Μιλήσαμε με τον σπουδαίο δημιουργό λίγο πριν έρθει στην Αθήνα, καθώς την ερχόμενη Πέμπτη, στο Εθνικό Θέατρο, παρουσιάζει το έργο του και τον τρόπο που δουλεύει, σε μια εκδήλωση ενταγμένη στις προφεστιβαλικές εκδηλώσεις του Rolex Arts Festival που πραγματοποιείται αυτή την εβδομάδα, στο πλαίσιο της 20ής επετείου από την ίδρυση του προγράμματος Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative, το οποίο δίνει την ευκαιρία σε νέους δημιουργούς να μαθητεύσουν για έναν χρόνο δίπλα σε κορυφαίες προσωπικότητες από τον χώρο των τεχνών. Αυτό συνέβη και με τον Λεπάζ: ο τυχερός που τον είχε μέντορα ήταν ο Αργεντινός δημιουργός Ματίας Ουμπιέρεζ.
● Ποιο είναι το όραμα από το οποίο αντλείτε έμπνευση για τη δουλειά σας;
Το Κεμπέκ, από το οποίο προέρχομαι, είναι ένα απομονωμένο έθνος με γαλλικές πολιτιστικές επιρροές και γι’ αυτό ταξιδεύω και κάνω παραστάσεις στο εξωτερικό, στην προσπάθειά μου να κάνω ένα άνοιγμα επικοινωνίας στον κόσμο. Σε αυτό το σημείο, στην ιστορία του κόσμου, έχουμε επιρροές και τη δυνατότητα να κάνουμε πολιτιστικές ανταλλαγές και να πραγματευτούμε θέματα γύρω από την πολιτιστική ιδιοποίηση και τα προβλήματα που συνεπάγεται. Αλλά νομίζω ότι πέρα από αυτά τα προβλήματα υπάρχει μια κοινή γλώσσα. Και πέρα από τη δράση και την αντίδραση, υπάρχει μια αίσθηση συμφιλίωσης: αυτός είναι ο λόγος που πρέπει να υπάρχει το θέατρο.
Και είναι ο λόγος που το προτιμώ από τον κινηματογράφο και την τηλεόραση. Το θέατρο εισχωρεί περισσότερο στον κόσμο της κοινωνίας και είναι ένα πιο συλλογικό θέμα. Οταν πας στο θέατρο είσαι σε μια κοινότητα που κάθεται και παρακολουθεί μια άλλη κοινότητα, των καλλιτεχνών, η οποία διηγείται μια ιστορία που κι αυτή έχει να κάνει με την κοινωνία. Είναι ένας διαφορετικός τρόπος ανταλλαγής, να αισθάνεσαι και να στοχάζεσαι τα προβλήματα. Και ως μέλος αυτής της κοινότητας έχεις μια δύναμη, μπορείς να αντιδράσεις, να επηρεάσεις τα πράγματα, να αλλάξεις τα πάντα, κάτι που δεν γίνεται στον κινηματογράφο… Το θέατρο έχει για μένα αυτή τη δυνατότητα της ανατροπής των πάντων. Κι ακόμα έχει διακεκριμένες ποιότητες που δυστυχώς τα ηχογραφημένα και τυπωμένα μέσα δεν έχουν.
● Σας επηρεάζει η Ιστορία στον τρόπο που αφηγείστε τις τόσο διαφορετικές ιστορίες σας;
Αρκετή από τη δουλειά μου αφορά τη μνήμη, τη σημασία να θυμίζεις στους ανθρώπους την Ιστορία και τι συνέβη σε έναν κόσμο ατυχών επαναλήψεων. Καμιά φορά ακούς τις ειδήσεις και λες «προς Θεού, είναι δυνατόν οι άνθρωποι να έχουν ξεχάσει ένα ιστορικό γεγονός που συνέβη, όχι εκατό ή διακόσια χρόνια πριν, αλλά μόλις πριν από μερικές δεκαετίες;». Οι άνθρωποι έχουν περιορισμένο διάστημα μνήμης και νομίζω ότι γι’ αυτό υπάρχει το θέατρο: για να υπενθυμίζει.
Ολη η τέχνη του θεάτρου είναι μια εξάσκηση της μνήμης, ένα άθλημα αναμνήσεων, με την έννοια ότι οι ηθοποιοί οφείλουν να χρησιμοποιούν τη μνήμη τους, αλλά επίσης έχουν, στο πλαίσιο της μνήμης τους, τη σπουδαία ποίηση, τη μεγάλη λογοτεχνία, την εξαιρετική Ιστορία κι αυτό μοιράζονται και αντιπροσωπεύουν. Και γι’ αυτό το θέατρο έχει να κάνει με την ενθύμηση. Ακόμη και όταν μιλάς για το μέλλον, μνημονεύεις την κουλτούρα, είτε στη στάση που διατηρείς, είτε στις πολιτικές ή κοινωνικές αξίες. Πολλά πράγματα ξεθωριάζουν, υπάρχουν εποχές κοινωνικού «αλτσχάιμερ» και οφείλουμε να εξασκούμε τη μνήμη μας.
Νομίζω ότι ένας καλός καλλιτέχνης στο θέατρο είναι ένας καλός μάρτυρας της εποχής του. Αγαπώ και θαυμάζω τον κινηματογράφο, όμως αν δω μια ταινία που έκανα πριν από 10-20 χρόνια, αισθάνομαι ότι είναι το φάντασμα αυτού που ήμουν. Αντίθετα, αν παίζω ένα έργο έστω, για όλο αυτό το διάστημα, θα είμαι αυτός που είμαι εκείνη την ημέρα. Βρίσκομαι πάντα αντιμέτωπος με το παρόν, με το τώρα, εκεί είναι η μεγάλη διαφορά. Ενα έργο πριν από δέκα χρόνια μπορεί να σήμαινε κάτι, αλλά σήμερα σημαίνει μάλλον κάτι διαφορετικό. Το έχει αλλάξει το παρόν.
