Δεν ξέρω πώς είναι. Το να έχεις την απόλυτη εξουσία, δεν ξέρω πώς είναι. Το να νιώθεις –κυρίως από τους γύρω σου– ότι κατέχεις βαθιά γνώση, ότι η άποψή σου είναι σχεδόν αδιαπραγμάτευτη, ότι η πλειοψηφία σε αναγνωρίζει. Και μάλιστα, ως «αυθεντία». Τι λέξη κι αυτή! Στον Μεσαίωνα, αυθέντης ήταν ο αφέντης. Ο άρχων, δηλαδή, που είχε δικαίωμα ζωής και θανάτου επάνω στους υπηκόους του.
Μπορούσε να σκοτώσει εν ψυχρώ, δίχως να δώσει καμία εξήγηση, δίχως να έχει καμία τιμωρία. Ούτε καν διαμαρτυρία… Μπορούμε να καταλάβουμε τι σημαίνει αυτό; Πόσο διαβρωτικό είναι για μια κοινωνία, ειδικά αν μιλάμε για τις σύγχρονες; Γιατί ναι, ακόμη και στις σημερινές κοινωνίες συμβαίνει αυτό, σε αρκετές χώρες, ακόμη κι αν «κρύβεται» υπό τον μανδύα υψηλών αξιών: της απελευθέρωσης, της εξέλιξης, της ανάπτυξης κ.λπ.
Αυτά σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο. Τι συμβαίνει σε πολιτιστικό; Εχει βαρεθεί η ψυχή μου να βλέπω (γιατί το βλέπω και το καλοβλέπω) να θεωρείται ο Πολιτισμός κάτι το «άλλο», το «λίγο», το «όχι και τόσο σημαντικό». Δεν έχουμε πάρει χαμπάρι! Ηταν ηλίθιοι οι αρχαίοι Ελληνες που τη δημοκρατία την πήγαν χεράκι χεράκι με το θέατρο (τραγωδία και κωμωδία), με την ποίηση και τη ρητορική δηλαδή, και εμείς είμαστε οι έξυπνοι. Να μας χαιρόμαστε!
Ως ηλίθια, λοιπόν, και ξανθιά (σας το δίνω όλο το στερεότυπο) θα πάω με τους επί αιώνες πεθαμένους, που περί πολλού είχαν τον Πολιτισμό. Και με κάποιους νεότερους, που εκεί στα εξωτερικά (κυρίως στη Γαλλία), ήδη από τη δεκαετία του ’60, αμφισβήτησαν πλήρως την έννοια της αυθεντίας: πρώτα πήραν τα κεφάλια των Λουδοβίκων και μετά πέταξαν στη λάσπη (όπου και ανήκει) κάθε έννοια αδιαμφισβήτητης αυθεντίας! Οπως, πολύ σωστά λέει και η Σουλτάνα η Φωφώ: «Και σιγά που θα και θα και θα, με το “θα” του κάθε κερατά…».
Εχοντας, λοιπόν, αυτά κατά νου, ξαναπάμε στον Πολιτισμό και ειδικότερα στο θέατρο. Και θέτουμε το ερώτημα: το έργο κάνει την παράσταση ή η παράσταση το έργο; Το ερώτημα αυτό δεν είναι η πρώτη φορά που με προβληματίζει. Εχω δει, μέσω του αντίστοιχου ρεπορτάζ, δεκάδες παραστάσεις όπου οι σκηνοθέτες τους καταπιάστηκαν με μεγαλειώδη πραγματικά θεατρικά έργα του παγκόσμιο ρεπερτορίου, ωστόσο δεν κατόρθωσαν όχι μόνο να τα πλησιάζουν, αλλά τους άλλαξαν τα φώτα! Αντιστρόφως, έργα που μπορεί να θεωρούνται παγκοσμίως γνωστά και να προβάλλονται οι συγγραφείς τους ως «αυθεντίες» (ή κάτι πολύ κοντά σε αυτό) αλλά να μην, ούτε καν δηλαδή, να γίνονται υπέροχες παραστάσεις σαν βρεθούν στα χέρια σκηνοθετών που σέβονται τη θεατρική πράξη και τον θεατή.
