«Η μαγεία της τέχνης είναι να προκαλεί διαλόγους με τα εσωτερικά μας κομμάτια»

Φέτος, το φεστιβάλ γίνεται για 13η χρονιά και έχει να κάνει με το «συνειδητό σώμα»: 17 χορογράφοι, δύο Ελληνίδες που θα δημιουργήσουν εξαρχής έργα μέσα στην πόλη, εκπαιδευτικά προγράμματα, ένα διακρατικό καλλιτεχνικό residency σε συνεργασία με τη Στέγη Χορού Λεμεσού από μία Ελληνίδα και μία Κύπρια καλλιτέχνη, το πρότζεκτ «Το δικό μου σώμα “μιλά”», που απευθύνθηκε σε 20 εκπαιδευτικούς και 420 παιδιά, που μέσω της ζωγραφικής στοχεύει στην ανάπτυξη της σωματικής αντίληψης και στην πρόληψη παραβιαστικών συμπεριφορών, ημερίδα με θέμα «Το σώμα στον δημόσιο χώρο ως βίωμα και ως πράξη» σε συνεργασία με τη Σχολή Αρχιτεκτόνων του Πολυτεχνείου Κρήτης… Και όλα αυτά από μία ομάδα που αγαπά τον χορό, που τον ξέρει, που οραματίζεται πάνω στην τέχνη του για τους ανθρώπους και για την ίδια την πόλη.

Η Σοφία Φαλιέρου παίρνει θέση – τι χορεύτρια και χορογράφος θα ήταν διαφορετικά; Μας μιλά και για τις κινητοποιήσεις των καλλιτεχνών, μα κυρίως μάς δίνει τη «μεγάλη εικόνα» σε σχέση με την κίνηση και την ακινησία… κάτι που ξεπερνά τον χορό και ανάγεται σε δομικό στοιχείο όχι μόνο του πολιτισμού ή του καλλιτέχνη, αλλά του ίδιου του ανθρώπου-πολίτη!

● Πέρσι το φεστιβάλ ήταν «ανθρωποκεντρικό». Φέτος έχει να κάνει με το «συνειδητό σώμα». Τι σημαίνει αυτό και έχω δίκιο που το νιώθω ως μία -φυσική ίσως για σας που το κάνετε, αλλά σπάνια για μας τους «απ’ έξω»- ουσιαστική εξέλιξη;

Το φεστιβάλ γεννήθηκε μέσα στην κρίση του 2011 οπότε εξαρχής του ήταν προορισμένο να είναι βαθιά ανθρωποκεντρικό: να αφορά τον άνθρωπο καλλιτέχνη, τον άνθρωπο θεατή, τον άνθρωπο κοινωνό, παθόντα και παρόντα μιας κοινωνίας που βάλλεται και μετατοπίζεται με ταχύτητες που είναι αδύνατον να αφομοιωθούν από τον ψυχικό και νοητικό του οργανισμό. Η περσινή μας διοργάνωση ήταν αφιερωμένη στο σώμα, που βασικό του εργαλείο για να εκκινήσει μετά τα χρόνια του αναγκαστικού εγκλεισμού, της αποστασιοποίησης και του πένθους για τις απώλειες μας, είναι η εγγύτητα και η συναίσθηση. Το να ξεφοβηθούμε την επαφή, να διευρύνουμε το οπτικό μας πεδίο, να κατανοήσουμε τα συναισθήματα των άλλων ακόμη και αν διαφωνούμε μαζί τους. Αυτή είναι η βασική αρχή στο να είμαστε ανοικτοί και ανεκτικοί στη διαφορετικότητα. Αυτό ισχύει στην τέχνη, όπως και στη ζωή ευρύτερα. Ενα από τα ελάχιστα θετικά αυτής της ιστορίας ήταν ότι μας έστησε απρόοπτα και αιχμηρά μπροστά στο ερώτημα: Ζω τη ζωή που μου αξίζει να ζήσω;… Ο διαρκής φόβος και οι αποστάσεις ανάμεσα στα σώματα και τις ψυχές δημιούργησαν κενά που επιζητούσαν να καλυφθούν από δεξιότητες ανύπαρκτες ή ελλιπείς. Οπότε για εμάς η φετινή μας εστίαση στο «συνειδητό σώμα» έρχεται σαν φυσική εξέλιξη.

