Αθήνα, 27°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
27°C
28.2° 23.1°
2 BF
36%
Θεσσαλονίκη
Αίθριος καιρός
26°C
26.6° 21.8°
1 BF
64%
Πάτρα
Αίθριος καιρός
27°C
27.7° 25.5°
3 BF
46%
Ιωάννινα
Αίθριος καιρός
18°C
17.9° 17.9°
1 BF
88%
Αλεξανδρούπολη
Αίθριος καιρός
21°C
20.7° 20.7°
3 BF
63%
Βέροια
Αίθριος καιρός
24°C
25.0° 22.1°
1 BF
61%
Κοζάνη
Αίθριος καιρός
21°C
21.4° 20.6°
2 BF
46%
Αγρίνιο
Αίθριος καιρός
25°C
24.9° 24.9°
2 BF
43%
Ηράκλειο
Αίθριος καιρός
27°C
26.8° 26.1°
5 BF
54%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
24°C
24.4° 21.2°
3 BF
52%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
26°C
26.4° 23.8°
6 BF
44%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
25°C
25.1° 25.1°
3 BF
73%
Κεφαλονιά
Αίθριος καιρός
28°C
28.1° 28.1°
2 BF
29%
Λάρισα
Αίθριος καιρός
21°C
22.9° 20.9°
0 BF
64%
Λαμία
Αίθριος καιρός
27°C
26.7° 20.5°
1 BF
52%
Ρόδος
Αίθριος καιρός
24°C
24.3° 23.8°
1 BF
70%
Χαλκίδα
Αίθριος καιρός
24°C
28.0° 23.3°
0 BF
43%
Καβάλα
Αίθριος καιρός
23°C
22.9° 22.9°
2 BF
56%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
23°C
25.0° 23.1°
1 BF
85%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
19°C
19.1° 19.1°
2 BF
60%
ΜΕΝΟΥ
Πέμπτη, 20 Ιουνίου, 2024
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ
Ο Νίκος Καζαντζάκης και δεξιά, ο πατέρας του Μιχάλης Καζαντζάκης, ο Καπετάν Μιχάλης

Από το «Ελευτερία ή θάνατος» στο «Ελευτερία και θάνατος»

Φέτος συμπληρώνονται 140 χρόνια από τη γέννηση του Νίκου Καζαντζάκη (18 Φεβρουαρίου 1883, Ηράκλειο - 26 Οκτωβρίου 1957, Φράιμπουργκ, Γερμανία), του οικουμενικού συγγραφέα και στοχαστή, ο οποίος αναγνωρίστηκε διεθνώς όσο ζούσε· ένας κλασικός και κατά πολλούς μάλιστα ο μεγαλύτερος Ελληνας λογοτέχνης των νεότερων χρόνων.

Τα έργα του έχουν μεταφραστεί σε πολλές γλώσσες, ενώ η ποιητικότητα και η ιδιαιτερότητα της γλώσσας του, με τη σημασιολογική της διαφάνεια και τον εκφραστικό πλούτο, κάνουν επιτακτική την ανάγνωση των βιβλίων του από όλες τις γενιές.

Με αφορμή αυτήν την επέτειο οι εκδόσεις «Διόπτρα» έχουν θέσει σε εφαρμογή το πρότζεκτ «Ο Καζαντζάκης στον 21ο αιώνα»: κυκλοφορούν ανανεωμένα τα έργα του, με νέα αισθητική στα εξώφυλλα και ειδικά σχεδιασμένη γραμματοσειρά, ενώ οι εκδόσεις συνοδεύονται από εισαγωγικά κείμενα και επίμετρο, που προσφέρουν περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με το ίδιο το έργο και την εποχή στην οποία γράφτηκε. Στόχος είναι να γίνουν γνωστά τα έργα του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα στο σύνολο της ελληνικής κοινωνίας και ιδιαίτερα στους νέους.

