«Η Τέχνη στο τέλος πάντα νικάει»

Παιδικό μιούζικαλ! Που δεν είναι και ακριβώς παιδικό μιούζικαλ, αλλά ένα «Fake News-ical» για παιδιά και όχι μόνο… Τι είναι αυτό πάλι; «Εκεί που έπινα δροσερό καφεδάκι κάτω από τη σκιά της ομπρέλας στο αιώνιο χαλκιδικιώτικο καλοκαίρι, άκουσα την εντεκάχρονη της διπλανής ξαπλώστρας, που μανιωδώς από ώρα σκρολάριζε στο κινητό, να ρωτά τη μαμά της επανειλημμένα: “Μαμά, είναι αλήθεια ότι… κτλ. κτλ.”;… Αυτό ήταν το έναυσμα, η αρχή. Ο όγκος της ανεξέλεγκτης πληροφορίας που μας σαρώνει καθημερινά, πέρα από όλα τ’ άλλα, διαπίστωσα στη συνέχεια με ανησυχία πως επηρεάζει πολύ πιο γρήγορα τα παιδιά. Τα ηλικιακά όρια αναφοράς που γνωρίζαμε δεν υπάρχουν πια. Το “πιο γρήγορα” το έμαθα. Το “καλύτερα” είναι στην προσωπική ευθύνη της καθεμιάς και του καθενός μας», έχει πει ο ίδιος ο Στάθης Παχίδης, εμπνευστής της παράστασης αυτής, στην οποία κλασικά παιδικά παραμύθια ανατρέπονται… και κάπου εκεί καταλαβαίνουμε τι είναι «fake news» και τι όχι.

«Μέσω της παραβολής και της παρωδίας, το επιθυμητό είναι η χαρά, το γέλιο, οι μουσικές, αλλά και η σατιρική στόχευση. Δεν μπορείς να παίξεις στα ίσα τα fake news, αλλά τουλάχιστον μπορείς να δώσεις έναυσμα εγρήγορσης ακόμη και στις μικρές ηλικίες και σ’ αυτό πολύτιμη ήταν η συμβολή της Σχολής Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, που κατέθεσαν εδώ τα εργαλεία της επιστήμης» εξηγεί ο Στάθης, που έχει γράψει την πρωτότυπη μουσική και συγγράψει τα κείμενα και τους στίχους μαζί με τη Σταυρούλα Παγώνα, «με τη βοήθεια του εννιάχρονου γιου της» και όχι μόνο, όπως καταλαβαίνουμε από τη συνέντευξη που ακολουθεί. Γιατί, τελικά, ό,τι κι αν κάνεις, όχι, δεν μπορείς να κρυφτείς απ’ τα παιδιά… Πόσο μάλλον να σταθείς απέναντί τους με σηκωμένο το δάχτυλο, γεμάτος διδακτισμό – έχεις χάσει από χέρι.

Μια και δυο χαρές το ξέρει αυτό ο Στάθης και οι συνεργάτες του. Και έστησαν ένα παιδικό «Fake News-ical» με τη συμβολή ειδικών και τη γνωμοδότηση των πλέον ειδικών: των ίδιων των παιδιών. Η παράσταση παρουσιάζεται στο Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος (ΚΘΒΕ) και είναι πολυπληθέστατη (15 ηθοποιοί, δίχως να υπολογίζουμε πόσοι πραγματικά εργάστηκαν γι’ αυτή!). Με απλά λόγια, ρόδα είναι και γυρίζει, παραμύθι αρχινίζει…

● Σε εποχές, όπως η σημερινή, όπου ακόμα και η ίδια η λέξη «παραμύθι» χρησιμοποιείται σχεδόν εξ ολοκλήρου με αρνητική έννοια, δηλώνοντας κάτι ποταπό και ψεύτικο, πόσο λυτρωτικά μπορεί να δράσει το θέατρο στην ανάπτυξη και «κάθαρση» του παιδικού ψυχισμού;

Το παραμύθι, η παραμυθία, η γοητεία εντέλει της αφήγησης μιας ιστορίας, που οδηγεί μάλιστα μέσω της κωμωδίας σε κάθαρση, όπως στην περίπτωση του «Fake Newsical – Παρ@μυθομπερδέματα», είναι ανάγκη και επιθυμητή ανεξαρτήτως ηλικίας και φάσης ζωής. Για να παραφράσω το ρητό, δεν υπάρχουν αρνητικές έννοιες των λέξεων – υπάρχουν αρνητικοί τρόποι να χρωματίζεις τις λέξεις… Φυσικά και είναι λογικό να αναρωτηθεί κάποιος: Ακούν σήμερα τα παιδιά παραμύθια; Η εικόνα αντικατέστησε τις γιαγιάδες; Αυτές οι απαντήσεις ήταν για μας ένα από τα αχαρτογράφητα νερά, που είχαμε εμπρός μας, όταν ξεκινούσαμε με τη Σταυρούλα Παγώνα να γράφουμε το έργο. Επιλέξαμε την κειμενική πρόνοια να «υπενθυμίζουμε» συντομότατα σε κάθε επεισόδιο τη βασική πλοκή του παραμυθιού, που στη συνέχεια επιχειρούσαμε να «ανατρέψουμε». Πρέπει να σας βεβαιώσω ότι όσο υπάρχουν γιαγιάδες και παππούδες, ο κόσμος αντέχει και δεν μιλώ για τις συντάξεις τους, ε; Οι έως σήμερα εμπειρίες μας από την παράστασή μας έχουν αποδείξει πως τα παιδιά και γνωρίζουν τα παραμύθια, αλλά και με αίσθηση χιούμορ αποδέχονται τις σατιρικές τους ανατροπές. Ακόμη και αυτά της προσχολικής ηλικίας!