● Τι σημαίνει «ενεργό σώμα»; Και δεν το ρωτάω μόνο σε σχέση με τον χορό, αλλά γενικότερα: με την πολιτική, υπαρξιακή και κοινωνική του διάσταση (ίσως ο χορός να είναι ένα πολύ καλό «όχημα» για να έρθουμε σε επαφή και με αυτές τις διαστάσεις;)

«Ενεργό σώμα» είναι το σώμα που έχει θέση απέναντι στη ζωή, αφυπνισμένο, κινητοποιημένο και παρόν! Αναγνωρίζει τις ανάγκες του και με εργαλείο την ενσυναίσθηση γίνεται μέρος του κοινωνικού γίγνεσθαι αναλαμβάνοντας την ατομική και τη συλλογική του ευθύνη. Ο χορός, ξέρετε, είναι μια εξαιρετικά γενναία τέχνη γιατί το σώμα που την επικοινωνεί δεν λέει ποτέ ψέματα. Είναι προορισμένο να στέκεται, καθώς εκτίθεται, αγέρωχο, δυνατό ή αδύναμο μπροστά στην αλήθεια του, και να μεταφέρει το «μέσα του» στο «γύρω» του με όλες τις αισθήσεις του ανοιχτές… Αυτό μας κάνει ενεργούς χορευτές, πολίτες, ανθρώπους! «Ζωντανούς», αλληλέγγυους, φωτεινούς, με καθαρή σκέψη και γενναιόδωρη καρδιά! Είναι η επιλογή μας στις ομιχλώδεις και σκοτεινές εποχές.

● Ο χορός, ακόμη κι αν το σώμα μένει ακίνητο, είναι ο τρόπος να μετατραπεί αυτή η φαινομενική ακινησία σε μη παθητική, αλλά πλήρως ενεργοποιημένη ένταση. Θέλει, βέβαια, χρόνο και ταλέντο και δουλειά πολλή να το πετύχει αυτό ένας χορευτής. Τι συμβαίνει όμως με τον θεατή; Πώς μπορεί να «μάθει» ο θεατής να το αντιλαμβάνεται αυτό και στον χορό, αλλά και στο κοινωνικό γίγνεσθαι;

Η παύση μπορεί να αποδειχτεί πολύτιμη για να ανασάνουμε βαθιά, να κοιτάξουμε μακριά, να πατήσουμε δυνατά, να αυτοπροσδιοριστούμε σε σχέση με τον χρόνο και τον χώρο. Να ησυχάσουμε και να προετοιμαστούμε για το μεγάλο άλμα, για τη διαχείριση του απρόοπτου. Είναι σημείο εκκίνησης της δράσης, δημιουργεί αναμονή και προσδοκία για το τι θα ακολουθήσει, δίνει χώρο σε αυτό που επέρχεται. Σε μια χορευτική πράξη, η παύση μπορεί να συνιστά μια δημιουργική σύνθεση.

Ο πολιτισμός χτίζεται κάθε μέρα με τον τρόπο που σκεφτόμαστε και δρούμε

Ενα ακίνητο σώμα εγείρει μέσα απ’ τις σιωπές του ερωτηματικά, λέει τη δική του ιστορία, καλώντας τον θεατή στην ανάγνωση και την αποκρυπτογράφησή της, με όρους ανοικτούς και από τις δύο πλευρές. Αν αυτός είναι ένας ειλικρινής διάλογος, δεν μπορεί παρά να συμπαρασύρει και τα δύο μέρη.

Μου συμβαίνει σπάνια να συναντώ αληθινά ενεργά σώματα και «παθητικούς δέκτες» θεατές. Αν η συνομιλία είναι δυνατή, σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να είναι μονόπλευρη… Αυτή είναι και η μαγεία της τέχνης: να προκαλεί διαλόγους με τα πιο εσωτερικά μας κομμάτια.

● Πες μας λίγο για τις φετινές επιλογές, τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους.

Για το DDC η διαδικασία επιλογής έργων και δράσεων αποτελεί μια εξαιρετικά σοβαρή υπόθεση. Δεν επιλέγουμε τίποτα τυχαία, ή χωρίς τον σεβασμό που αξίζει σε κάθε δημιουργία. Για κάθε μία από τις 700 προτάσεις που λάβαμε φέτος θέτουμε στον εαυτό μας τα ερωτήματα «τι θέλει να μας πει ο δημιουργός, τι θέλει να μας μεταφέρει από τον κόσμο του;». «Αφορά πραγματικά το φεστιβάλ αυτό το έργο και σε ποια σημεία συναντιέται μαζί του;». Φέτος, η πλειονότητα των έργων που ολοκλήρωσαν το τελικό μας πρόγραμμα έγιναν αμέσως πολύ «προσωπικά μας». Το πρόγραμμα πιστεύουμε ότι έχει μια «καθαρότητα» και πληθώρα ερεθισμάτων καλά κατανεμημένων ώστε να μην προκαλείται σύγχυση. Στοιχεία που ταυτίζονται απολύτως με το σήμερα. Υπάρχει μια διάθεση ανάδειξης και εξισορρόπησης του κοινωνικού και καλλιτεχνικού χαρακτήρα της τέχνης του σώματος.

