Πνευματικά δικαιώματα και Τεχνητή Νοημοσύνη

Σύμφωνα με έρευνα της εταιρείας Grant Thornton, που έγινε τον Μάρτιο του 2024, η συνολική αγορά των επαγγελματιών του Τύπου ανέρχεται σε ~1,2 δισ. ευρώ. Το 63% της δραστηριότητας οφείλεται στην τηλεόραση, ενώ το ~30% οφείλεται σε άλλες μορφές ειδησεογραφικού περιεχομένου όπως η έκδοση εφημερίδων, περιοδικών κ.ά. Η συνεισφορά του κλάδου στην απασχόληση υπερβαίνει τα 15 χιλιάδες άτομα.

Σε αυτό το συνεχώς εξελισσόμενο και σε μεγάλο μέρος του ψηφιακό περιβάλλον που αποτελούν πλέον οι μηχανές αναζήτησης (google, bing κ.ά.) και οι πλατφόρμες (Facebook, Instagram κ.ά., λοιπές πλατφόρμες/gaming, πλατφόρμες κοινοποίησης video και μουσικής όπου κάθε κλικ με τον κένσορα αποφέρει χρήματα στους διαχειριστές) και με μια δαπάνη για ψηφιακή διαφήμιση που έφτασε τα 0,7 δισ. μόνο για το 2022 η επιγραμμική χρήση δημιουργεί πλούτο όχι γι’ αυτούς που την παράγουν, αλλά γι’ αυτούς που τη διακινούν.

Το ζήτημα είναι καίριας σημασίας για τους δημιουργούς περιεχομένου, τους δημοσιογράφους και τα ΜΜΕ. Ο όρος επιγραμμική χρήση αφορά κάθε δημοσίευση και αναπαραγωγή περιεχομένου έργων στο διαδίκτυο που έχουν δημιουργήσει επαγγελματίες (εκδότες Τύπου, μουσικοί ερμηνευτές κ.λπ.).

Υπάρχει άμεση και διεθνή ανάγκη για τη ρύθμιση αγοράς της επιγραμμικής χρήσης, καθώς μέχρι τώρα οι μόνοι κερδισμένοι από την κατάσταση είναι οι μεγάλες διαδικτυακές πλατφόρμες. Και μπορεί οι έρευνες να δείχνουν ότι μόνο με τη ρύθμιση που θα αποδίδει την εύλογη αποζημίωση στον δημιουργό θα μπορέσει το περιεχόμενο των πληροφοριών του Διαδικτύου να εξασφαλίσει ποιότητα και αξιοπιστία, αλλά αυτή η μάχη των δημιουργών απέναντι στους πολυεθνικούς κολοσσούς είναι δύσκολη και συχνά άνιση.

Τον περασμένο Μάρτιο η αντιμονοπωλιακή αρχή της Γαλλίας επέβαλε πρόστιμο 250 εκατομμυρίων ευρώ στην Google επειδή δεν τήρησε ορισμένες από τις δεσμεύσεις της προς τους γαλλικούς εκδότες μέσων ενημέρωσης σχετικά με την αδειοδότηση περιεχομένου. Οπως χαρακτηριστικά έγραψαν και οι Financial Times, το πρόστιμο είναι το δεύτερο για την Google στη Γαλλία, το οποίο συνδέεται με την αμοιβή των εκδοτών όταν το περιεχόμενό τους εμφανίζεται σε διαδικτυακές πλατφόρμες συμπεριλαμβανόμενου και του τρόπου με τον οποίο κοινοποιούσε πληροφορίες σε ομίλους του Τύπου.

Ακόμη μεγαλύτερη και πολύπλοκη αποδεικνύεται η εκμετάλλευση των πληροφοριών, δεδομένων έργων δημιουργών από την Τεχνητή Νοημοσύνη, η οποία «βουτώντας» στον ψηφιακό ωκεανό πληροφορίας ανασυνθέτει και παρουσιάζει δημιουργήματα που στηρίζονται σε πληροφορίες από άλλους. Τα προϊόντα της ΤΝ μάλιστα κοστολογούνται και μεταπωλούνται από τις εταιρείες ΤΝ στους χρήστες έναντι συνδρομής. Οι συνδρομητές/χρήστες του ChatGP μπορεί να ήταν εκείνοι που τροφοδότησαν με τα στοιχεία τους το υλικό που χρησιμοποίησε η Τεχνητή Νοημοσύνη. Κάπου εδώ ξεκινά ακόμη μία πορεία εργαλειοποίησης της πληροφορίας που αποφέρει κέρδη μόνο στις εταιρείες.

Μια… σταγόνα στον ωκεανό της πληροφορίας

Ο Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης και Προστασίας των Πνευματικών Δικαιωμάτων των Δημοσιογράφων «ΞΕΝΟΦΩΝ», που δημιουργήθηκε τον Ιούνιο του 2022, εισφέρει συγκεκριμένες θέσεις και προτάσεις στο πλαίσιο της συζήτησης που διεξάγεται σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ενωσης προκειμένου να ρυθμιστεί με ενιαία νομοθεσία η νέα τεράστια πρόκληση της ΤΝ, η οποία κυοφορεί δομικές αλλαγές για τη δημοσιογραφία.

