«Πόσα μπορούμε να μάθουμε για τη γραφή και τα μυστικά της από έναν έμπειρο και επιτυχημένο συγγραφέα;» Με αυτό το ερώτημα ξεκινάει την εισαγωγή του ο Κώστας Β. Κατσουλάρης, λογοτέχνης και ο ίδιος, στο βιβλίο «Τα μυστικά της συγγραφής» (Key Books). Ευτυχώς σπουδαίοι δημιουργοί έχουν κυκλοφορήσει «εγχειρίδια» για την τέχνη του λόγου, άλλοι μοιράστηκαν την εμπειρία τους σε άρθρα, συνεντεύξεις, ανοιχτές συζητήσεις. Και να που ένα βιβλίο-οδηγός συγκεντρώνει το απόσταγμα της σκέψης και της σοφίας 66 σημαντικών συγγραφέων από τον 19ο αιώνα μέχρι τις μέρες μας: Ισαάκ Ασίμοφ, Λουίζ Γκλικ, Βιρτζίνια Γουλφ, Ουμπέρτο Εκο, Ιταλο Καλβίνο, Τρούμαν Καπότε, Ρέιμοντ Κάρβερ, Τζακ Κέρουακ, Ντόρις Λέσινγκ, Χάρπερ Λι, Μάριο Βάργκας Λιόσα, Ιαν Μακγιούαν, Κόρμακ ΜακΚάρθι, Ντέιβιντ Μάμετ, Χένρι Μίλερ, Σολ Μπέλοου, Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Βλαντιμίρ Ναμπόκοφ, Τζορτζ Οργουελ, Φιλιπ Ροθ, Τζον Στάινμπεκ, Τζόναθαν Φράνζεν, Πατρίσια Χάισμιθ, Ερνεστ Χέμινγουεϊ παρελαύνουν, μεταξύ άλλων, στον μακρύ αυτόν κατάλογο.
Ο Σόλων Παπαγεωργίου μετά από απαιτητική έρευνα σε ιστότοπους, εφημερίδες, λογοτεχνικά περιοδικά εντόπισε τα κείμενα και τα μετέφρασε. «Κάτι που εντυπωσιάζει διαβάζοντας το ένα μετά το άλλο αυτά τα τόσο πυκνά και έξυπνα κείμενα είναι το πόσο διαφέρουν μεταξύ τους» παρατηρεί ο Κώστας Κατσουλάρης. «Κάθε συγγραφέας έχει αναπτύξει, λίγο ώς πολύ, το δικό του “σύστημα” με το οποίο εισέρχεται στο εργαστήριό του, τις δικές του ακλόνητες πεποιθήσεις ή αξίες. Αλλά και οι ομοιότητες είναι σημαντικές και βαθιές: σχεδόν όλες και όλοι προτρέπουν τους φερέλπιδες συγγραφείς να αναζητήσουν τον δικό τους δρόμο μέσα από την ανάγνωση, να κλείσουν μάτια και αυτιά στις σειρήνες της τυποποίησης, στις συνταγές, στα tips…». Οσο για τη γνωστή κλισέ συνταγή «γράφε για όσα ξέρεις», ελάχιστοι την υπερασπίζονται…
Aσφαλώς μόνο με συμβουλές δεν γίνεται κάποιος συγγραφέας, αν δεν έχει και το χάρισμα. Το βιβλίο δεν απευθύνεται μόνο σε νέους συγγραφείς, αλλά και στους αναγνώστες που θέλουν να αντλήσουν από τη σκέψη των αγαπημένων τους λογοτεχνών. Ας απολαύσουμε 12 από αυτούς:
Μάγια Αγγέλου
«Παίρνοντας την απόφαση να ασχοληθείς με τη συγγραφή, είναι σαν να παίρνεις την απόφαση να βουτήξεις σε μια παγωμένη λίμνη» έλεγε η Αμερικανίδα συγγραφέας που αγωνίστηκε ενάντια στον ρατσισμό και τη βία με το έργο της αλλά και δίπλα στον Malcolm X και τον Μάρτιν Λούθερ Κινγκ. «Ο στόχος μας είναι να γράφουμε έτσι ώστε οι άνθρωποι να ακούν τις λέξεις μας κι αυτές να διεισδύουν στον εγκέφαλό τους και να πηγαίνουν κατευθείαν στην καρδιά τους».
