Ο Οδυσσέας Ιωάννου έχει υπηρετήσει τη μουσική από διάφορα πόστα. Μέσα από δημοσιογραφικά άρθρα, λογοτεχνικά κείμενα, πίσω από μικρόφωνα και κονσόλες, μέσα από δεκάδες λόγια που έγιναν τραγούδια. Ολα όμως είχαν ένα κοινό. Την αγάπη του για την καλή ελληνική μουσική κι έναν μοναδικό τρόπο να περιγράφει τη ζωή και το συναίσθημά μας.
Ο Οδυσσέας Ιωάννου είναι ένας μάγος των λέξεων. Εχει το ταλέντο να τις βάζει σε τέτοια σειρά που «χτυπάνε» κατευθείαν στην καρδιά μας. Αυτό έκανε και τα 22 χρόνια που βρισκόταν πίσω από το μικρόφωνο του ραδιοφωνικού σταθμού «Μελωδία», αυτό κάνει και 30 χρόνια τώρα που ασχολείται με τη στιχουργική. «31 για την ακρίβεια, αλλά αυτός δεν είναι τίτλος για συναυλία», λέει ο ίδιος. Αλλά και τι σημασία έχουν τα χρόνια; Οταν στη σκηνή βρεθούν ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, ο Σωκράτης Μάλαμας, ο Μίλτος Πασχαλίδης, ο Γιάννης Κότσιρας, ο Χρήστος Θηβαίος, η Νατάσσα Μποφίλιου, η Γιώτα Νέγκα, ο Θέμης Καραμουρατίδης, ο Χρήστος Μάστορας και η Ρίτα Αντωνοπούλου για να ερμηνεύσουν τραγούδια που έχεις γράψει εσύ, η τιμή είναι μεγάλη.
Και όταν η πρώτη συναυλία στο Christmas Theater γίνεται αμέσως sold out και προστίθεται ακόμα μία μέρα στις 7 Νοεμβρίου, η χαρά είναι πολλαπλάσια.
Η συνεισφορά του Οδυσσέα Ιωάννου στη διαμόρφωση του ελληνικού τραγουδιού είναι δεδομένη. Η οπτική του για τον κόσμο και τα πράγματα μέσα από έναν διεισδυτικό, πάντα πολιτικό τρόπο (ακόμα και σε τραγούδια που δεν τους φαίνεται), ρεαλιστικό αλλά ποτέ πεσιμιστικό, είναι πια αναγνωρίσιμη σε όλους.
Οπως και ο δικός του τρόπος να βλέπει τον έρωτα. Ρομαντικά αλλά δίκαια. Από το να «ζητάς αυτό που περισσεύει» μέχρι το «νιώθω τα μάτια σου να με τραβάνε πίσω / να μ’ αγαπάνε δυο φορές για να γυρίσω». Από το «θα πω εκείνα που δεν άντεχες ν’ ακούς» μέχρι το σπαρακτικό «σ’ τα είπα όλα / φίλα με τώρα».
Ολα κομμάτια του ίδιου παζλ. Του δικού του μουσικού παζλ, του παζλ της δικής μας ζωής. Γιατί μπορεί για 22 χρόνια εκείνος να μην είχε διασχίσει ποτέ την Πανεπιστημίου μια καθημερινή στις 6 το απόγευμα γιατί έκανε εκπομπή, αλλά εμείς το κάναμε πολλές φορές. Με ακουστικά στα αυτιά ή με ανοιχτό το ραδιόφωνο στο αυτοκίνητο. Και εκείνος ήταν πάντα εκεί. Με τον «Πιτσιρικά» που μπορεί να μην έκανε αλλά με το «Γύρισε στο δωμάτιο / σκέπασε τα παιδιά», με «Αυτό που περιμένουμε», με «Μέρες που δικάζουν». Και πάντα με την τρυφερή συμβουλή: «Τα φώτα μη σε κλέβουνε των πλοίων των μεγάλων / αυτή για μας είναι η ζωή, η άλλη είναι των άλλων».
● Χωράνε 30 χρόνια τραγούδια σε ένα πρόγραμμα; Τι θ’ ακούσουμε στις δύο συναυλίες στο Christmas Theater;
Χωράνε στιγμές μεταμφιεσμένες σε τραγούδια. Δεν έχω κάποιο άγχος για να παρουσιαστεί με κάποια ακαδημαϊκή μορφή το αντιπροσωπευτικό δείγμα της δουλειάς μου τόσα χρόνια στο τραγούδι. Θα ακούσουμε αρκετά γνωστά τραγούδια αλλά και κάποια που τα αγαπάω πολύ ανεξάρτητα από την πορεία ή τη δημοτικότητά τους. Ως ένας άνθρωπος που δεν ορίζεται μόνο από τις καλές ή -αν θέλεις- από τις γνωστές του πλευρές, αλλά και από τις αθέατες.
