Ακροκεντρώα κοινωνιολογία

«Merry Crisis and a Happy New Year»

Το σύνθημα γράφτηκε σε τοίχους, σε όλη τη χώρα, για πρώτη φορά, νομίζω, προς τα τέλη του 2008, στη διάρκεια της νεανικής εξέγερσης του Δεκεμβρίου, με αφορμή την κρατική δολοφονία του Γρηγορόπουλου. Πρόκειται για υπόδειγμα αντιληπτικής ικανότητας των «σημαιοφόρων του ριζοσπαστικού μιζεραμπιλισμού», την ίδια στιγμή που δεξιοί και πρωτο-ακροκεντρώοι κοινωνιολόγοι της εποχής αγρόν ηγόραζον, μέσα στη θωρακισμένη τους πατρίδα.

Η ταξική τύφλωση αυτής της κατηγορίας ακαδημαϊκών, η στράτευση στην απολογητική τους αποστολή είναι πραγματικά εντυπωσιακή.

Εχει νόημα, όμως, να μιλάει κανείς για δεξιά ή ακροκεντρώα κοινωνιολογία; Σύμφωνα με τον ομοϊδεάτη Αδωνη, όχι, σε καμία περίπτωση. Γιατί η κοινωνιολογία, όπως εμβριθώς μας πληροφόρησε, κάνει τα παιδιά αριστερά. Γι’ αυτό, άλλωστε, ήρθε ο κεντρώος Μητσοτάκης με τη φιλελεύθερη Κεραμέως και κατάργησαν το σύνολο των κοινωνιολογικών μαθημάτων στο Λύκειο.

Πέρα, όμως, από την αδωνική επιστημολογία, υπάρχει ακόμη ένας λόγος να αμφισβητήσει κάποιος τη δυνατότητα ύπαρξης δεξιών, εν γένει, κοινωνιολογιών.

Η κοινωνιολογία, αναπτυσσόμενη στο πλαίσιο ενός επελαύνοντος καπιταλισμού, με ισχυρά ιμπεριαλιστικά στοιχεία, δεν μπορούσε παρά να ασχοληθεί με την εκμετάλλευση, τη φτώχεια, τις ακραίες, πολλές φορές, ανισότητες. Δεν μπορούσε να αποφύγει το «κοινωνικό ζήτημα».

Το ενδιαφέρον -και από ψυχολογική άποψη- είναι πως οι συστημικοί κοινωνιολόγοι, ενώ είναι συνειδητά στρατευμένοι στη σύγκρουση με τη μισαλλοδοξία, το μοχθηρό και σατανικό μίσος των «αντισυστημικών», εκπέμπουν μια σχεδόν αρρωστημένη εχθροπάθεια απέναντι σε ό,τι «τους χαλάει».

Χρησιμοποιώ τον όρο συστημικός γιατί, νομίζω, πως δεν έχουν αντίρρηση να αυτοπροσδιορίζονται έτσι. Οποιος είναι αντίθετος στον αντισυστημισμό πώς θα μπορούσε να ονομαστεί; Ο αντι-αντισυστημικός δεν είναι παρά συστημικός – δυο αρνήσεις, μια κατάφαση.

Το βιβλίο του Βαμβακά είναι παραδειγματική περίπτωση μαχόμενης -με το μαχαίρι στα δόντια, που λένε- «αντισυστημικής» μισαλλοδοξίας. Μας προσφέρει ένα πραγματικό περιβόλι ακραίων ιδεολογικά «τεχνουργημάτων».

Το ακραίο Κέντρο αποκτά μια ειδική σημασία στο πλαίσιο της τωρινής συνθήκης. Εκτός του ότι, συχνά, είναι πιο λυσσασμένο και από την Ακροδεξιά -σκεφτείτε τον Φλωρίδη, για παράδειγμα- είναι και που η ενιαία αντιδραστική παράταξη βρίσκει κυρίως σε αυτό τους λογίους της. Τους κοινωνιολόγους, τους φιλοσόφους, τους καλλιτέχνες της…

Ποιο είναι το οδηγητικό νήμα της ανάλυσης του Βαμβακά για την περίοδο της κρίσης κι έπειτα;

Πολύ πλούσιο: ήταν κάτι μιζεραμπιλιστές, που αγανάκτησαν επειδή η κρίση τους χάλασε τη βολή τους και, ως καθυστερημένοι, που ήταν, ακολούθησαν τον εθνολαϊκισμό.

Αμεσα συνδεδεμένη με αυτήν την ανάλυση (;) είναι και η ταξική προσέγγιση του ερευνητή. Η μόνη «τάξη» που εμφανίζεται είναι ένα σάπιο μεσόστρωμα, το οποίο, βολεμένο στην τεμπελιά του στο κέντρο της εύφορης -και ισχυρής, φαντάζομαι, μια και το είπε κι ο Σημίτης- κοιλάδας, έγινε έξαλλο με την κρίση, κατέλαβε τις πλατείες, πάνω και κάτω, αδιακρίτως, και επιχείρησε να τα κάνει όλα στάχτη και μπούρμπερη.