Είναι πολύ σημαντικός ο ρόλος του σκηνοθέτη στο θέατρο και το ξεχνάμε. Ισως γιατί έχουμε γίνει τηλεοπτικοί αποδέκτες «σταρς», πρωταγωνιστών, ακόμη και ως θεατρικό κοινό. Ωστόσο, αν μια ερμηνεία είναι εξαιρετική, φταίει (η λέξη είναι «φταίει») κυρίως ο σκηνοθέτης. Αν πάλι είναι πολύ καλός ο ηθοποιός, αλλά ο σκηνοθέτης δεν, τότε κλάφ’ τα Χαράλαμπε – ελάχιστα σώζονται…
Ο Μάνος Καρατζογιάννης είναι ένας πολύ καλός ηθοποιός και πολύ καλός σκηνοθέτης. Δεν υπερβάλλουμε – είναι. Ενα από τα έργα που ανεβάζει στο θέατρο «Σταθμός» είναι και το «Bella Figura» της Γιασμίνα Ρεζά. Τα θεατρικά της έχουν μεταφραστεί σε δεκάδες γλώσσες (το πιο γνωστό της στο ελληνικό κοινό είναι «Ο θεός της σφαγής») και το «Bella Figura» παρουσιάστηκε για πρώτη φορά από τον Τόμας Οστερμάγερ στη Σαουμπίνε το 2015 – σπουδαίος θεατράνθρωπος, σημαντικότατη πολιτιστική σκηνή. Κι όμως, ακόμα αναρωτιόμαστε γιατί επέλεξε αυτό το έργο… Ενα θεατρικό, το οποίο καταπιάνεται με τις σχέσεις δύο ζευγαριών (ενός «νόμιμου» και ενός «παράνομου»), ευκατάστατοι όλοι τους, στη διάρκεια ενός κοινού δείπνου. Αλήθεια, πόσο πια θα συνεχίσουμε να ασχολούμαστε με τα προβλήματα της μπουρζουαζίας το 2023; Πόσο ενδιαφέρον μπορεί να έχει το αν θα πτωχεύσει από τις υπερεπιχειρήσεις του ένας αστός, που απατά τη γυναίκα του, και τι ψυχολογικά έχει η ερωμένη του, η οποία μπορεί και αγοράζει πανάκριβα παπούτσια για να του αρέσει; Ή μία σύζυγος που καταδυναστεύει τον άντρα της, ενώ δείχνει φανερά να ανέχεται μετά βίας την πεθερά της;
Οχι. Το έργο δεν είναι καθόλου καλό. Τι του βρήκε ο Οστερμάγερ δεν έχουμε ιδέα. Ωστόσο, στις αντιρρήσεις μας, ο Μάνος Καρατζογιάννης μάς «έβαλε τα γυαλιά» με την απάντησή του, και μάλιστα με τον πλέον ευγενή τρόπο: «Αν θέλουμε να έχουμε σύγχρονη εργογραφία, πρέπει να τη στηρίξουμε» μας είπε, ενθυμούμενος αντίστοιχα λόγια του Καρόλου Κουν.
Αυτή είναι η σωστή απάντηση και του το δίνουμε του Μάνου χίλιες φορές! Ειδικά όταν πάνω σε αυτό το έργο (με τις όποιες αντιρρήσεις μας) έχει στήσει μία τόσο καλή παράσταση. Γιατί τελικά, η παράσταση κάνει το έργο. Οσο καλό ή όχι κι αν είναι αυτό.
—
♦ «Bella Figura», στο θέατρο Σταθμός (Βίκτωρος Ουγκό 55, πλατεία Καραϊσκάκη), κάθε Τετ. 19.00, Πέμπ.-Κυρ. 21.00. Με τους: Υβόννη Μαλτέζου, Φαίη Ξυλά, Παναγιώτη Μπουγιούρη, Ραφίκα Σαουίς και Χρήστο Κοντογεώργη.
-320x213.jpg)
