Ζωή σαν ανάγλυφος χάρτης

Την τεχνική του κολάζ από τη ζωγραφική –αρκούντως σουρεαλιστική και ποιητική– μεταφέρει στη λογοτεχνία η πολυβραβευμένη Γαλλίδα συγγραφέας Αννί Ερνό (1940 – ) στο μεταμοντέρνο πεζογραφικό της έργο «Τα χρόνια».

Δεν πρόκειται ακριβώς για μυθιστόρημα. Είναι ένα εκτεταμένο χρονογράφημα, μια ιστορική, απρόσωπη βιογραφία, στην οποία με ασθμαίνουσα φωνή η συγγραφέας μάς προσφέρει, χρονικά, εικόνες συλλογικής ζωής, μαζί με άφθονα αυτοβιογραφικά στοιχεία. Είναι πρόδηλη η ιδιότητα της συγγραφέως ως καθηγήτριας-μάνας και διαζευγμένης – της οποίας το θαμμένο όνειρο της συγγραφής (λόγω της πίεσης του χρόνου) ξαναζωντανεύει μετά τη συνταξιοδότηση.

Σε ένα στιβαρό βιβλίο, σε περιεχόμενο και εμφάνιση, από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και με ρέουσα γλώσσα στη μετάφραση, μας παραδίδεται μια εντυπωσιακή λίστα εικόνων ζωής, ταινιών, τραγουδιών, ακόμα και φαγητών, σε διαφορετικές ιστορικές περιόδους, σε συνεχές –δίκην χρονογραφίας με λαογραφικά και ηθογραφικά στοιχεία– σαν ανάγλυφο χάρτη της ζωής των Γάλλων.

Στοιχεία, ωστόσο, αναγνωρίσιμα σε όλο τον δυτικό κόσμο και στα «καθ’ ημάς»… Αυτή η εγγύτητα επιτυγχάνεται με τον λυρισμό του «εμείς» από τη συγγραφέα. Τα «Χρόνια» καλύπτουν, λίγο-πολύ, ανά δεκαετίες, τη –μεστή γεγονότων για την Ευρώπη– χρονική περίοδο από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο μέχρι την πρώτη δεκαετία του 21ου αιώνα.

Ετσι καταγράφονται τα σημαντικότερα πολιτικά γεγονότα της Γαλλίας, όπως βιώνονται στην καθημερινότητα, οι εκλογές, η κομβική χρονιά του Μάη του ’68, όπου η Ερνό συμμετείχε θερμά, μαζί με άλλους επαναστατημένους νέους της εποχής της.

Η σεξουαλική απελευθέρωση, το δικαίωμα στην άμβλωση, ο ηδονιστικός τρόπος ζωής στον απόηχο αυτής της εξέγερσης. Στη συνέχεια, ο εκφυλισμός και η μετατροπή των ιδανικών του Μάη (για περισσότερη ελευθερία, δημοκρατία και ισότητα, εμβάθυνση της παιδείας) σε αντικείμενα και ψυχαγωγία – καταναλωτικά αγαθά για όλους, ενώ περιορίζεται η απήχηση σημαντικών διανοητών, όπως του προσφιλούς της Μπουρντιέ κ.ά.

Η συγγραφέας διέπεται από υπαρξιακή ανησυχία για τη μοίρα των συγχρόνων της και της ίδιας, που είναι καταδικασμένοι να λησμονηθούν από τους μεταγενέστερους, όπως οι εικόνες και οι γλωσσικές εκφράσεις του παρελθόντος… Ωστόσο, εικόνες ζωής και φράσεις αναδύονται –σκόρπιες κι αποσπασματικές– από το ασυνείδητο, ευχάριστες ή δυσάρεστες, όμορφες ή βρόμικες (αλλά με εντυπωσιακή αμεσότητα), όπως και στο βιβλίο της. Κατά τη συγγραφέα, ξεπηδούν αναπάντεχα για να μας υπενθυμίζουν το παρελθόν.

Ειδικά τα οδυνηρά χρόνια της Κατοχής –από τους ναζιστές– δεν μπορούν και δεν πρέπει να αφανιστούν, μολονότι εξασθενούν οι μνήμες… Ανήκουν στις μεγάλες αφηγήσεις συλλογικών γεγονότων με ισχυρή εικονοποιία, όπως όλοι οι αιματόβρεχτοι πόλεμοι.

Το καυτό υλικό της πραγματικότητας σοκάρει, καθώς ξεπροβάλλει με κάθε λεπτομέρεια και η Ιστορία ανα-βιώνεται: «Σκουριασμένα αντικείμενα, σκελετοί κρεβατιών με τα σίδερα στραβωμένα…» «Οβίδες ξεχασμένες από τους στρατιώτες που έπρεπε να τις έχουν εξουδετερώσει έσκαγαν στην κοιλιά των πιτσιρικάδων που έπαιζαν μ’ αυτές», γράφει η Ερνό.

Και φτάνουμε στον 21ο αιώνα, με την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, αλλά και των Δίδυμων Πύργων στη Ν. Υόρκη από ισλαμιστές τρομοκράτες, έναν αιώνα όπου κατά τη συγγραφέα «παντού οι πλούσιοι γίνονται πλουσιότεροι και οι φτωχοί φτωχότεροι», ενώ οι ΗΠΑ καθίστανται οι «άρχοντες του χωροχρόνου, τον οποίο διαφέντευαν κατά βούληση», «κατακτητές χωρίς ιδανικά πέρα απ’ το πετρέλαιο και το πανίσχυρο δολάριο». Ωστόσο αμφισβητούνται και κλονίζεται η παντοδυναμία τους…

Τονίζονται, επίσης, στο βιβλίο: η ιλιγγιώδης εξέλιξη στη βιοτεχνολογία, η απρόσκοπτη εισβολή νεωτερισμών και καταναλωτικών αγαθών με αμφισβητούμενη αναγκαιότητα (ατέλειωτη η παρέλαση διαφημίσεων στην ΤV) και η αναμφισβήτητη κυριαρχία του διαδικτύου στις ζωές μας.

Τέλος, καταδεικνύεται εύγλωττα –αλλά και εναγωνίως– από την Ερνό ότι τα χρόνια, από την άνοδο, την ακμή ώς την παρακμή των ανθρώπων, κυλούν σαν νερό. Ωστόσο, η αφήγηση των γεγονότων που τα συνθέτουν είναι απαραίτητη, αν είναι να διασωθεί κάτι από τον αφηγητή και τους ανθρώπους που τα συν-δημιούργησαν (συμπεριλαμβανομένου και του αναγνώστη), πριν αφανιστούν από προσώπου γης…

Εξαιρετικό και το Επίμετρο του Ν. Μπακουνάκη, αναδεικνύει την τεχνική –της κοινωνικής αφήγησης– και τα θέματα που θίγονται από τη συγγραφέα, όπου αναγνωρίζουμε και τη δική μας πραγματικότητα.

Τη σελίδα αυτήν δεν τη φτιάχνουν επαγγελματίες κριτικοί βιβλίου. Γράφεται από αναγνώστες που απευθύνονται σε αναγνώστες για να τους μιλήσουν για κάποιο βιβλίο που τους συνεπήρε. Αν θέλετε να μοιραστείτε όσα νιώσατε διαβάζοντας ένα βιβλίο, στείλτε το κείμενό σας (το πολύ 700 λέξεις) στο [email protected]