Σειρά για τις προθήκες των βιβλιοπωλείων έχει ο «Καπετάν Μιχάλης», το ιστορικό μυθιστόρημα που πρωτοεκδόθηκε το 1953 και αφορά τον αγώνα των Κρητικών για την ανεξαρτησία τους από τους Τούρκους με κέντρο την επανάσταση του 1889. Οπως σημειώνει στον πρόλογο της νέας έκδοσης ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης (διδάκτορας Νεοελληνικής Φιλολογίας, κριτικός λογοτεχνίας), «το μυθιστόρημα αφενός στηρίζεται στις εθνικές σελίδες της ένδοξης κρητικής ιστορίας κι αφετέρου αντανακλά τις σκέψεις του ίδιου του Νίκου Καζαντζάκη όπως αυτές διαμορφώθηκαν μεταπολεμικά.

Σε πρώτη φάση διαμορφώνει τις συνθήκες για να αναδειχθεί ο πατριωτισμός των Κρητικών και η τοπική κοινωνία με τις λαϊκές και ηρωικές της παραμέτρους. Σε μια δεύτερη, θέτει στο κέντρο της προσοχής μας το άτομο με τους κλυδωνισμούς και τις εσωτερικές του διαμάχες, καθώς αυτό ταλαντεύεται ανάμεσα στο δίκαιο της “ράτσας” και στις προσωπικές του φιλοδοξίες».

Στον «Καπετάν Μιχάλη» απεικονίζεται καθαρά η ορμή του ανθρώπου προς τη δικαιοσύνη ενάντια στην τυραννία, συνθέτοντας ένα ψηφιδωτό από πρόσωπα και κουλτούρες που συγκρούονται και ταυτόχρονα προσπαθούν να βρουν κοινό έδαφος.

Οπως γράφει ο Καζαντζάκης: «Μια στιγμή τα χείλια του, τα φρύδια του, τα μάτια του έπαιξαν, κοίταξε γύρα τους συντρόφους, κάτω την Τουρκιά, απάνω τον ακατοίκητο ουρανό… “Ελευτερία ή θάνατος!” μουρμούρισε κουνώντας άγρια την κεφάλα του. “Ελευτερία ή θάνατος, ε κακομοίρηδες Κρητικοί! Ελευτερία και θάνατος! Αυτό πρέπει να γράψω εγώ στο μπαϊράκι μου· αυτό ’ναι το αληθινό μπαϊράκι του κάθε αγωνιστή! Ελευτερία και θάνατος!”».

Στον πρόλογο της έκδοσης ο Γιώργος Ν. Περαντωνάκης επισημαίνει πως ο Ν. Καζαντζάκης στον «Καπετάν Μιχάλη» φτιάχνει ένα υβρίδιο μεταξύ ήρωα και αντιήρωα, μεταξύ επικού και ρομαντικού χαρακτήρα. «Σε μια πρώτη ανάγνωση, ο καπετάν Μιχάλης είναι ένας κλασικός ήρωας, ο οποίος ξεπερνάει τα μέτρα των υπόλοιπων ανθρώπων και αγωνίζεται με υπεράνθρωπες δυνάμεις για την πατρίδα του» αναφέρει και ενσαρκώνει «ένα ιδανικό ηθικής τελειότητας, τόσο επειδή εμφανίζεται να ακολουθεί έναν απόλυτο κώδικα τιμής όσο κι επειδή ξεπερνά τα κοινωνικά όρια, υποβάλλοντας τον εαυτό του στην ανώτερη δυνατή αυτοπειθαρχία». Ωστόσο δυσκολεύεται στις σχέσεις του με τους συνανθρώπους του καθώς είναι λιγομίλητος, εσωστρεφής, απόλυτος απότομος, επιθετικός, αυταρχικός.