● Ποιοι είναι οι κεντρικοί άξονες του προγράμματος και πώς αυτοί επιλέχθηκαν; Ποιος είναι, δηλαδή, ο φετινός σκοπός του φεστιβάλ;

Σκοπός του φεστιβάλ είναι να δημιουργήσει και να εξελίξει διαλόγους ανάμεσα στην τέχνη του χορού και τους εκπροσώπους της με την κοινότητα. Αυθεντικές συνομιλίες με φρέσκια διάθεση. Το φεστιβάλ είναι μέρος της κοινότητας και της καλλιτεχνικής και της ευρύτερης. Γεννήθηκε μέσα από τους προβληματισμούς και την τόλμη της. Ζει μαζί της και ακούει καθημερινά τις χαρές, τις αναστολές, τις δυσκολίες, αλλά και τις αντιστάσεις της. Ετσι συνθέτονται κάθε χρόνο και οι κεντρικοί άξονες του προγράμματος. Βασικός κορμός είναι οι παραστάσεις εντός και εκτός θεάτρου, που φέτος μας συστήνουν 17 χορογράφους, στην πλειονότητά τους νέους, που μαζί με τους ερμηνευτές τους θα μας μυήσουν σε ένα μέρος του κόσμου τους. Ενας άλλος είναι το εκπαιδευτικό μας πρόγραμμα, στο οποίο δίνουμε μεγάλη έμφαση και αποσκοπεί όχι μόνο στην τεχνική κατάρτιση αλλά και στην ολιστική ανάπτυξη δεξιοτήτων που αφορούν την τέχνη του χορού. Επίσης, η ενότητα video dance με 28 επιλεγμένα έργα, κυρίως από γυναίκες δημιουργούς, τα οποία θα προβληθούν σε εξωτερικούς χώρους. Μια ακόμη ενότητα στην οποία δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση τα τελευταία 5 χρόνια είναι οι «Νέοι δημιουργοί και δημόσιος χώρος», όπου φέτος δύο Ελληνίδες δημιουργοί θα στήσουν εξαρχής τα έργα τους σε σημεία της πόλης. Οι δράσεις είναι ευρείες και πολλές ακόμα, πάντα με σκοπό οι θεατές παρατηρητές κάτοικοι γίνονται «συν-κοινωνοί» της διαδικασίας γέννησης μιας παράστασης και να βρουν σημεία που τους αφορούν.

● Το όραμά σου για το μέλλον;

Το Dance Days Chania να αποτελεί έναν φιλόξενο τόπο δημιουργίας, έρευνας, καλλιτεχνικών ανταλλαγών και προβολής νέων και αναγνωρισμένων δημιουργών από κάθε μεριά του κόσμου. Να συντελεί σε δημιουργικά «ανήσυχες» διαδρομές μέσω της τέχνης που υπηρετεί, να προκαλεί και να προσκαλεί σε διαλόγους μέσω της σωματικότητας. Να είναι φωτεινό, διάφανο, πολύχρωμο και ουσιαστικά ανθρωποκεντρικό! Να αντιστέκεται στην απάθεια και την αδράνεια και να είναι ενεργό, «ζωντανό», συλλογικό!

● Σχεδόν όλο το πρώτο τρίμηνο του 2023, οι καλλιτέχνες -και του χορού- ήταν στους δρόμους, σε μία προσπάθεια που ξεκίνησε από τους σπουδαστές των δραματικών σχολών, ώστε να διεκδικήσουν τα αυτονόητα ουσιαστικά…

