Η σκέψη γύρω από τη σημασία, τις καταβολές και τον εκφυλισμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων πυροδοτήθηκε –για ακόμα μια φορά– από τον πόλεμο στη Γάζα. Πόσο οικουμενικός είναι ο ορισμός των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τι θα ανακαλύψουμε εάν ανατρέξουμε στην ιστορία τους; Ποιοι έχουν δικαίωμα να έχουν δικαιώματα –σκέψη δανεική από τη Χάνα Αρεντ– και ποιες σχέσεις εξουσίας ρυθμίζουν αυτή την «κατάσταση»;
Αφότου τα Hνωμένα Εθνη υιοθέτησαν, το 1948, την Oικουμενική Διακήρυξη των Aνθρωπίνων Δικαιωμάτων, τα ανθρώπινα δικαιώματα έγιναν το νέο πρόταγμα για τις κοινωνίες. Τα ανθρώπινα δικαιώματα παρουσιάστηκαν ως υπόσχεση χειραφέτησης από την καταδυνάστευση. Μόνο που ο πολιτιστικός συσχετισμός ήταν και είναι μια κρίσιμη μεταβλητή στην ιστορία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Η ηγεμονία της Δύσης και ο εκδυτικισμός των αξιών και των δικαιωμάτων μάς κάνει συχνά να αντιμετωπίζουμε τους άλλους πολιτισμούς ως υποδεέστερους και κατ’ επέκταση να παραβιάζουμε τα δικά τους δικαιώματα στο όνομα των δικών μας, τη δική τους πολιτική κουλτούρα στο όνομα της δικής μας. Για τι είδους ανθρώπινα δικαιώματα μιλάμε εάν δεν προστατεύουμε και δεν ενισχύουμε τη δυνατότητα των ατόμων να ζουν τη ζωή που επιθυμούν, εάν δεν επέλθει μια ισορροπία ανάμεσα στα δικαιώματα των κρατών και στα δικαιώματα των πολιτών; Ποια είναι η σχέση των δικαιωμάτων με τις έννοιες της ελευθερίας, της ισότητας, της δικαιοσύνης, της αξιοπρέπειας, της αλληλεγγύης;
Ο ευρωκεντρισμός επιτρέπει στα δυτικά έθνη να διατηρούν τον ηγεμονικό λόγο, αντιμετωπίζοντάς τα ως ανώτερα από τα υπόλοιπα. Οσο για το κυρίαρχο εργαλείο που διασφαλίζει τη δυτική ηγεμονία στον κόσμο; Το εκπαιδευτικό σύστημα. Αποτέλεσμα; Στις παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν εμπλέκονται τριτοκοσμικές χώρες, αλλά πολιτείες του δυτικού κόσμου που προβαίνουν σε καταχρήσεις και καταστρατηγήσεις τους όπως στην περίπτωση των «ανθρωπιστικών» πολέμων, πυροδοτώντας μεγαλύτερη φτώχεια και βία για τον άμαχο πληθυσμό.
Παρ’ όλο λοιπόν που οι διεθνείς οργανισμοί προωθούν τις αξίες των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως καθολικές, δεν υπάρχει καθολικός κανόνας στη διεθνή κοινότητα. Οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στα κατεχόμενα παλαιστινιακά εδάφη δεν είναι κάτι καινούργιο. Για άλλη μια φορά διεθνείς οργανισμοί καταγγέλλουν πως ο πόλεμος του Ισραήλ στη Γάζα αποτελεί ξεκάθαρη παραβίαση του διεθνούς δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και πως ο παλαιστινιακός πληθυσμός, πάνω από 2 εκατομμύρια άνθρωποι, βρίσκεται σε ομηρία και χρησιμοποιείται ως στρατιωτικός στόχος. Για να μη μιλήσουμε για τα νεκρά παιδιά. Η Υπατη Αρμοστεία ανέφερε χαρακτηριστικά πως «στη Λωρίδα της Γάζας εφαρμόζεται συλλογική τιμωρία, που αποτελεί έγκλημα πολέμου», θίγοντας την «ταύτιση όλων των Παλαιστινίων με τη Χαμάς» με συνέπεια «η εξόντωση και ο αφανισμός να επεκτείνεται σε όλους όσοι ασφυκτιούν στη Λωρίδα της Γάζας. Η κατάσταση δεν ήταν ωστόσο καλύτερη πριν από την έναρξη του πολέμου. Οι Παλαιστίνιοι είχαν αναγκαστεί να ζουν επί χρόνια σε άθλιες συνθήκες, συχνά δίχως ρεύμα και φως, ενώ έβλεπαν τα εδάφη τους να καταπατώνται από ισραηλινούς εποίκους με τις ευλογίες του Τελ Αβίβ.
Τι σημαίνουν όλα αυτά; Τα ανθρώπινα δικαιώματα είναι άρρηκτα συνδεδεμένα με τις διακρίσεις που διέπουν την κοινωνική εμπειρία του ανήκειν, όπως είναι η εθνότητα και η φυλή. Η καταπολέμηση των εθνών που αντιτίθενται στο δημοκρατικό και καπιταλιστικό παγκόσμιο σύστημα εντάθηκε μετά την 11η Σεπτεμβρίου 2001. Εκτοτε χρησιμοποιούνται οι παραβιάσεις των ανθρώπινων δικαιωμάτων για να δικαιολογηθούν οι επεμβάσεις σε άλλες χώρες. Ετσι, τα ευρωκεντρικά ανθρώπινα δικαιώματα ωφελούν διαχρονικά τα δυτικά έθνη, τα οποία διαπράττουν τα ίδια παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, υποστηρίζοντας τη δημοκρατία και τον καπιταλισμό ως τα ιδανικότερα συστήματα.
Τι συνέπειες μπορεί να έχουν οι παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε ψυχικό και κοινωνικό επίπεδο; Αναπόδραστα ενισχύεται η διαμόρφωση αντικοινωνικού χαρακτήρα που συνδέεται με την έξαρση του φανατισμού, του αμοραλισμού, της βίας και της μισαλλοδοξίας. Συνεπώς, η διάρρηξη του κοινωνικού ιστού είναι αναπόφευκτη. Η πρόοδος της κοινωνίας αναστέλλεται, ενώ παρεμποδίζεται η διεθνής επικοινωνία αφού το κύρος της χώρας εκπίπτει. Συνέπεια; Μη ομαλή συμβίωση, αιματηρές και ένοπλες συγκρούσεις.
Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για τα ανθρώπινα δικαιώματα σε συνάρτηση με την κραταιότητα της πεποίθησης της δικής μας πολιτισμικής υπεροχής. Οσο δαιμονοποιούμε τις κουλτούρες των Αλλων, οι ζωές μας δεν θα έχουν την ίδια αξία και τα ανθρώπινα δικαιώματα θα αιωρούνται στο διεθνές πεδίο ζητώντας μάταια δικαίωση σε έναν παγκοσμιοποιημένο άνισο κόσμο.