Συγκεκριμένα:

■ Το ρεπορτάζ δεν μπορεί να γίνει από καμία μηχανή, όσο έξυπνη και να θεωρηθεί. Η ΤΝ μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης.

■ Διαφάνεια, ακρίβεια, πλαίσιο και σαφήνεια στην παραγωγή περιεχομένου. Με αυτές τις βασικές αξίες πρέπει να θεσπιστούν ειδικοί κώδικες δεοντολογίας για τη χρήση τής ΤΝ στα ΜΜΕ. Η χρήση και η ανάπτυξη συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στη δημοσιογραφία πρέπει να υπηρετεί τις βασικές αρχές της δημοσιογραφικής δεοντολογίας, συμπεριλαμβανομένων της ειλικρίνειας και της ακρίβειας, της δικαιοσύνης, της αμεροληψίας, της ανεξαρτησίας, της μη βλάβης, της μη διάκρισης, της υπευθυνότητας, του σεβασμού της ιδιωτικής ζωής και του απορρήτου των πηγών.

■ Οι συντακτικές ομάδες πρέπει να καθορίζουν σαφώς τους στόχους, το πεδίο εφαρμογής και τις συνθήκες χρήσης για κάθε σύστημα Τεχνητής Νοημοσύνης. Πρέπει να διασφαλίζουν τη συνεχή εποπτεία των επιπτώσεων των εφαρμοζόμενων συστημάτων ΤΝ και να διατηρούν τη δυνατότητα να τα απενεργοποιούν ανά πάσα στιγμή.

■ Οποιαδήποτε χρήση της ΤΝ που έχει σημαντικό αντίκτυπο στην παραγωγή ή διανομή δημοσιογραφικού περιεχομένου θα πρέπει να είναι σαφώς εμφανής και να κοινοποιείται σε όλους τους αποδέκτες μαζί με το σχετικό περιεχόμενο.

■ Οι δημοσιογράφοι, ως ουσιαστικοί θεματοφύλακες του δικαιώματος στην πληροφόρηση, θα πρέπει να διαδραματίσουν ενεργό ρόλο στη διακυβέρνηση των συστημάτων ΤΝ. Θα πρέπει να περιλαμβάνονται σε κάθε εθνική ή διεθνή θεσμική εποπτεία της διακυβέρνησης και της ρύθμισης της ΤΝ.

■ Οι δημοσιογράφοι, όπως και όλοι οι πνευματικοί δημιουργοί, θα πρέπει να λαμβάνουν αμοιβή για την χρήση των έργων τους στην «εκπαίδευση» των συστημάτων Τ/Ν.

■ Οι δημοσιογράφοι δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντικατασταθούν από καμία μηχανική εφαρμογή. Οι εφαρμογές μπορούν να υποστηρίξουν τη δουλειά τους αλλά δεν μπορούν να αξιολογήσουν και να κρίνουν το τελικό αποτέλεσμα, ούτε να παράξουν περιεχόμενο χωρίς εποπτεία.

Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ: μια νέα δύναμη στην αγορά της Τεχνητής Νοημοσύνης

Η δημιουργία ενός AI Office και στην Ελλάδα θα δώσει τη δυνατότητα στους πνευματικούς δημιουργούς και στα συλλογικά τους όργανα να διαπραγματευτούν με την Τεχνητή Νοημοσύνη για την απονομή των πνευματικών δικαιωμάτων τους και αυτό είναι κάτι που θα συμβεί το επόμενο χρονικό διάστημα τόνισε μεταξύ άλλων μιλώντας στην εκδήλωση με θέμα «Τεχνητή Νοημοσύνη για όλους: Ρύθμιση, κίνδυνοι και οφέλη» η πρόεδρος του Rythmisis, δικηγόρος δρ Μαρία-Ωραιοζήλη Κουτσουπιά. Το Rythmisis είναι ένα Εθνικό Ινστιτούτο Δικαίου που ιδρύθηκε το 2022 με στόχο να συμβάλει στον διάλογο δικαίου και τεχνολογίας μέσα από καινοτόμες συνεργασίες με φορείς και εμπειρογνώμονες.

Το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης προωθεί την κατανόηση των δυνατοτήτων και τάσεων των τεχνολογιών ΤΝ, συνεργάζεται στενά με την επιστημονική κοινότητα και αναπτύσσει συνεργασίες με ενδιαφερόμενα μέρη (ιδιώτες και φορείς της κοινωνίας των πολιτών, διακλαδικές συνεργασίες με φορείς αρμόδιους για άλλους τομείς, διακυβερνητικές συνεργασίες και συνεργασίες σε διεθνές επίπεδο).

Αξίζει να σημειωθεί ότι η κριτική που δέχτηκε το Ευρωπαϊκό Γραφείο Τεχνητής Νοημοσύνης από την αρχή της ίδρυσής του είναι ότι συγκεντρώνει πολλές εξουσίες εποπτικής, εκτελεστικής και συμβουλευτικής φύσης, οι οποίες είναι ιδιαίτερα ευρείες και μετατρέπουν το Ευρωπαϊκό Γραφείο ΤΝ σε ισχυρό ρυθμιστή στην πολύ σημαντική αναδυόμενη αγορά της Τεχνητής Νοημοσύνης.