Η πρώτη σκηνοθέτρια δεν ήταν αυτό που νομίζεις

Αφού έμαθα για εκείνη, αναρωτήθηκα: πώς θα φανταζόμασταν την πρώτη σκηνοθέτρια στο Χόλιγουντ; Ναι, την πρώτη πρώτη. Την πριν από εκείνη, καμία. Ονομάζεται Ντόροθι Αρζνερ και μάλλον είναι πολύ μακριά από αυτό που μπορεί να φανταστεί κάποιος: δεν ήταν μία πανέμορφη γυναίκα, η οποία έτυχε να βρεθεί στον χώρο. Ούτε ήταν μια δυναμική φεμινίστρια η οποία αποφάσισε να γίνει σκηνοθέτρια ώστε να πατάξει την ανδρική κυριαρχία του κινηματογραφικού συστήματος. Ούτε ήταν κάποια φτωχή βιοπαλαίστρια, η οποία ως μια νέα Σταχτοπούτα έγινε γνωστή μέσα από την αίγλη του Χόλιγουντ.

Η Ντόροθι Αρζνερ ήταν πέρα από όλα αυτά. Ηταν η πρώτη σκηνοθέτρια στο Χόλιγουντ και ξεκίνησε να κάνει ταινίες αρχές της δεκαετίας του 1930. Ηταν η κλασική εποχή των στούντιο… Των στούντιο που χτίστηκαν πάνω σε γη Ινδιάνων, η οποία ήταν ωστόσο αρκετά εύφορη (λόγω κλίματος) που οι νέοι άποικοι την έκαναν δική τους, απομακρύνοντας τους ιθαγενείς. Των στούντιο που ήδη το 1930 ήταν μία ισχυρή βιομηχανία, αν και μόλις το 1911 δημιουργήθηκε το πρώτο (Nestor Studios), με την πρώτη ταινία να είναι του Ντ. Γ. Γκρίφιθ με τίτλο «In old Hollywood»! Ο Γκρίφιθ είχε σταλεί στην περιοχή από την εταιρεία Biograph ώστε να εξερευνήσει και να βιντεοσκοπήσει τις νέες περιοχές, για να διαπιστώσουν κατά πόσο ήταν κατάλληλες για την κινηματογράφηση ταινιών.

Είκοσι χρόνια σχεδόν μετά την πρώτη χολιγουντιανή ταινία, εμφανίστηκε και η πρώτη σκηνοθέτρια. Ψηλή, λεσβία, φανερά γκέι δίχως να κρύβει τη σεξουαλική της ταυτότητα, πρωτοπόρος, αστή και με ένα δικό της προσωπικό όραμα: η Ντόροθι Αρζνερ ήταν γεννημένη το 1900 (άλλοι λένε το 1897), τότε που το Χόλιγουντ είχε ένα ταχυδρομείο, μία εφημερίδα, ένα ξενοδοχείο και δύο αγορές, μαζί με έναν πληθυσμό 500 ανθρώπων. Οι γονείς της είχαν εστιατόρια στο Λος Αντζελες. Συγκεκριμένα, ο πατέρας της είχε το Hoffman cafe, ένα μέρος όπου σύχναζαν όλοι οι της Biograph, από παραγωγούς έως σπουδαίους ηθοποιούς και σκηνοθέτες της εποχής, όπως ο Τσάρλι Τσάπλιν. Η νεαρή Ντόροθι, πάντα ντυμένη ακόμη και ως έφηβη με ανδρικά ρούχα, ένιωθε άνετα ανάμεσά τους.

Ηθελε να γίνει γιατρός. Την πρόλαβε ο Α’ Παγκόσμιος Πόλεμος. Πήγε στο μέτωπο ως οδηγός ασθενοφόρου. Με το τέλος του πολέμου, η ίδια αποφάσισε ότι θέλει να ζήσει… πέρα από συμβάσεις και στερεότυπα. Βρέθηκε στα κινηματογραφικά στούντιο της Paramount και ζήτησε δουλειά. Ξεκίνησε δακτυλογραφώντας σενάρια, δίχως να ξέρει καν να δακτυλογραφεί καλά καλά. Πολύ γρήγορα κατάλαβε πως «αν ήταν κάτι να γίνει κάποιος στο Χόλιγουντ, αυτό ήταν σκηνοθέτης: ήταν ο απόλυτος άρχων!». Μετά το Κραχ του 1929, μπορεί η βιομηχανία να μην επλήγη κατευθείαν, ωστόσο η ίδια, ούσα αστή και με χρήματα από τον πατέρα της, ζήτησε να κάνει την πρώτη σκηνοθεσία της… Ηδη είχε αποκτήσει φήμη στον χώρο, καθώς είχε βρει λύσεις όσον αφορά το μοντάζ και αργότερα η ίδια ήταν που «ανακάλυψε» το κινούμενο μικρόφωνο, το λεγόμενο «μπουμ». (Εως το 1930 οι ταινίες ήταν βουβές. Μετά τα μικρόφωνα ήταν σταθερά στο έδαφος, πράγμα που εκνεύριζε την Αρζνερ, καθώς οι ηθοποιοί έμεναν και αυτοί στατικοί και αμήχανοι. Ετσι πήρε ένα καλάμι ψαρέματος και κρέμασε ένα μικρόφωνο πάνω απ’ το κεφάλι τους!) Ηταν πρωτοπόρος και ως προς τις ίδιες τις ταινίες: οι ταινίες της εστιάζουν σε ομοκοινωνικά γυναικεία περιβάλλοντα, σε γυναικείες κοινότητες (κολέγια θηλέων, οικοτροφεία θηλέων, χορευτικές ομάδες κ.ά.). Την ενδιέφεραν περιβάλλοντα όπου γυναίκες ήταν μαζί. Ακόμη και σε ταινίες με ετεροφυλόφιλα ζευγάρια υπήρχαν δυνατές γυναικείες σχέσεις και μια πολύ δυνατή γυναικεία σεξουαλική επιθυμία. Και αυτό ήταν δικό της επίτευγμα. Είχε επίσης γυναικείους χαρακτήρες που δεν συμμορφώνονταν με τις έμφυλες προσδοκίες. Χαρακτήρες που αμφισβητούσαν τα όρια της έμφυλης κανονικότητας και της συμβατικής θηλυκότητας με έναν πολύ ενδιαφέροντα τρόπο, προερχόμενοι από μία λεσβία σκηνοθέτρια. Στο φετινό, 26ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης είδαμε για πρώτη φορά μία ταινία για την πρωτοπόρο αυτή γυναίκα, η οποία όσο διάσημη έγινε τόσο και ξεχάστηκε… («Ντόροθι Αρζνερ: πρωτοπόρος, queer, φεμινίστρια»)

Η Ντόροθι δίδαξε στο UCLA και μαθητές της ήταν σημαντικοί αργότερα σκηνοθέτες, όπως ο Φράνσις Φορντ Κόπολα. Η ίδια γύρισε μόλις 16 ταινίες. Κι όμως! Είναι έως σήμερα η μόνη σκηνοθέτρια στο Χόλιγουντ που έχει γυρίσει τις περισσότερες ταινίες.

…Χρειάζεται να πούμε κάτι περισσότερο για το πόσο γρήγορα εξελίσσεται η κοινωνία μας;