● Η συγκεκριμένη παράσταση δένει την ιστορία κλασικών παραμυθιών με τη σημερινή, πληροφοριοκρατούμενη πραγματικότητα. Εχετε πει πώς φτάσατε στο να τη γράψετε. Μαζί με αυτό έχετε πει πως: «Το “πιο γρήγορα” το έμαθα. Το “καλύτερα” είναι στην προσωπική ευθύνη της καθεμιάς και του καθενός μας». Πείτε μας λίγα περισσότερα γι’ αυτό…

Ο στόχος για όποιο καλλιτεχνικό έργο είναι πάντα η απεύθυνση. Ετοιμάζοντας με τη σκηνοθέτρια και ηθοποιό Εύη Σαρμή την παράσταση έπρεπε να βρούμε το πού απευθυνόμαστε – ε, εκεί υπήρχαν εκπλήξεις! Αδυνατώ πλέον να ορίσω ηλικιακό όριο αναφοράς, τουλάχιστον από τα κλασικά που η Παιδαγωγική δίνει. Το νέο σημείο αιχμής είναι πια πότε το παιδί πιάνει στα χέρια του το κινητό ή το tablet της μαμάς ή την όποια οθόνη ή υπολογιστή γύρω του. Ο θαυμαστός καινούργιος κόσμος του Διαδικτύου ακρίτως και πιθανότατα χωρίς έλεγχο («…να ησυχάσει λίγο…») δίνει έναν τεράστιο όγκο πληροφορίας σε ηλικίες τρυφερές. Αυτό από τη μια του δίνει τη δυνατότητα να αναπτύξει νέες, ειδικές δεξιότητες, αλλά ταυτόχρονα το κάνει και να «μεγαλώνει» διαφορετικά από όσα ξέραμε… Ολα αυτά νιώσαμε πως έπρεπε να τα λάβουμε υπόψη μας για τη δημιουργία της παράστασης. Η ευθύνη αυτή μας οδήγησε τόσο στο να θέσουμε το κείμενό μας υπόψη των ειδικών όσο και να ψάξουμε τα παραδοτέα εργαλεία στους μικρούς θεατές, στους γονείς και στους δασκάλους. Γι’ αυτό και ευχαριστούμε την Αναστασία Κατσαουνίδου και την Ιωάννα Κωσταρέλλα του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ τόσο για την πολύτιμη συνδρομή όσο και για τα χρηστικά που υπάρχουν στο πρόγραμμα και στον ιστότοπο της παράστασης. Η πεντάχρονη Κωνσταντίνα, η οποία μού ανέλυσε έπειτα από μια παράσταση πλήρως τι σημαίνει «subscribe», ξέρει καλά πια τι είναι «fake news» κι αυτό είναι το μείζον κέρδος!

● Χρησιμοποιείτε δύσκολα «εργαλεία»: τη σάτιρα, την παρωδία, την παραβολή, τον υπαινιγμό, το χιούμορ… Και λέτε μάλιστα πως τα παιδιά συνδέονται άμεσα με αυτά, τα οποία πραγματικά ούτε οι μεγάλοι δεν τα «αντέχουν» πολλές φορές. Πώς γίνεται αυτό;

Το παίγνιο, η αφετηρία των δύσκολων «εργαλείων» που λέτε, είναι θέαση ζωής και με αυτήν την πετριά πορευόμαστε κι εγώ κι οι συνεργάτριές μου. Τα παιδιά έχουν αθωότητα και διάθεση παιχνιδιού: εκεί βρήκαμε κοινό έδαφος! Μακριά από μας βέβαια οι παλιμπαιδισμοί. Η αισθητική επιλογή μας ήταν πως είχαμε μπροστά μας κάπως μικρότερους, αλλά σίγουρα εμφανώς «πληροφορημένους» και διαφορετικά «ώριμους» θεατές. Επομένως η παράσταση στήθηκε με αυτό ως πυξίδα. Και ναι, και οι μεγάλοι, όσο και αν δυσκολότερα λύνονται, περνούν επίσης καλά- έχω διατελέσει γονέας σε βαρετή παιδική παράσταση και συμμερίζομαι.

