Ενας φοιτητικός έρωτας στην Ιταλία γίνεται οικογένεια με δύο κοριτσάκια στην Αθήνα. Η μικρή διαφορά μεταξύ τους, τα κάνει να αναπτύξουν τη δική τους γλώσσα, τα δικά τους ακαταλαβίστικα για τους άλλους παιχνίδια, να δεθούν: «η αδερφή μου ήταν όπως η αγάπη… Ηταν στο σώμα, στην καρδιά, στον πυρήνα, μια βαθιά εγγραφή. Ηταν στις λέξεις, ήταν οι λέξεις. Ηταν το μέλι πάνω στον πάγκο της κουζίνας. Κυριακή». Οταν έφτασε στο σπίτι η τρίτη αδερφή, τρέχουν κοντά της, ενώνουν τα χεράκια τους ώστε «όποιο κακό πνεύμα και να έρθει, σαν μας δει έτσι πιασμένες, θα φοβηθεί και θα φύγει».
Οταν ο πατέρας έφερε στο σαλόνι το τεράστιο πιάνο, πρώτη κάθισε στο σκαμπό η μεγάλη και μια συμφωνία με το μέλλον υπογράφτηκε: πιανίστρια. Ναι, αυτό θα γινόταν.
Και να την τώρα, στην αίθουσα των εξετάσεων –που από την αποπνικτική ζέστη είναι σαν φούρνος αερίων–, να πρέπει να θυμηθεί όλα τα μουσικά κομμάτια για να πάρει το δίπλωμα. Βάζει μπροστά τη μέθοδό της: κάθε νότα, κάθε μουσικό κομμάτι δεμένα με τη ζωή της, με τις εικόνες της:
«Ενας άγνωστος που περπατά στον δρόμο = Des pas sur la neige, Ντεμπισί. Μία απάντηση που δεν πήρες = Σονάτα του σεληνόφωτος, Μπετόβεν. Οι βαρετές Κυριακές = 7η Συμφωνία, Σοστακόβιτς. Ο θρίαμβος της θετικής σκέψης = Ιεροτελεστία της Ανοιξης, Στραβίνσκι»… Ακόμα και το ταίριασμα των τριών αδερφών ήταν το ταίριασμα των τριών πλήκτρων στο πιάνο, μια συγχορδία.
Τα θυμάται όλα, τα χέρια γλιστρούν πάνω στα πλήκτρα, αλλά κάποιος λείπει από την αίθουσα…
● Ειρήνη, πόσο άψογα μπόρεσες να βάλεις τόση ποίηση και μουσική σε ένα μυθιστόρημα!
Αγαπώ την ποίηση, αλλά μόνο να τη διαβάζω. Ομως με τη μουσική είμαι δεμένη. Δεν παίζω πιάνο, αλλά τζουρά. Λατρεύω το ρεμπέτικο. Η μουσική πάντως είναι γιορτή. Εχω κι εγώ δύο αδερφές –αυτή είναι μια αλήθεια που πέρασε στο βιβλίο μου– και όταν μαζευόμαστε στο σπίτι και παίζουμε μουσική με τον πατέρα μας είναι γιορτή, είναι χαρά, η ένωσή μας. Σημαίνει πως είμαστε καλά.
● Με τόσες λεπτομέρειες που υπάρχουν στο βιβλίο σου για το πιάνο θα στοιχημάτιζα…
Εκανα μαθήματα. Απευθύνθηκα στον πιανίστα Ηλία Σιατούνη και ζήτησα τη βοήθειά του. Επί ένα εξάμηνο με έβαζε στον κόσμο του κλασικού πιάνου. Ηθελα η αφηγηματική δομή να πατάει πάνω στη μουσική, αλλά δεν τα κατάφερα, όπως φιλοδοξούσα, σε όλη την έκταση του κειμένου, παρά σε ορισμένα σημεία. Σε ένα από αυτά που μπορεί να φανεί αυτή η συνομιλία μουσικής – αφηγηματικής δομής είναι στο δεύτερο κεφάλαιο, στη chaconne του Μπαχ. Μελετώντας αυτό το κομμάτι έμαθα πως πρόκειται για 31 παραλλαγές σε ένα μουσικό θέμα.