● Οι περισσότεροι φίλοι και συνεργάτες σου θα είναι εκεί. Ηταν δύσκολο να τους «μαζέψεις» όλους;
Παραδόξως όχι. Δέχτηκαν αμέσως όλοι και τους ευχαριστώ ιδιαίτερα για τη διαθεσιμότητά τους και την αγάπη τους. Με τους περισσότερους μας δένουν πράγματα πιο δυνατά από τα κοινά μας τραγούδια.
● Υπάρχουν στιγμές σε αυτή την πορεία που ξεχωρίζεις; Τραγούδια ή ζωντανές εμφανίσεις που έμειναν για κάποιο λόγο χαραγμένα στην καρδιά σου;
Η πρώτη καλοκαιρινή παρουσίαση του πρώτου μου δίσκου «Θάλασσα στη σκάλα» το καλοκαίρι του 2000 στο Θέατρο Πέτρας στην Πετρούπολη με τον Θάνο Μικρούτσικο και τον Βασίλη Παπακωνσταντίνου επί σκηνής. Αισθανόμουν ένα κράμα ντροπής και ενοχής, που έκανα χρόνια να το ξεπεράσω όταν άκουγα ένα δικό μου τραγούδι σε μια συναυλία.
● Τον προηγούμενο μήνα μάς έδωσες ένα δείγμα της συναυλίας στο Φεστιβάλ ΚΝΕ-Οδηγητή με την προσέλευση του κοινού να ξεπερνάει κάθε προσδοκία. Πώς ένιωσες;
Πολύ όμορφα. Τόσος κόσμος και τόσο νεαρές ηλικίες να τραγουδάνε τα τραγούδια σου είναι το καλύτερο που μπορεί να σου συμβεί. Είναι ωραίο όταν συμβαίνει, αλλά δεν είναι κάτι για να το πάρεις μαζί σου φεύγοντας. Πρέπει να το αφήνεις εκεί. Λίγο πριν τελειώσει η συναυλία, η μικρή μου κόρη γύρισε και μου είπε: «Αργούμε; Θέλω να πάω για ύπνο». Με τέτοια υπέροχη γείωση οι ισορροπίες κρατιούνται μια χαρά.
● Από τη δημοσιογραφία, στο ραδιόφωνο, στη δισκογραφία και μετά στο θέατρο. Είναι σαν κάθε φορά να γνωρίζουμε παραπάνω και μια πτυχή σου. Υπάρχει κάποιος χώρος που σε κάνει να νιώθεις πιο ελεύθερος;
Είπες την απόλυτη λέξη: Ελευθερία. Το διαρκές ζητούμενο. Κάθε φορά παθιάζομαι με αυτό που κάνω εκείνη την εποχή. Νιώθω γλυκιά αναστάτωση όταν ξεκινάμε τη διαδικασία να γράψουμε τραγούδια για έναν καινούργιο δίσκο αλλά και όταν κάνουμε πρόβες στο θέατρο για μια καινούργια παράσταση.
● Εχω την αίσθηση ότι έχεις αφήσει στην άκρη τη συγγραφή βιβλίων. Ισχύει;
Δυστυχώς ναι, δεν γίνονται όλα τελικά. Δεν είμαι άνθρωπος όμως που δουλεύω με στρατηγική και με σχέδια σε βάθος χρόνου. Λατρεύω τη συγγραφή μικρών ιστοριών, είτε σε μορφή διηγήματος είτε σε οποιαδήποτε άλλη, αλλά τα τελευταία δώδεκα χρόνια όσες ιδέες είχα για κάτι τέτοιο τις κάναμε θέατρο. Μακάρι να προκύψει ένα βιβλίο με τέτοιες ιστορίες, αλλά ποτέ δεν πιέζω τίποτα. Για κάποιο λόγο τα πράγματα γίνονται όταν είναι για να γίνουν ή απλά δεν γίνονται.
● Τι θα συμβούλευες ένα νέο παιδί που θέλει να ασχοληθεί με τη στιχουργική;
Να γράφει, τι άλλο; Κι όταν γράψει δέκα και δεν γίνει τίποτα, η μόνη απάντηση είναι να καθίσει να γράψει άλλα δέκα. Να μη δηλητηριαστεί με το αίσθημα της αδικίας -είναι σχεδόν σίγουρο πως θα αδικηθούμε στη ζωή μας-, η μόνη αντίδραση είναι να συνεχίσει. Να δουλεύει τη φόρμα του, να κρατάει ζεστό το αίσθημά του, να θυμάται πως ασχολείται με την πιο οικεία μορφή τέχνης και μάλλον τη μοναδική που έχει τη δύναμη να ενώνει τους ανθρώπους. Εδώ και δεκαετίες στο μοναδικό σημείο που συναντηθήκαμε και ενωθήκαμε οι Ελληνες ήταν στα μεγάλα ρεφρέν. Μας χωρίζουν πολλά, αλλά ας κρατήσουμε ζωντανές κάποιες φλέβες που μας ενώνουν. Θα μας χρειαστούν.