● Ηταν δική σας πρόταση στο ΚΘΒΕ;

Παρότι ηχούσαν κι από αλλού σειρήνες μετά την αρχική έκπληξη («εσύ, παιδικό;;;»), η εμπειρία μου λέει πως η ζωή (αλλά και η Τέχνη) είναι ομαδικό άθλημα και αυτό το αίσθημα ομαδικής δουλειάς, το ΚΘΒΕ την περιέχει εκ γενετής, άρα ήταν μονόδρομος η συζήτηση μαζί του. Η ανοιχτή αγκαλιά και οι ιδανικές συνθήκες παραγωγής ήρθαν αμέσως μετά.

● Μιλάτε με ευγνωμοσύνη γι’ αυτό τον θεσμό, που όσοι κάνουμε πολιτιστικό ρεπορτάζ ξέρουμε καλά τι έχει περάσει… Κι εσείς μιλάτε για «ευγνωμοσύνη που του οφείλετε»…

Πρέπει να ήμουν κοντά δεκάχρονος όταν παρακολούθησα με τους γονείς μου πρώτη φορά θεατρική παράσταση του ΚΘΒΕ κι έχω ακόμη εντός μου φωνές, πρόσωπα, φώτα και σκηνική μαγεία. Καθένας και καθεμία που ενηλικιώθηκε μεταπολιτευτικά στη Θεσσαλονίκη (και όχι μόνον) οφείλει στο ΚΘΒΕ την ευκαιρία που έδωσε και δίνει για παραστάσεις που διευρύνουν παιδεία και αισθητική. Ας μην απαριθμήσω σπουδαίες παραστάσεις, σκηνοθέτες και ηθοποιούς που είχαμε την τύχη να δούμε τόσα χρόνια. Ναι, υπήρξαν δοκιμασίες και άστοχες απόπειρες παλιότερα, αλλά επιλέγω τη στήριξη των πολιτιστικών θεσμών- δεν μας έμειναν δα και πολλοί σ’ αυτήν την πόλη…

● Από τους «Αγαμοι Θύται» σε μουσικοθεατρική παιδική παράσταση… Και ανάμεσα κάπου η Νομική και μουσικές συνεργασίες σπουδαίες. Και σε όλα, συνδετικός κρίκος η Θεσσαλονίκη. Τι έχετε κρατήσει από όλη αυτήν την πορεία; Και κάτι ακόμα: αν ξεκινούσατε τώρα, τι θα είχε αλλάξει, πιστεύετε; Τι έχει αλλάξει; (σε οράματα, δυνατότητες, ακόμα και την ίδια την πόλη…)

Είναι -και- τύχη να τα ζήσεις όλα αυτά, αλλά κρατώ προ πάντων ως κόρη οφθαλμού την αρμονική σχέση με το μαξιλάρι μου, καθώς και τη διαρκή διάθεση του «πάμε γι’ άλλα», την ανάγκη διαρκούς επανεκκίνησης και έρευνας σε φρέσκα πράγματα, σε νέες συνεργασίες. Το αύριο έχει ήδη στρίψει τη γωνία και μακριά από μας νοσταλγίες και αγκυλώσεις… Και ναι, πράγματι, είχα την τύχη να ζήσω τη χαρά της ομαδικής καλλιτεχνικής δουλειάς και την άσκηση της συνύπαρξης, πράγματα που τώρα πια, στη smart εποχή, ίσως και να ακούγονται δεινοσαυρικά. Προσπαθώ να με φανταστώ 23χρονο σήμερα… δεν είναι εύκολο. Μπρος στο χάος του Διαδικτύου, μέσα από το οποίο το καλλιτεχνικό έργο οφείλει να περάσει για να επικοινωνήσει με το κοινό, όχι, δεν είναι εύκολο. Τα διαμάντια είναι εκεί ωστόσο, καλυμμένα από τόνους σκουπιδιών (ανεξαρτήτως πια του πού παράγονται: στη Φλώρινα, στη Θεσσαλονίκη, στο Βερολίνο ή στη Νέα Υόρκη). Στο χέρι μας είναι, και στο «ποντίκι» μας αν θες, να τ’ ανακαλύψουμε. Ξέρω καλά όμως πως η Τέχνη στο τέλος πάντα νικάει, έστω κι αν αργεί αυτό λίγο.

♦ Fake Newsical. Παρ@μυθομπερδέματα

Παιδική Σκηνή του ΚΘΒΕ, Βασιλικό Θέατρο (30ής Οκτωβρίου 2, Θεσσαλονίκη, τηλ. 231-5200200), κάθε Κυριακή στις 11.00. Παραστάσεις για σχολεία: Τρίτη – Παρασκευή στις 10.30.
Προπώληση: ntng.gr και more.com. Τις Κυριακές θα ισχύουν 20 δωρεάν θέσεις ανέργων ανά ημέρα παράστασης με δικαίωμα δωρεάν εισιτηρίου και στο παιδί. Επίσης τις Κυριακές ισχύει «Οικογενειακό εισιτήριο».
Σκηνοθεσία: Εύη Σαρμή
Σκηνικά, κοστούμια: Δανάη Πανά
Eνορχήστρωση, μουσική παραγωγή, ηχοληψία: Γιώργος Πεντζίκης
Κίνηση, χορογραφίες: Ιωάννα Δεμερτζίδου