Η αφορμή γι’ αυτές τις δυναμικές κινητοποιήσεις έχει έναν ιδιαίτερα συμβολικό χαρακτήρα, καθώς η αντιμετώπιση του ανθρώπινου καλλιτεχνικού δυναμικού προδίδει και τον τρόπο που συνολικά αντιμετωπίζεται η τέχνη. Πιστεύω βαθιά στις ευκαιρίες για θετικές μετατοπίσεις που προκύπτουν απ’ τις κρίσεις, στη δύναμη της πηγαίας αντίδρασης μπροστά στην αδικία και της αντίστασης στη ματαίωση της ελπίδας και την απαξίωση. Πολιτισμός δεν είναι μόνο το παρελθόν μας – ο πολιτισμός χτίζεται κάθε μέρα με τον τρόπο που σκεφτόμαστε και δρούμε στο παρόν, σηματοδοτώντας την πορεία μας στο μέλλον. Γι’ αυτό η τέχνη και οι άνθρωποί της πρέπει να έχουν συνθήκες πρόσφορες, φιλικές και ευνοϊκές για δημιουργία και εξέλιξη. Παρά τις αντιδράσεις και τη συσπείρωση του καλλιτεχνικού κόσμου, υπάρχουν σοβαρές εκκρεμότητες που «σέρνονται στα χρόνια». Αυτά τα κενά οφείλουν να κλείσουν από τους αρμόδιους φορείς και αυτός ο χώρος –τέχνη- που αφυπνίζει, εξευμενίζει τα άγρια ένστικτα, γεφυρώνει τις διαφορές, θεραπεύει πληγές, ψυχαγωγεί, καλλιεργεί, εξελίσσει, να έχει κάποτε -και επιτέλους- τον σεβασμό και την αντιμετώπιση που του αξίζει, χωρίς να χάνει πολύτιμη ενέργεια στο να διεκδικεί τα αυτονόητα.

● Τέλος, πόσο σημαντικό είναι να συμβαίνουν παρόμοια φεστιβάλ εκτός πρωτεύουσας και μεγάλων αστικών κέντρων; Είναι η ιδέα μου πως ακόμα έως σήμερα στην Ελλάδα ότι δεν γίνεται στις πολύ μεγάλες πόλεις απλώς περνάει ως κάτι «πιο μικρό» – κάτι που φυσικά δεν υφίσταται ούτε κατά διάνοια στο εξωτερικό. Ή δεν ισχύει και έχει αλλάξει αυτή η «οπτική»;

Το «μικρό» και το «μεγάλο» είναι πολύ σχετικές έννοιες. Το Dance Days Chania δεν δημιουργήθηκε για ν’ αποδείξει το μέγεθός του και χαίρομαι πολύ που δεν παρασυρθήκαμε σε αυτό το παιχνίδι. Αρχισε να συντελείται μέσα στην κρίση ως γόνιμη αντίσταση στη δυσπραξία της συνθήκης που βιώναμε. Νομίζω δεν θα μπορούσαμε να το δημιουργούσαμε και να το συντηρούσαμε υγιές σ’ ένα μεγάλο αστικό κέντρο, παρόλο που λόγω των συνθηκών μεγάλο μέρος της διοργάνωσης ζει και εργάζεται στην Αθήνα και εθελοντές του έρχονται στα Χανιά από διάφορες πόλεις της Ελλάδας και του εξωτερικού. Αυτή η πόλη μάς κρατάει συγκεντρωμένους στον στόχο μας και ενωμένους… Τα τελευταία χρόνια υλοποιούνται πολλές δράσεις και διοργανώσεις στις περιφέρειες και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό, τόσο για τους ανθρώπους του κάθε τόπου όσο και για την προβολή του. Η Ελλάδα δεν αποτελείται μόνο από την Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη και συχνά στις μικρότερες κοινότητες γίνεται πιο ουσιαστική καλλιτεχνική όσμωση. Η τέχνη οφείλει να ταξιδεύει και να επικοινωνεί και ταυτόχρονα το «ταξίδι» αυτό να ενισχύεται.

Η ανατροφοδότηση λόγω της αμεσότητας στις σχέσεις, οι μικρές αποστάσεις, το ότι είσαι μέρος μιας κοινότητας μικρού μεγέθους σε σχέση με αυτές των μεγάλων αστικών κέντρων, σε κρατά συντονισμένο μαζί της ανά πάσα στιγμή. Και αυτό είναι πολύτιμο!

? 22/7 – 2/8/2023 στα Χανιά. Το «Dance Days Chania» διοργανώνεται από τον Σύλλογο Εκφραστικού Χορού «Συν-Κίνηση» από το 2011 με εθελοντική εργασία των μελών του και έχει λάβει την πιστοποίηση EFFE Label 2017-2018, 2019-2021 & 2022 – 2023 από τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό EFA. Προπώληση: ticketservices.gr. Αναλυτικά το πρόγραμμα: dancedays.gr