Ο Καναδάς βρίσκεται εδώ και λίγο καιρό στη διαδικασία να επιτρέψει στους ανθρώπους την υποβοηθούμενη αυτοκτονία για λόγους ψυχικής υγείας εγείροντας ένα τεράστιο ηθικό ζήτημα: Πώς μπορούμε να είμαστε σίγουροι πως οι πολιτικές ευθανασίας δεν είναι μέρος μιας ευρύτερης «θανατοπολιτικής» που υπηρετεί οικονομικά συμφέροντα; Και κατά πόσο ένα κράτος έχει μεριμνήσει για την ψυχική θωράκιση των πολιτών μέσα από την οργάνωση δομών ψυχικής υγείας ενσωματωμένων στην κοινότητα, προτού προχωρήσει σε επέκταση του προγράμματος ευθανασίας στα άτομα που πάσχουν από ψυχικές ασθένειες;
Ο θάνατος, όπως η γέννηση, είναι, ως γνωστόν, μέρος ενός συστήματος. Το ίδιο η υγεία και η ασθένεια. Στον Καναδά, ένα από τα κράτη με τους πιο ανεκτικούς κανόνες για ευθανασία στον κόσμο, την προηγούμενη χρονιά περισσότεροι από 10.000 άνθρωποι υποβλήθηκαν σε ευθανασία, ποσοστό αυξημένο κατά ένα τρίτο σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Η ευθανασία είναι νόμιμη στη χώρα από το 2016, ενώ από το 2021 πραγματοποιήθηκε μια τροποποίηση που προβλέπει την επέκτασή της σε περισσότερες κατηγορίες ανθρώπων. Στόχος της κυβέρνησης Τριντό είναι η εξοικονόμηση πόρων από τα κρατικά προγράμματα υγείας. Γι’ αυτό και ανοίγει διάπλατα τον δρόμο στον θάνατο σε εκείνους για τους οποίους είναι ανυπόφορη η ζωή, δηλαδή σε φτωχούς, πονεμένους και ψυχικά ασθενείς.
Τις τελευταίες εβδομάδες γιατροί και ακτιβιστές ανθρωπίνων δικαιωμάτων διατυμπανίζουν πως οι νόμοι του Καναδά για την ευθανασία είναι ιδιαίτερα επικίνδυνοι για τα άτομα με αναπηρία καθώς πρόκειται για ανθρώπους που συχνά αδυνατούν να αντεπεξέλθουν στα ιατρικά έξοδα, απελπίζονται και θέλουν να βάλουν τέλος στη ζωή τους. Με τι είδους κριτήρια μπορεί κάποιος, συνεπώς, να αξιολογήσει και κατ’ επέκταση να ικανοποιήσει το αίτημα θανάτου ενός πάσχοντος;
Μήπως ο Καναδάς επιλέγει να διαχειριστεί την ενόρμηση θανάτου του σύγχρονου ανθρώπου διολισθαίνοντας στον ωφελιμισμό, τερματίζοντας δηλαδή τη ζωή εκείνου που θεωρεί πως δεν μπορεί να θεραπεύσει; Γιατί η χώρα της Β. Αμερικής δεν εξαντλεί όλα τα περιθώρια μέσα από οργανωμένες υπηρεσίες ψυχικής φροντίδας έτσι ώστε να καταστήσει ικανούς τους ψυχικά πάσχοντες να μετατοπιστούν ψυχικά και να επαναδιαπραγματευτούν την επιθυμία τους για τη ζωή;
Το βέβαιο είναι πως το προηγμένο κράτος δεν λαμβάνει υπόψη ότι το αίσθημα του επιδιωκόμενου θανάτου είναι ψυχική αντίδραση ενός ανθρώπου που αισθάνεται πως αντιμετωπίζει ανυπέρβλητα εμπόδια ή ανυπόφορη πίεση.
Είναι σε θέση οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής υγείας να αποφασίσουν για τον θάνατό τους; Μια πολιτεία -αντί να ανοίξει τον δρόμο για τον θάνατό τους- δεν θα μπορούσε να φροντίσει να μη διολισθαίνουν οι πάσχοντες στην ψυχική εξουθένωσή τους και να μην ενεργοποιείται αβίαστα το ένστικτο του θανάτου;
Πριν από μερικούς μήνες μια ανάλογη συζήτηση είχε ανοίξει με αφορμή την ιστορία της Shanti de Corte, που υποβλήθηκε σε υποβοηθούμενη αυτοχειρία γιατί «η ψυχική της οδύνη ήταν αμετάβλητη».
Η 23χρονη Βελγίδα, που επέζησε από βομβιστική επίθεση του «Ισλαμικού κράτους», διάλεξε τον θάνατό της με υποβοηθούμενη αυτοκτονία. Δύο ψυχίατροι προσυπέγραψαν το αίτημά της. Ακολούθησε η καταγγελία ενός νευρολόγου από το πανεπιστημιακό νοσοκομείο CHU Brugmann των Βρυξελλών πως η απόφαση της νεαρής κοπέλας να λάβει τέλος στη ζωή της ελήφθη πρόωρα. Η βελγική Δικαιοσύνη αποφάνθηκε ότι δεν υπήρχαν παραβιάσεις στη διαδικασία της ευθανασίας, η οποία στο Βέλγιο εφαρμόζεται νόμιμα.
Το Βέλγιο είναι μία από τις τρεις χώρες της Ευρώπης, μαζί με την Ολλανδία και το Λουξεμβούργο, που έχουν νομιμοποιήσει την ενεργητική ευθανασία υπό όρους. Η Ελβετία αποτελεί πάντα μια ξεχωριστή περίπτωση καθώς αρκετές κλινικές υπηρετούν τόσο το «δικαίωμα αυτονομίας του ανθρώπου» όσο και τον «τουρισμό θανάτου».
Οι υπόλοιπες χώρες της Ευρώπης είναι εναντίον της ενεργητικής ευθανασίας και της υποβοηθούμενης αυτοκτονίας. Κάποια κράτη, όπως η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία, αποδέχονται το δικαίωμα του ασθενούς στην άρνηση της θεραπείας.
Η κουλτούρα θανάτου αντανακλά, ως γνωστόν, μια κουλτούρα ζωής. Γι’ αυτό οι αντιλήψεις γύρω από την ευθανασία διαφέρουν από πολιτισμό σε πολιτισμό με αποτέλεσμα η νομική σχέση του ανθρώπου με τον θάνατο να διαφοροποιείται ανάλογα με το σημείο του χάρτη. Τι συμβαίνει λοιπόν με τον Καναδά; Η ψυχική υγεία μοιάζει να είναι πολύ χαμηλά στην πολιτική ατζέντα του Τριντό, που δείχνει να έχει δρομολογήσει ένα είδος μετανεωτερικής ευγονικής.