Αυτό που χαρακτηρίζει την περίοδο της τρομερής κρίσης στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον Βαμβακά, δεν είναι η πρωτοφανής εκπτώχευση των εργαζόμενων, η εξωφρενική ανεργία, η πραγματική καταστροφή μιας μεγάλης μερίδας του πληθυσμού, η ακραία αγωνία για το μέλλον των ανθρώπων της εργατικής τάξης και των μισθωτών γενικότερα, η πλήρης ατιμωρησία αυτών που συνέργησαν καθοριστικά στην κατάρρευση. Οχι, το πρόβλημα είναι ο μιζεραμπιλισμός, η κλάψα των κακομοίρηδων, που δεν κατάλαβαν πως το ΔΝΤ, η Μέρκελ, ο Σαμαράς, ο Βενιζέλος, ο Στουρνάρας και ο Παπαδήμος, οι πατριώτες εργοδότες τους και οι Πρετεντέρηδες φρόντιζαν για το καλό τους και έκαναν εξαλλοσύνες. Αλλωστε, η παιδεία τους τους έκανε ευεπίφορους σε αυτό.

Κι έτσι ήρθε στα πράγματα ο εθνολαϊκισμός. Πάνω στον οποίο ίππευσαν τα ακροαριστερά κωλόπαιδα, τα οποία, διαδίδοντας ψεύδη και αρλούμπες, έφεραν την πατρίδα στο μη περαιτέρω. Ευτυχώς που βάσταξε ο Σόιμπλε και δεν πάθαμε τίποτε χειρότερο. Αν δεν βαστούσε, δεν θα είχαμε σήμερα μόνο το 70% του πληθυσμού να λέει πως δεν βγάζει τον μήνα. Θα ήταν πραγματικά άσχημα τα πράγματα.

Δεν αστειεύομαι. Αυτό ακριβώς είναι το σχήμα. Ακριβώς. Το βιβλίο υπάρχει για να υποστηρίξει αυτό το πράγμα. Είτε αναλύει την αντιπαγκοσμιοποίηση ως λαϊκισμό είτε το «στιλ» του ριζοσπαστισμού, τις τροπικότητες της ρητορικής μίσους, το κιτς, την μπαναλιτέ, τον πατριωτισμό και τον εθνικισμό, το χιούμορ, το Αλ Τσαντίρι ή τον Αρκά, τη μουσική, την τηλεόραση ή τον αθλητισμό, τα σόσιαλ, την πανδημία, το έγκλημα ή τα οργισμένα νιάτα, παντού αποκαλύπτει την αθλιότητα των αντισυστημικών, την εχθροπάθειά τους απέναντι στους φιλήσυχους δεξιούς και «κεντρώους».

Δίνω δυο-τρία παραδείγματα.

Ο Βαμβακάς, προκειμένου να δείξει τον εθνολαϊκισμό των κυβερνήσεων Τσίπρα, αναφέρεται καμιά τριακοσαριά φορές στα ξεφτιλίκια του Καμμένου, στις παρελάσεις, τις χλαμύδες και τις Σαλαμίνες. Και δεν βρίσκει δυο λόγια να πει για το αποκορύφωμα του εθνολαϊκισμού το 2018, με τους Βουκεφάλες απέναντι στις Πρέσπες, όταν ο κεντρώος Μητσοτάκης όχι μόνο έκανε γαργάρα, αλλά σαφώς έκλεινε το μάτι.

Εκεί, όμως, που το πράγμα ξεφεύγει -για πολλοστή, βέβαια, φορά- είναι όταν καταγγέλλει διαπρυσίως τον Τσίπρα ως οιονεί δολοφόνο στο Μάτι, ξανά και ξανά, αλλά, σε ό,τι αφορά τα Τέμπη, αυτό που θεωρεί ότι δείχνουν είναι «[την] αδυναμία μας να σταθεροποιήσουμε μια πορεία μεταρρυθμιστικού εκδημοκρατισμού, εκσυγχρονισμού και συναίνεσης» (σελ. 277). Επιπλέον, το συμβάν «επιτάσσει το τέλος κάθε απλουστευτικής κατανόησης των αιτιών κάθε μεγάλης καταστροφής» (σελ. 278). «Το φοβερό αυτό δυστύχημα ήρθε να σοκάρει τους πάντες, όχι γιατί η ελληνική κοινωνία βίωνε τα τελευταία χρόνια μια περίοδο τέλματος και κυριαρχίας των γνωστών αναχρονισμών της αλλά για τους ακριβώς αντίθετους λόγους» (σελ. 282). Ηταν όλα τόσο τέλεια επί Μητσοτάκη, που σοκαριστήκαμε με τη «στραβή».

Η «αθλιότητα της κοινωνιολογίας» ως προπαγάνδας βρίσκει σε αυτό το βιβλίο τον κολοφώνα της. Γι’ αυτό αξίζει να διαβαστεί, ιδίως από τους προοδευτικούς ανθρώπους – να ξέρουν με ποιους έχουν να κάνουν.

Τέλος, επειδή πολλή λογιοσύνη πέφτει, καλό είναι να διορθώσει, μεταξύ άλλων, ο συγγραφέας κι εκείνο το συχνά επαναλαμβανόμενο «αποσάρθρωση». Σαθρός είναι ο κόσμος, που υπερασπίζεται, όχι σαρθρός.

*Από τις εκδόσεις «Τόπος» κυκλοφορεί το βιβλίο του Χρήστου Λάσκου «Να ξαναμιλήσουμε για την εκμετάλλευση: Απλοϊκά μαθήματα πολιτικής οικονομίας».