Πάθη δίχως ανάσταση

Η τελευταία ποιητική συλλογή του Γιώργου Δελιόπουλου φέρει τον τίτλο Αλιρρόη. Πρόκειται για ποιητική σύνθεση απαρτιζόμενη από επτά ενότητες εκ των οποίων η πρώτη («είσοδος») και η τελευταία («έξοδος») περιλαμβάνουν από ένα ποίημα, ενώ οι ενδιάμεσες πέντε («η εποχή της άρνησης», «η εποχή της οργής», «η εποχή του μηδενός», «η εποχή της θλίψης» και «η εποχή στον καθρέφτη»), από 6, 7, 7, 7 και 6, αντιστοίχως, ποιήματα. Υπάρχει, δηλαδή, συμμετρία στην κατανομή των ποιημάτων της σύνθεσης.

Ποια είναι όμως η Αλιρρόη; Και το όνομά της, άραγε, να σημαίνει «αέναη ροή της θάλασσας» (από το Αλς + ροή); Και ποιας θάλασσας; Μήπως αυτής των ατελείωτων παθών ή μήπως εκείνης της απέραντης εντός μας; ή, εν προκειμένω, εντός του ποιητή; Είναι μερικά από τα ερωτήματα που ενδέχεται να εγείρει τούτο το εύηχο όνομα.

Προσπαθώντας ο αναγνώστης να προσεγγίσει τα δρώμενα της σύνθεσης θα διαπιστώσει ότι το ποιητικό υποκείμενο είναι γυναίκα. Για την ακρίβεια, είναι η «anima» του ποιητή ή, πιο παραστατικά, η «ενσάρκωση» του θηλυκού στοιχείου της ψυχής του. Ο δημιουργός ποιεί μία περσόνα, τη φέρνει στο φως, αλλά αντί εκείνη να αντικρίσει έναν ελεύθερο κόσμο, ήδη από το μότο της δεύτερης ενότητας κάνει λόγο για εγκλεισμό. Η έμφυλη ανισότητα και βία, οι αδικαίωτοι αγώνες των γυναικών, ο ρατσισμός και ο σεξισμός, ενισχύουν τους τοίχους της φυλακής της. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα δύο, με θρησκευτικές αναφορές, ποιήματα της ενότητας, «προσευχή» και «δώδεκα και», όπου η Αλιρρόη, αφού διατυπώσει ένα ιδιαίτερο «Πάτερ Ημών», θα κάνει λόγο για τα δικά της, δίχως ανάσταση, πάθη υπενθυμίζοντάς μας, ενδεχομένως, ότι οι θρησκείες, κατά κανόνα, λειτουργούν ως τροχοπέδη στη γυναικεία χειραφέτηση.

Στην ενότητα «η εποχή της οργής», το ποιητικό υποκείμενο, βλέποντας ότι «η εποχή της άρνησης» δεν έφερε αποτελέσματα, εμποτίζει με οργή όλα τα ποιήματα. Το μήνυμα προς την πατριαρχία είναι ηχηρό, ενώ το τελευταίο ποίημα της ενότητας είναι θαρρείς γραμμένο για όσους συμπολίτες μας κάνουν ότι δεν βλέπουν και δεν ακούν όταν δίπλα τους συντελείται κακοποίηση ή, εν γένει, αδικία: «δεν ακούτε τις φωνές στο πάτωμα/ τα αυτιά σας κρύβετε στο μαξιλάρι» («νυχτερινή σύλληψη»).

Οι ενότητες 2 έως 6 της σύνθεσης ακολουθούν τα στάδια μιας δύσκολα διαχειρίσιμης κατάστασης, όπως το πένθος (άρνηση, θυμός-οργή, διαπραγμάτευση, κατάθλιψη, αποδοχή). Ετσι, η επόμενη, τέταρτη κατά σειρά ενότητα, φέρει τον τίτλο «η εποχή του μηδενός», όπως όταν σε μια διαπραγμάτευση επιστρέφουμε ενίοτε στο σημείο μηδέν, στο σημείο των επανεκτιμήσεων, άσχετα αν τίποτα δεν θα μας φέρει πίσω όσα έχουν χαθεί, άσχετα αν –παραφράζοντας τον καταληκτικό στίχο του ποιήματος «φάρσα»παραμένουμε τρόφιμοι στην ίδια φάρσα. Το φως, στο οποίο ο ποιητής έφερε την Αλιρρόη, είναι γεμάτο οδυνηρά αγκάθια και τα δίχως ανάσταση πάθη της συνεχίζονται. Εδώ, ο καλύτερος σύμμαχός της είναι η νύχτα που «τραβάει τον σύρτη στη σκέψη/ το βάρος του πόνου συνθλίβει»· αν και, στο τέλος, «ακούς ένα κρακ! στα σεντόνια/ –τον ήχο γυναίκας που σπάει» («στο μαύρο παράθυρο τοίχο»).

Στην «εποχή της θλίψης», η κατάθλιψη είναι διάχυτη και επιτείνεται από τις επαναλαμβανόμενες λέξεις-σύμβολα: «πόνος», «λύπη», «δάκρυ», «κλάμα». Σφραγίζεται δε από τον καταληκτικό στίχο «μια υγρή των ματιών καληνύχτα» του ομώνυμου ποιήματος.

Η προτελευταία ενότητα, «η εποχή στον καθρέφτη», θα μπορούσε κάλλιστα να προσιδιάζει με το τελευταίο από τα προαναφερόμενα στάδια: αυτό της «αποδοχής». Στο ποίημα «εξομολόγηση» οι σκέψεις της Αλιρρόης, ενώ συμπληρώνουν αυτές των πρότερων, με θρησκευτικές αναφορές, ποιημάτων, εκφράζονται με διαυγέστερο λόγο, ενώ στο ποίημα «φτερά στη βαλίτσα» θα διαπιστώσει ότι μπορεί να αποδράσει χρησιμοποιώντας όχι μόνο τα συνήθη μέσα μεταφοράς, αλλά τρόπους μαγικούς όπως τα φτερά της ή τα, πάντα παυσίπονα, ποιήματα.

Το μοναδικό ποίημα («Θερινή δραπέτις») της τελευταίας ενότητας, «έξοδος», περικλείει τη λύτρωση του ποιητικού υποκειμένου. Οπως, δηλαδή, η «είσοδος» της σύνθεσης δεν ήταν παρά η έξοδος της Αλλιρόης από τον δημιουργό της και η έλευσή της σε έναν κόσμο τοξικό, έτσι τώρα, η «έξοδος», αποτελεί μία πρόσκληση, από τον ποιητή, επανεισόδου της στο ασφαλές περιβάλλον της ψυχής του, απ’ όπου και προήλθε. Ο ποιητής υπέφερε μαζί της, βίωσε την αδικία, την απογοήτευσή της και κατέθεσε μία συλλογή γεμάτη ενσυναίσθηση, καταδεικνύοντάς μας ότι, διά μέσου αυτής, υπάρχει τρόπος και τόπος για την κοινωνία εκείνη όπου η ισότητα, η αλληλεγγύη και η αλληλοεκτίμηση δεν θα αποτελούν μόνον συνθήματα, αλλά θα γίνουν πράξη· δηλαδή για μια κοινωνία γεμάτη ανθρωπιά.

Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]