Μάργκαρετ Ατγουντ
Γνωστή για το χιούμορ της η Καναδή συγγραφέας, που συχνά παίρνει θέση για φλέγοντα ζητήματα της εποχής μας όπως η κλιματική αλλαγή, η λογοκρισία και ο πόλεμος στην Ουκρανία, τονίζει: «Να θυμάστε: κανένα γεύμα δεν παρέχεται δωρεάν. Το γράψιμο είναι εργασία. Αλλά είναι και τζόγος. Δεν παίρνεις σύνταξη γράφοντας. Κάποιοι άνθρωποι μπορούν να σας βοηθήσουν λίγο, όμως είστε κατά βάση μόνοι σας. Βέβαια κανείς δεν σας αναγκάζει να το κάνετε: Εσείς το επιλέξατε, οπότε μην γκρινιάζετε».
Γκράχαμ Γκριν
Ο κοσμοπολίτης Βρετανός συγγραφέας, που στον Β’ Παγκόσμιο είχε στρατολογηθεί από τις μυστικές υπηρεσίες της ΜΙ6, έλεγε για τους ήρωές του: «Ο βασικός χαρακτήρας ενός μυθιστορήματος πρέπει απαραιτήτως να έχει κάποια συγγένεια με τον συγγραφέα, να βγαίνει από το σώμα του, όπως ένα παιδί που βγαίνει από τη μήτρα κι ύστερα κόβεται ο ομφάλιος λώρος και μεγαλώνει ανεξάρτητο. Οσο καλύτερα γνωρίζει τον χαρακτήρα του ο συγγραφέας, τόσο αποτελεσματικότερα θα μπορέσει να αποστασιοποιηθεί από αυτόν, τόσο περισσότερο χώρο θα του δώσει για να ωριμάσει».
Ντέιβιντ Φόστερ Γουάλας
Ο Αμερικανός συγγραφέας, που αυτοκτόνησε το 2008, ήταν ξεκάθαρος. «Δεν χρειάζεται να σκεφτούμε πολύ για να συνειδητοποιήσουμε πως ο φόβος μας για τις σχέσεις, αλλά και ο φόβος μας για τη μοναξιά, έχουν να κάνουν με έναν άλλο, γενικότερο φόβο: φοβόμαστε να παγιδευτούμε σε μια κατάσταση (μια συναισθηματική κατάσταση, μια σωματική κατάσταση) και όλο αυτό έχει να κάνει με το άγχος μας για τον θάνατο, με τη συνειδητοποίηση πως θα πεθάνουμε, και μάλιστα θα πεθάνουμε εντελώς μόνοι, και πως ο υπόλοιπος κόσμος θα υπάρχει χωρίς εμάς. Δεν είμαι βέβαιος πως θα μπορούσα να σας δώσω κάποια κατατοπιστική, θεωρητική αιτιολόγηση, όμως υποψιάζομαι έντονα πως η μυθοπλασία πρέπει σε μεγάλο βαθμό να επιτείνει το αίσθημα του εγκλωβισμού, της μοναξιάς, του θανάτου, ώστε να παρακινεί τους ανθρώπους να τα αντιμετωπίσουν. Προκειμένου να λυτρωθούμε, θα πρέπει πρώτα να αντιμετωπίσουμε τη φρίκη, αυτά που δεν θέλουμε να αποδεχτούμε».