● Στη σημερινή σκληρή πραγματικότητα (με τον πόλεμο να μαίνεται στη Λωρίδα της Γάζας) πώς μπορεί κάποιος να διατηρεί ζωντανό το όνειρο;
Δεν έχω συνταγές. Συμβαίνει το αδιανόητο και πρέπει να το διαχειριστούμε. Το να ζήσουμε είναι η καλύτερη πρόταση που είχαμε ποτέ, δεν θα έχουμε καλύτερη. Ο καθένας συγκεντρώνει τις εφεδρείες του, φροντίζει τον μικρόκοσμό του ώστε να είναι ένα υγιές και χρήσιμο κύτταρο για να αθροιστεί σε άλλα και να δημιουργηθεί μια συλλογικότητα που θα κοιτάει και θα πιστεύει πάντα προς την καλή εκδοχή του εαυτού μας.
● Η στάση της πολιτείας πόσο επηρεάζει την ικανότητά μας να ονειρευόμαστε;
Οι οργανωμένες κοινωνίες είναι φτιαγμένες επάνω στη λογική και δεν ξέρω αν θα μπορούσε να γίνει και αλλιώς. Η πραγματικότητα τη δουλειά της και το όνειρο τη δουλειά του. Βέβαια η πολιτεία δεν είναι ιδέα, είναι άνθρωποι και επιλογές. Είναι κάθε φορά η προσπάθεια της εμπέδωσης μιας ιδεολογίας. Ζούμε την αναβίωση ιδεολογιών που έχουν στον πυρήνα τους τη θεωρία πως δεν χωράμε όλοι. Εμείς λοιπόν λέμε ότι χωράμε.
● Πέρα από την προσωπική απώλεια, πιστεύεις ότι καλλιτέχνες όπως ο Θάνος Μικρούτσικος λείπουν από τη διαμόρφωση της κοινωνικής συνείδησης;
Δεν είμαι από εκείνους που λένε: «Αχ, αν ζούσε ο τάδε δεν θα γίνονταν αυτά». Φυσικά και θα γίνονταν. Δεν μπορεί κανένας άνθρωπος να εμποδίσει με τα χέρια του ένα ποτάμι. Η περίφημη γενιά του ΄30 δεν απέτρεψε τέρατα, όταν μεσουρανούσαν ο Χατζιδάκις, ο Κουν, ο Τσαρούχης, είχαμε χούντα, στον δικό μας καιρό ζήσαμε να δούμε τρία ακροδεξιά κόμματα στη Βουλή. Είναι πολύ πιο επίπονη, πιο αργή και σαφώς συλλογικότερη η διαδικασία, δεν είναι θέμα μεμονωμένων προσώπων.
● Υπάρχουν σήμερα καλλιτέχνες τέτοιου βεληνεκούς;
Η κάθε γενιά βγάζει τους καλλιτέχνες που έχει ανάγκη, τα κενά καλύπτονται πάντα. Η επιδραστικότητά τους βέβαια έχει αλλάξει. Δεν είναι εύκολο να φτάσει το μήνυμα και η στάση σε όλους, υπάρχουν μεγάλα στεγανά και κόσμοι που δεν έχουν κανένα σημείο τομής. Είναι απίστευτο που στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές, την ώρα της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων πλησιάσαμε όλοι τις οθόνες της τηλεόρασής μας για να διαβάσουμε τι γράφει κάτω από δύο κόμματα που έμπαιναν στη Βουλή και εμείς τα ακούγαμε πρώτη φορά στη ζωή μας!
● Από τη στιγμή που έγινες πατέρας άλλαξε η οπτική σου για τον κόσμο;
Για τον κόσμο όχι, για τη ζωή μου ναι. Πρέπει να με φροντίσω για να μπορέσω να τα φροντίσω. Δεν με… ένοιαζα τόσο πολύ πριν από τα παιδιά.
● Ποια είναι σήμερα η σχέση σου με το ραδιόφωνο; Θα έμπαινες στη διαδικασία να «στήσεις» κάτι από την αρχή;
Οχι πια, εδώ και πολλά χρόνια. Αισθάνομαι πως έκανα ό,τι θέλησα σε σχέση με το ραδιόφωνο, όπου μπήκα σχεδόν είκοσι χρονώ. Υπάρχουν νεότερα παιδιά να το πάρουν στα χέρια τους. Βέβαια όποτε έχω πει «ποτέ» με έχει διαψεύσει η ζωή, αλλά δεν νομίζω πως θα το καταφέρει σε αυτό το θέμα.
● Ο Θάνος έλεγε πάντα ότι οι «Επτά νάνοι» είναι το τραγούδι της ζωής του. Εχεις γράψει το τραγούδι της ζωής σου;
Δεν νομίζω, δεν τα ζυγίζω και δεν τα αξιολογώ με τόση «σοβαρότητα» τα τραγούδια μου. Σαφώς υπάρχουν κάποια πιο προσωπικά, όπως το «Σκληρό γαλάζιο», το «Δικοί μου άνθρωποι», το «Ποτάμι», το «Μισή πίστη». Οπως βλέπεις, σου ανέφερα τραγούδια όχι ιδιαίτερης δημοτικότητας.