● Ποιο ενδιαφέρον είχε η συμμετοχή σας ως μέντορα στο πρόγραμμα υποτροφιών της Ρόλεξ;
Πολλοί από τους ανθρώπους που έρχονται να δουν πώς δουλεύω προέρχονται από τις πλούσιες χώρες που έχουν την οικονομική άνεση να αντεπεξέλθουν στα έξοδα μιας τέτοιας συνάντησης. Οπότε ένας από τους λόγους ήταν το ενδιαφέρον μου για καλλιτέχνες που προέρχονται από χώρες που δεν παρέχουν επιχορηγήσεις και δεν ενθαρρύνουν τέτοιου είδους ανταλλαγές. Η Αργεντινή είναι μία από αυτές τις χώρες με φανταστική θεατρική ενέργεια και ο Ματίας Ουμπιέρεζ είναι μια ανερχόμενη δύναμη, οπότε ήταν χαρά μου να συνεργαστώ μαζί του. Υπάρχει και μια εγωιστική πλευρά σε αυτό: η ομάδα καθοδηγητών της Ρόλεξ είναι μια πολύ εκλεκτή ομάδα καταξιωμένων δημιουργών από πολλούς κλάδους -αρχιτεκτονική, κινηματογράφο, μουσική, γραπτό λόγο- από όλο τον κόσμο και όλοι είναι πολυάσχολοι. Ποτέ δεν έχουμε χρόνο να συναντηθούμε και να συζητήσουμε, οπότε αυτές οι εκδηλώσεις είναι και μια μεγάλη ευκαιρία να βρεθούμε.
● Ποιες στιγμές ανακαλείτε από τη συνεργασία σας;
Συγκρατώ τρία πράγματα. Την πρώτη συνάντησή μας με τον Ματίας Ουμπιέρεζ στην Ιαπωνία: καθώς η ιαπωνική παράδοση και το Καμπούκι έχουν ασκήσει μεγάλη επιρροή στο έργο μου, ήταν συγκινητικό ότι κι εκείνος ανακάλυπτε αυτή τη μορφή τέχνης. Ακόμη με τον ενθουσιασμό του μού δίδαξε και αυτός πολλά, αν και νέος. Με τα ερωτήματα και τη φιλοπεριέργειά του, είχε την ωριμότητα να μου δείξει πράγματα, να μου γνωρίσει καλλιτέχνες. Ξεπεράστηκε η φόρμα του καθοδηγητή – προστατευόμενου.
Ημασταν δύο καλλιτέχνες που είχαν κοινές αναζητήσεις, έθεταν ερωτήματα, έγιναν φίλοι. Ακόμη μία συναρπαστική στιγμή ήταν προς το τέλος της καθοδήγησης, όταν είχε να παρουσιάσει ένα έργο, το «Μουσείο του Μύθου», μια αυθάδη τρελή δημιουργία για την οποία τον ενθάρρυνα και με προσκάλεσε να συμμετάσχω. Ηταν μεγάλη η πρόκληση συνεργασίας. Και ο Ματίας είχε τόσο δυνατό όραμα! Ηξερε πού πήγαινε. Ενιωσα σαν υπερήφανος πατέρας όταν παρουσίασε τη δουλειά του, διαπιστώνοντας τη δύναμη στο όραμά του. Θα γίνει σπουδαίος καλλιτέχνης. Δεν έχω παιδιά και αυτό είναι η ανταμοιβή μου.
? Πέμπτη 25 Μαΐου, Εθνικό Θέατρο, 19.00-21.00, ο μέντορας της Rolex και κορυφαίος θεατρικός δημιουργός Ρομπέρ Λεπάζ παρουσιάζει το έργο του και μεθόδους θεατρικής δημιουργίας. Τη συζήτηση συντονίζει η Κάτια Αρφαρά, πρώην καλλιτεχνική διευθύντρια Θεάτρου και Χορού της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών του Ιδρύματος Ωνάση.
Εισιτήρια διατίθενται μόνο στον χώρο της εκδήλωσης. Η ομιλία θα πραγματοποιηθεί στα αγγλικά με διαθέσιμη ελληνική μετάφραση.
Σειρά εγκαταστάσεων θα παρουσιάζονται από την Παρασκευή 26 έως την Κυριακή 28 Μαΐου στο Ωδείο Αθηνών, Πολυχώρος Ω2, 09.30-14.00, ανάμεσά τους και το έργο του Ματίας Ουμπιέρεζ.
? Με περισσότερες από 30 εκδηλώσεις γιορτάζει η Rolex στην Αθήνα τα 20 χρόνια του Προγράμματος Rolex Mentor and Protégé Arts Initiative. Θέατρο, χορός, συναυλίες, αναγνώσεις, προβολές, εκθέσεις συνθέτουν το Φεστιβάλ Τεχνών της Ρόλεξ, με πρωταγωνιστές τους «προστατευόμενους» πίσω από τους «μέντορές» τους που συμμετείχαν στο πρόγραμμα «καλλιτεχνικής καθοδήγησης». Τα έργα τους παρουσιάζονται 26-28/5, σε χώρους πολιτισμού, δημόσιους και ιδιωτικούς, σε όλη την Αθήνα.
Αναλυτικά το πρόγραμμα του Rolex Arts Festival εδώ.
Θα προηγηθεί το τετραήμερο προ-φεστιβαλικό πρόγραμμα (22–25 Μαΐου) που περιλαμβάνει σεμινάρια εξειδίκευσης, δημόσιες συζητήσεις, πρόβες και πολλές ακόμη δράσεις.