Καζούο Ισιγκούρο
Ο Ιάπωνας-Βρετανός συγγραφέας, βραβευμένος με Μπούκερ, δηλώνει: «Δεν με ενδιαφέρουν οι ηθικές αρχές, δεν με αφορούν όταν γράφω. Αυτό που με ενδιαφέρει περισσότερο είναι να τονίσω τις πτυχές της ανθρώπινης φύσης. Μέσα από τα μυθιστορήματά μου δεν προσπαθώ να σας πείσω να κάνετε κάτι ή να σας αποτρέψω από το να κάνετε κάτι άλλο. Γράφω για το πώς αισθάνομαι για ένα θέμα. Οταν γράφω ένα μυθιστόρημα, προσπαθώ να μιλήσω για τα ανθρώπινα συναισθήματα».
Ρέιμοντ Κάρβερ
Ο «Τσέχοφ της Αμερικής», όπως τον έχουν χαρακτηρίσει, ήταν σαφής: «Μισώ τα συγγραφικά ευρήματα. Μόλις εντοπίσω ένα εύρημα ή ένα τέχνασμα σε ένα μυθιστόρημα, ένα φτηνό ή ένα περίτεχνο κόλπο, χάνω το ενδιαφέρον μου(…). Η εξαιρετικά στιλιζαρισμένη γραφή με αποκοιμίζει. Οι συγγραφείς δεν πρέπει να χρησιμοποιούν ευρήματα και τεχνάσματα, δεν πρέπει να συμπεριφέρονται λες και είναι οι εξυπνότεροι άνθρωποι της γειτονιάς. Ο συγγραφέας πρέπει να παραμείνει σταθερός στη θέση του και να περιγράψει κάτι, είτε αυτό το κάτι είναι ο ήλιος είτε ένα παλιό παπούτσι, προκαλώντας το δέος του αναγνώστη».
Αν Κάρσον
Η Καναδή ποιήτρια λέει κάν’ το όπως οι αρχαίοι Ελληνες. «Βρίσκω ξεχωριστό τον τρόπο που οι Ελληνες ποιητές, για παράδειγμα ο Αισχύλος, χρησιμοποιούσαν τις μεταφορές τους. Δεν νομίζω πως μπορώ να μιμηθώ την τεχνική τους, όμως υπάρχει μια συγκεκριμένη συμπύκνωση στους όρους τους, που επιχειρώ να την εισαγάγω στην αγγλική γλώσσα. Οι μεταφορές τους συμπυκνώνουν πολλά στοιχεία, χωρίς να ανάγουν σε προτεραιότητά τους το αν στέκουν ή όχι… Είναι στα όρια της λογικής, στα όρια του τρόπου με τον οποίο πρέπει να λειτουργεί η γλώσσα».
Στίβεν Κινγκ
Ο Αμερικανός μετρ του τρόμου συμβουλεύει: «Δεν χρειάζεστε μαθήματα ή σεμινάρια δημιουργικής γραφής, δεν χρειάζεστε βιβλία-οδηγούς για τη λογοτεχνία. Ο Φόκνερ έμαθε την τέχνη της γραφής ενώ εργαζόταν σε ένα ταχυδρομείο της Οξφόρδης του Μισισιπή. Αλλοι συγγραφείς έμαθαν τα απαραίτητα υπηρετώντας στο Ναυτικό, ενώ εργάζονταν σε χαλυβουργεία ή κατά τη διαμονή τους στις πολυτελέστερες φυλακές της Αμερικής. Εμαθα το πιο πολύτιμο (και το πιο εμπορικό) μέρος της δουλειάς μου ενώ έπλενα σεντόνια από μοτέλ και τραπεζομάντιλα εστιατορίων στα Πλυντήρια Νιου Φράνκλιν στο Μπάνγκορ. Θα μάθετε γράφοντας και διαβάζοντας πολύ, τα πιο πολύτιμα μαθήματα τα παίρνουμε μόνοι μας».
