Βλέπεις, μικρέ Ζουλού;

Πόση βία μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος; Και πόση βία μπορεί να χωρέσει ένα βιβλίο; Αυτά είναι τα δύο πρώτα ερωτήματα με τα οποία καλείται να αναμετρηθεί ο αναγνώστης του φημισμένου βιβλίου «Ζουλού», που έγραψε το 2008 ο Γάλλος συγγραφέας Καρίλ Φερέ και κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Αγρα σε μετάφραση της Αργυρώς Μακάρωφ. Ο συγγραφέας επαναλαμβάνοντας συνεχώς στην αρχή τη φράση «Βλέπεις, μικρέ Ζουλού;» μας προκαλεί και μας προσκαλεί να κοιτάξουμε κατάματα την απόλυτη αγριότητα.

Ισως οι περισσότεροι από εσάς να γνωρίζετε το βιβλίο από την κινηματογραφική μεταφορά του με τον τίτλο «Το ακρωτήρι της βίας» το 2013 από τον σκηνοθέτη Ζερόμ Σαλ, με πρωταγωνιστές τον Ορλάντο Μπλουμ, τον Φόρεστ Γουίτακερ και τον Κόνραντ Κεμπ. Ομως, η αλήθεια είναι πως η ταινία δεν έφτασε στο ύψος της λογοτεχνικής αφήγησης του μάστορα των αστυνομικών μυθιστορημάτων Φερέ, ούτε στο βάθος των χαρακτήρων του.

Ναι, όπως καταλάβατε από τον τίτλο, η ιστορία διεξάγεται στο αιματοβαμμένο από τους εμφυλίους και τους κατακτητές Κέιπ Τάουν: «Ευρωπαίοι αποικιοκράτες, φυλές Κόσα, Μαλαισιανοί και Ινδοί μεροκαματιάρηδες, το Κέιπ Τάουν είχε υποστεί επιμειξίες εδώ και αιώνες: Η πόλη φάρος της χώρας, μικρή παραλιακή Νέα Υόρκη, εδώ έδρευε και το Κοινοβούλιο και, για τον λόγο αυτό, ήταν η πρώτη που εφάρμοσε τα μέτρα του Απαρτχάιντ».

Μέσα σ’ αυτό το σκηνικό κινούνται οι ήρωες.

Οταν ήταν μικρός ο Αλι Νιούμαν έφυγε από το ΚουαΖούλου για να γλιτώσει τη δολοφονία από τους Ινκάτα, ένα μαχητικό πολιτικό κόμμα πολέμιο του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου του Νέλσον Μαντέλα. Μόνο αυτός και η μητέρα του επέζησαν από το μακελειό όλα αυτά τα χρόνια. Αλλά, όπως συμβαίνει στους περισσότερους επιζώντες, τα ψυχολογικά τραύματα παραμένουν και επιμένουν. Τώρα είναι επικεφαλής της εγκληματολογικής αστυνομίας στο Κέιπ Τάουν, μια πόλη που μαστίζεται από τη βία, τη διαφθορά και το AIDS.

Η αφετηρία του μυθιστορήματος είναι η δολοφονία μιας νεαρής λευκής κοπέλας, της Νικόλ. Σφαγιάστηκε μετά από κατάποση ενός ισχυρού ναρκωτικού. Η έρευνα θα οδηγήσει τον Νιούμαν και τους δύο συναδέλφους του, τον νεαρό Νταν Φλέτσερ και τον Μπράιαν Επκιν, στον λαβύρινθο της βίας, της απληστίας, της τρέλας.

Ο Φερέ περιγράφει ρεαλιστικά μια κοινωνία που υπονομεύεται από συμμορίες με βαρύ οπλισμό, έτοιμες να κάνουν οτιδήποτε για να υπερασπιστούν την επικράτεια και τη δύναμή τους. Η χώρα μπορεί να έχει ξεκινήσει μια διαδικασία συμφιλίωσης, αλλά οι εγκληματίες από το παρελθόν δεν άλλαξαν νοοτροπία. Ορισμένες μέθοδοι επιβιώνουν και έχουν περάσει και σε άλλες εξίσου δραστικές. Τα ναρκωτικά είναι ένας τρόπος ελέγχου του όχλου. Παρακολουθούμε να εξελίσσεται η έρευνα στις φτωχές γειτονιές όπου πολλά παιδιά δουλεύουν στο εμπόριο ναρκωτικών, τα περισσότερα από αυτά ορφανά λόγω του AIDS, ενώ οι γυναίκες υφίστανται αδυσώπητη βία.

Ο Νιούμαν φέρει τα μεγάλα τραύματά του ενώ ταυτόχρονα προσπαθεί να είναι καλός γιος. Αυτό φαντάζει σαν η μοναδική και υπέρτατη αποστολή του. Ο Φερέ δεν γράφει εξ αποστάσεως για το τι συμβαίνει στη χώρα αυτή. Είχε κάποτε δηλώσει πως «μετακόμισε» εκεί όπου διαδραματίζεται η ιστορία. Διάβασε κείμενα και διατριβές για το AIDS και για τις γυναίκες στη Νότια Αφρική.

Εμπνεύστηκε κάποιους από τους δεύτερους χαρακτήρες από τις συνεντεύξεις που χρησιμοποιήθηκαν ως υλικό για διατριβές. Ερεύνησε επίσης την πολιτική, την ιστορία, τα έθιμα και τον πολιτισμό της χώρας.

Οι Ζουλού έγιναν οι «άνθρωποί» του: «Πρώτο έθνος της αφρικανικής υποηπείρου. Οι Ζουλού είχαν στιγματίσει την εποχή τους σφάζοντας ένα βρετανικό σύνταγμα προτού οι άλλοι τους εξοντώσουν με τα όπλα τους. Επιφορτισμένοι να εντοπίζουν τις εχθρικές περιοχές, οι Μπόερς πιονέροι είχαν πολεμήσει τους Ζουλού με την ίδια αγριότητα, πριν τους εγκλωβίσουν στα μπαντουστάν του Απαρτχάιντ».

Το «Ζουλού», τόσα χρόνια μετά την πρώτη του έκδοση, εκτός από ένα συναρπαστικό αστυνομικό μυθιστόρημα καταφέρνει κάτι ακόμα πιο σημαντικό: αφηγείται γλαφυρά τον επισφαλή και αβέβαιο κόσμο που δημιουργούν τα παγκόσμια συστήματα κερδοσκοπίας τα οποία στήνουν ανθρωποφαγικά παιχνίδια καταπίνοντας ολόκληρους λαούς. Σωστά, πολύ σωστά, ο Καρίλ Φερέ θεωρείται μετρ του θρίλερ των αχανών εκτάσεων και των ξένων τόπων.