωπος”» του λέμε, αναφερόμενοι στο άλλο έργο του Μολιέρου. «Αμα γνωρίσεις τον άνθρωπο, μπορείς να γίνεις και εξαιρετικός “Μισάνθρωπος”» μας απαντάει και μας αφήνει με την απορία αν εννοεί το έργο του Γάλλου συγγραφέα ή την έννοια την ίδια… Η συνέχεια επί της σκηνής.

♦ «Σχολείο Γυναικών»
στο Εθνικό Θέατρο – Θέατρο Rex (Σκηνή «Μαρίκα Κοτοπούλη», Πανεπιστημίου 48).
Παίζεται έως μέσα Γενάρη 2025, κάθε Τετ.-Κυρ. στις 20.30. Κρατήσεις: 210-3305074 και στο n-t.gr