Γκαμπριέλ Γκαρσία Μάρκες
Ο βραβευμένος με Νόμπελ Κολομβιανός λογοτέχνης είχε τη δική του οπτική για την αλήθεια. «Στη δημοσιογραφία μονάχα ένα ψέμα καταστρέφει όλη την αξιοπιστία της δουλειάς σου. Αντιθέτως, στη μυθοπλασία μονάχα μία αλήθεια χαρίζει αξιοπιστία σε ολόκληρο το έργο σου. Αυτή είναι η μοναδική διαφορά και έχει να κάνει με την αφοσίωση του συγγραφέα. Ενας μυθιστοριογράφος μπορεί να γράψει ό,τι θέλει, αρκεί να κάνει τους ανθρώπους να πιστέψουν σε αυτό».
Τόνι Μόρισον
Επίσης βραβευμένη με Νόμπελ η Αμερικανίδα συγγραφέας που πολέμησε τον φυλετικό ρατσισμό δήλωνε: «Ακούγεται πομπώδες, όμως πιστεύω πως ένας καλλιτέχνης είτε είναι ζωγράφος είτε είναι συγγραφέας, είναι σχεδόν άγιος. Το όραμά του, η σοφία του έχουν κάτι το ξεχωριστό. Μπορεί κατά τ’ αλλα να μην είσαι σπουδαίος άνθρωπος, όμως αν βλέπεις, αν σκέφτεσαι με αυτό τον τρόπο, έχεις κάτι ιερό, κάτι θεϊκό, κάτι ανώτερο από την κανονική ζωή, από την αντίληψη ενός κανονικού ανθρώπου. Βρίσκεσαι κάπου ψηλά. Κι όσο παραμένεις ψηλά, ακόμα κι αν είσαι φριχτός άνθρωπος -ειδικά τότε- βλέπεις πράγματα που σε κλονίζουν, που σου ξεκαθαρίζουν μια αλήθεια για τον εαυτό σου, την οποία δεν θα γνώριζες αν δεν είχες ασχοληθεί με την τέχνη. Είναι το συγγραφικό σας όραμα».
Χαρούκι Μουρακάμι
Ο Ιάπωνας συγγραφέας, που έχει τρέξει και σε μαραθώνιους, συμπεραίνει: «Η αυτοπεποίθηση είναι το παν. Πρέπει να πιστέψεις πως έχεις την ικανότητα να πεις μια ιστορία, να ταράξεις τα νερά, να κάνεις τα κομμάτια του παζλ να ταιριάξουν μεταξύ τους. Δεν θα τα καταφέρεις τίποτε χωρίς αυτοπεποίθηση. Είναι σαν την πυγμαχία. Μόλις ανέβεις στο ρινγκ, δεν υπάρχει γυρισμός. Πρέπει να παλέψεις μέχρι να τελειώσει ο αγώνας».
Γουίλιαμ Φόκνερ
Σημείο αναφοράς, ο Αμερικανός νομπελίστας είχε θάρρος και στην αποτυχία. «Κανείς δεν κατάφερε να εκπληρώσει με απόλυτη επιτυχία τα όνειρά του. Γι’ αυτό τον λόγο λοιπόν μας αξιολογώ με βάση το πόσο θαυμαστές ήταν οι αποτυχίες μας. Κατά τη γνώμη μου, αν είχα τη δυνατότητα να ξαναγράψω όλα μου τα έργα, είμαι βέβαιος πως θα τα έγραφα καλύτερα πλέον, κάτι που είναι απολύτως φυσιολογικό για έναν καλλιτέχνη. Γι’ αυτό συνεχίζει να εργάζεται, γι’ αυτό προσπαθεί ξανά και ξανά. Κάθε φορά πιστεύει πως θα πετύχει. Εννοείται πως αυτό δεν θα συμβεί και γι’ αυτό τον λόγο η συγκεκριμένη συνθήκη είναι υγιής. Αν τα κατάφερνε, αν το έργο ανταποκρινόταν πλήρως στο όραμά του, τότε δεν θα του έμενε τίποτε άλλο παρά να κόψει τον λαιμό του, να πηδήξει στο κενό από την κορυφή της τελειότητας».
-320x213.jpg)
