Ο όρος «Ρομά» άρχισε να χρησιμοποιείται ευρέως μετά το πρώτο, σχετικό, παγκόσμιο συνέδριο που έγινε στο Λονδίνο το 1971. Εκεί ήταν και η πρώτη φορά που αναγνωρίστηκαν οι «Ρομά» ως μειονότητα ινδικής καταγωγής.
Τα χρόνια που πέρασαν όμως έφεραν έντονη κριτική για έναν όρο που ταυτόχρονα υπερκαλύπτει την όποια εθνική ταυτότητα και χαρακτηρίζει τους Ρομά ως ξεχωριστό έθνος, αφενός μεν «ομογενοποιώντας» χαρακτηριστικά τους που διαφέρουν από χώρα σε χώρα, αφετέρου επιτείνοντας ενδεχομένως τη μη ενσωμάτωσή τους και την αντιμετώπισή τους ως «ξένης» οντότητας.
Οπως ανέφερε χαρακτηριστικά μιλώντας πρόσφατα στο «Βήμα» η επιστημονική συνεργάτρια των Πανεπιστημίων Ιωαννίνων, Αθηνών και Θεσσαλονίκης, επιμελήτρια Κοινωνικής Πρόνοιας Μαρία Δημητρίου, η οποία είναι και η ίδια Ρομ καταγωγής , «η λέξη “Ρομά” έχει επισκιάσει τους υπόλοιπους χαρακτηρισμούς και ουσιαστικά έχει επιβληθεί στο σύγχρονο κοινωνικό τοπίο από την Ευρωπαϊκή Ενωση (…) ο όρος μπορεί να περιλαμβάνει και άτομα που ναι μεν ανήκουν στην κοινωνική ομάδα των Ρομά, αλλά μπορεί να προέρχονται από άλλες χώρες, όπως η Ρουμανία, η Αλβανία, η Γαλλία κ.λπ.».
Από αυτήν την άποψη, ακόμα και ο τίτλος της παράστασης θεάτρου-ντοκουμέντου «Romaland» των Ανέστη Αζά και Πρόδρομου Τσινικόρη, μετά από μακρά έρευνα που, όπως θα διαβάσετε, έκαναν οι δυο τους σε Ζεφύρι, Ασπρόπυργο, Θεσσαλονίκη, Λάρισα και Σέρρες, έχει ακόμα πιο πικρή επίγευση: Οι Ρομά, όπως θέλει η ευρωπαϊκή ορθότητα, ή οι Ελληνες Τσιγγάνοι, όπως επιλέγουν να προσδιορίζονται οι ίδιοι, παραμένουν στη δική τους «χώρα» ως αποκομμένη κοινότητα, ελπίζοντας ότι κάποτε θα καταλυθούν τα βολικά μας στερεότυπα όπως αυτό «που έχουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι θέλουν να ζουν έτσι.
Ε, λοιπόν δεν θέλουν!». Με αφορμή αυτή την παράσταση που αρχικό κίνητρό της υπήρξε η «Δηκεοσίνη» για τον Νίκο Σαμπάνη και τον Κώστα Φραγκούλη καταρχάς και όχι μόνον, το λιγότερο που μπορούσαμε να κάνουμε είναι ένα αφιέρωμα για την παρουσία των Ρομά -Τσιγγάνων στην τέχνη, είτε όσων κόμισαν οι ίδιοι, είτε όσων ενέπνευσαν εκείνοι (όχι πάντα μακριά από στερεότυπα, δυστυχώς).
Ας πούμε ότι είναι ο δικός μας τρόπος να αντιδράσουμε σε ό,τι λένε Αζάς και Τσινικόρης παρατηρώντας πως «ο ρατσισμός εναντίον των Τσιγγάνων δυστυχώς είναι ο τελευταίος αποδεκτός ρατσισμός στην Ευρώπη».