Ετσι, επέλεξα κι εγώ να το ντύσω αφηγηματικά γράφοντας 31 παραλλαγές πάνω στο θέμα/δυσκολία που ταλαιπωρούσε την αδερφή. Επίσης ένας τσακωμός μεταξύ μητέρας και κόρης έχει μια ταχύτητα, ρυθμό, που κατά τη γνώμη μου ταίριαζε με τη Σονάτα του Σοπέν, η οποία σε ένα σημείο μετατρέπεται σε βαλσάκι. Η φωνή της Φωτεινής, της μεσαίας αδερφής, είναι σε όλα τα ιντερλούδια, το ενδιάμεσο κομμάτι· η cadenza είναι το παρόν… Η ταραχή είναι μια appassionata… Δεν ξέρω αν όλα αυτά τα έδωσα ακριβώς. Κυρίως εκείνο που ήθελα ήταν να γράψω για έναν άνθρωπο, έναν νέο άνθρωπο που δεν τα κατάφερε. Η Φωτεινή της ιστορίας έχει όλα τα προσόντα ή αυτά, τέλος πάντων, που θέλει ο περίγυρός της και η κοινωνία. Ομως έσπασε, είπε «δεν μπορώ να πάω παρακάτω».
● Δίνεις όμως τη μαγική φυγή με το ψυχάρι. Τι υπέροχο όχημα απόδρασης!
Ηθελα τα κορίτσια να πετάξουν πάνω από τον κόσμο, να δουν την πραγματικότητα: τον πόνο, τον κόπο των ανθρώπων, πώς βγάζουμε τη ζωή κρατώντας το δάκρυ στα μάτια κάθε μέρα και συνεχίζουμε. Το φως στα μάτια των ανθρώπων είναι από ένα δάκρυ που ξεπλένει τη στενοχώρια, πανηγυρίζουμε για μικρές χαρές, είμαστε γρατζουνισμένοι, πονεμένοι, δυσκολεμένοι, καθημερινοί ήρωες σε έναν κόσμο που μας ζητάει συνεχώς να σταθούμε στο ύψος μας. Η Appassionata του Μπετόβεν είναι η νίκη της ζωής.
● Και τι γίνεται στο τέλος;
Αυτό το τέλος είναι αλήθεια ότι συζητήθηκε με αρκετούς που διάβασαν το βιβλίο. Αυτή η μαγική φυγή τι ακριβώς είναι; Αποκύημα φαντασίας, αντίδραση στην πραγματικότητα, παραλλαγμένη πραγματικότητα, πραγματικότητα μέσω ενός μύθου; Σε όλο το βιβλίο υπάρχουν διάσπαρτα σημεία μαγικού ρεαλισμού, μιας παραλλαγμένης πραγματικότητας που βλέπουν τα κορίτσια. Μία μαγική φυγή έχει ελπίδα και έχουμε ανάγκη και από τα δύο. Μαγικός ρεαλισμός.
● Και το σενάριο για το ντοκιμαντέρ πώς προέκυψε;
Ηταν η εργασία του μεταπτυχιακού μου. Η «Πολυξένη» θα μπορούσε να είναι η γυναίκα για την οποία τραγουδάνε οι Χαΐνηδες στο «Συνταγές Μαγειρικής». Είναι η γυναίκα που, με αφορμή τη διάσωση ενός πρόσφυγα, ξυπνάνε μέσα της όλα αυτά που άφησε πίσω και περισσότερο μια ανύπαρκτη ερωτική ζωή για χάρη κάποιου που εξαφανίστηκε. Οταν βάζει πρόσφυγες μέσα στο σπίτι της κοιτάζοντάς τους στα μάτια βλέπει τη ζωή της.
● Εχεις κάτι καινούργιο κατά νου;
Εχω ένα παιδικό-εφηβικό που γράφω. Μία περιπέτεια γεμάτη πειρατές. Υπάρχει στο μυαλό μου ένας αφηγηματικός πυρήνας για το επόμενο πεζογράφημα, αλλά πρώτα πρέπει να ολοκληρώσω αυτό που γράφω τώρα και εκτυλίσσεται στη Μύκονο.
«Coda – να θυμηθώ να κάνω υπόκλιση», λέει προς το τέλος του βιβλίου η Ειρήνη Γιαβάση. Αυτό κάνω κι εγώ σε αυτήν τη συγγραφέα και σκέφτομαι πόσο τυχεροί είμαστε «εμείς» που διαβάσαμε το βιβλίο της αλλά και οι μαθητές της που έχουν το χάδι της και την προσοχή της.