Οσο προχωράει η ιστορία, «όσο δηλαδή ο καπετάν Μιχάλης νοθεύει την πατριωτική του δράση με τον δαίμονα της γυναίκας (ο πόθος του για την Εμινέ), τόσο περισσότερο αντιλαμβανόμαστε ότι δεν είναι ένας αμιγώς επικός χαρακτήρας, που δεν αλλάζει, αλλά ούτε και ο στερεοτυπικός ήρωας με τις απόλυτες γραμμές που είχε κατά νου ο Ν. Καζαντζάκης» συνεχίζει ο Γ. Ν. Περαντωνάκης. «Μοιάζει με τον ρομαντικό ήρωα του 19ου αιώνα. Με απλά λόγια, φαίνεται μια ιδανική ένδοξη μορφή, αλλά συνάμα διχάζεται από εσωτερικές αμφιταλαντεύσεις, οι ηρωικές του φιλοδοξίες έχουν κατά βάση εγωκεντρική στόχευση, παρακινείται από την ικανοποίηση του εγώ και όχι του συνόλου, τα κίνητρά του έχουν μετακινηθεί από το “ήθος του καθήκοντος” στο “ήθος του αισθήματος”.

Λειτουργεί μερικές φορές όχι ως σωτήρας αλλά ως καταστροφέας, που διασπά το ελληνικό μέτωπο και σκοτώνει την Εμινέ. Ταυτόχρονα, αποβαίνει έμμεσα αυτόχειρας που προτιμά να πεθάνει παρά να ζήσει και να υπηρετήσει την υπόθεση “ελευθερία” σε άλλη φάση, αφού έχει χάσει πλέον την ελπίδα του. Ολα αυτά τα χαρακτηριστικά του ρομαντικού ήρωα, όπως τα περιγράφει η Lilian R. Furst (“The Romantic Hero, or is he an Anti-hero?”, 1976), προετοιμάζουν το αντιηρωικό πρότυπο, καθώς ο χαρακτήρας πορεύεται με εγωκεντρικά ελατήρια και μετατρέπει την πίστη στον εαυτό του σε μηδενισμό».

Διαχρονικό και επιδραστικό το πνεύμα του Νίκου Καζαντζάκη. Οχι τυχαία σε πανελλήνια έρευνα του περιοδικού «Διαβάζω» τον Ιανουάριο του 2001 ο Κρητικός συγγραφέας κατέλαβε την πρώτη θέση ανάμεσα στους Ελληνες λογοτέχνες του 20ού αιώνα και ο «Καπετάν Μιχάλης» εντάχθηκε στην πρώτη δεκάδα των δημοφιλέστερων ελληνικών βιβλίων. Εχει διασκευαστεί για το θέατρο με κορυφαίους ηθοποιούς, όπως ο Μάνος Κατράκης και ο Γιάννης Βόγλης, να ενσαρκώνουν τον κεντρικό ήρωα, ενώ τώρα μια νέα ταινία γυρίζεται από τον Κώστα Χαραλάμπους με πρωταγωνιστή τον Αιμίλιο Χειλάκη.

Ο Γ. Ν. Περαντωνάκης κλείνει το επίμετρό του «με την πεποίθηση ότι ο Νίκος Καζαντζάκης, τόσο στα άλλα του έργα όσο και στον Καπετάν Μιχάλη, κερδίζει τον αναγνώστη, επειδή συγχωνεύει ποικίλες αντιθέσεις και αντιφάσεις, οι οποίες καθιστούν τα έργα του ανοικτά κείμενα προς προβληματισμό. Ηρωισμός και αντιηρωισμός, πόλεμος και έρωτας, γενναιότητα και πνευματικότητα, άτομο και σύνολο κ.λπ. είναι έννοιες που κονταροχτυπιούνται μέσα στο μυθιστόρημα, με αποτέλεσμα εμείς να διαβάζουμε όχι ένα απλό ιστορικό μυθιστόρημα ανδρείας και τουρκοφάγας διάθεσης, αλλά ένα πεδίο νοημάτων που προβληματίζει και ερεθίζει πνευματικά (και συναισθηματικά) τους αναγνώστες».

Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Από το «Ελευτερία ή θάνατος» στο «Ελευτερία και θάνατος»

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας