Η σημασία τού να είσαι γυναίκα

«Κοίταξα πάλι τις γυναίκες του περιβάλλοντός μου. Γυναίκες που είχαν πετύχει. Αυτό που είδα το βρήκα ανησυχητικό. Θλιμμένες γυναίκες παντού. Γυναίκες καλυμμένες από θλίψη, γυναίκες που ταξιδεύουν με τους άντρες τους εδώ κι εκεί, φορτωμένες με έγνοιες, γυναίκες που το μόνο χαρακτηριστικό της συντροφικότητάς τους με τους άντρες τους είναι ότι μοιράζονται μαζί τους μια κατοικία, ένα αυτοκίνητο, έναν τραπεζικό λογαριασμό, την ανατροφή των παιδιών τους και το κύπελλο με τις οδοντόβουρτσες. Γυναίκες με τη θλίψη χαραγμένη στην ψυχή και στο πρόσωπο».

Η κουρδικής καταγωγής Μέλι Κίγιακ, συγγραφέας του βιβλίου «Το να είσαι γυναίκα», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις Κριτική, σε μετάφραση του Απόστολου Στραγγαλινού, είναι γνωστή αρθρογράφος στη Γερμανία, όπου έχει ξεχωρίσει για τον ιδιαίτερο τρόπο της να μιλά με χιούμορ και αφοπλιστική ειλικρίνεια. Με τον ίδιο αυτό τρόπο περιγράφει και στο βιβλίο της την αναζήτηση του εαυτού της μέσα από τα σκληρά μονοπάτια της προσφυγιάς έως την ολοκλήρωσή της ως γυναίκα ή, μάλλον καλύτερα, ως άτομο. Διότι το βιβλίο αυτό παρά τον τίτλο του θα μπορούσε να αφορά γυναίκες και άντρες.

Η Κίγιακ μέσα από την προσωπική κατάθεσή της δεν επιθυμεί τίποτα άλλο από μια ελεύθερα επιλεγμένη ζωή, πέρα από τις συνήθεις συντεταγμένες της χειραφέτησης. Το να μπορεί να είναι μια γυναίκα που επιτρέπει στον εαυτό της να βάζει τα πάντα πίσω από τη λαχτάρα για μια ζωή στην οποία το διάβασμα και το γράψιμο είναι σε πρώτο πλάνο. Αυτή είναι η «ριζοσπαστική» βασική πρότασή της: «Στην ειλικρινή ερώτηση που θέτω στον ίδιο μου τον εαυτό, με τι ήμουν πιο ευτυχισμένη και γαλήνια, η απάντηση είναι η εξής: Μ’ εμένα. Απλώς και μόνο μ’ εμένα».

Στο μικρό αυτό βιβλίο (160 σελίδες) η συγγραφέας αφηγείται την πραγματική ιστορία της –φθίνουσα όραση με πολλές «υποσχόμενες» θεραπείες– που της «επέτρεψε» αναγκαστικά να στρέψει το βλέμμα εντός της. Και καθώς αντιλαμβάνεται τα αντικείμενα όλο και πιο θολά, καταβυθίζεται σε μια αφήγηση από το πατρικό της ως κόρη μεταναστών-εργατών μέχρι την καταξίωσή της ως συγγραφέα και αρθρογράφου.

Περιγράφει όλα όσα έζησε σε φαινομενικά τυχαία επεισόδια. Λακωνική, με αυτοσαρκασμό και πλέον με κατανόηση, περιγράφει πολύ προσωπικά «τραύματα» χωρίς πίκρα.

Αναλύει έντονα και σε βάθος το πώς νιώθει η Γερμανία για τους ανθρώπους με μεταναστευτικό υπόβαθρο, για ανθρώπους σαν την ίδια, τα παιδιά των «γκασταρμπάιτερ», δεν μασάει τα λόγια της και οχυρώνεται γύρω από τις σπουδές με στόχο τη συγγραφή.

Το «Να είσαι γυναίκα» δεν είναι άλλο ένα βιβλίο μιας φεμινίστριας για το φύλο, είναι ένα είδος αυτοβιογραφικής πεζογραφίας, ένα μείγμα αναμνήσεων και αναλύσεων, που ενσωματώνει έξυπνα πολύ προσωπικές πτυχές της οφθαλμικής νόσου της Κίγιακ, το μεγάλωμά της μεταξύ πολιτισμών, αλλά και το να γίνει γυναίκα στο κοινωνικό πλαίσιο. Μια πολυεπίπεδη, καλογραμμένη ομολογία, που μας δείχνει επίσης ότι καμιά φορά για να οδηγηθούμε στην ελευθερία ίσως θα πρέπει να αφήσουμε πίσω ακόμα και την καταγωγή μας – και αυτό είναι ένα τεράστιο υπαρξιακό ζήτημα.

Είναι επίσης σημαντικό πως η αφηγήτρια δεν βλέπει τον εαυτό της ως θύμα των ανδρών. Ακόμα κι όταν κάποιος άγνωστος τη χτυπά στον δρόμο. Αντίθετα, σε αυτό που «αντιστέκεται» είναι το εξαντλητικό ιδανικό της σύγχρονης γυναίκας που θέλει τα πάντα, μπορεί να κάνει τα πάντα και σκίζεται ανάμεσα στην οικογένεια, την καριέρα.

Αυτό το μικρό βιβλίο, γραμμένο με ρεαλιστική λογοτεχνική γλώσσα, θέλει να μιλήσει για κάτι μεγάλο, δύσκολο και σπουδαίο: τη συνειδητή ανακατάκτηση του γυναικείου εαυτού από τη δύναμη των κανόνων και των κοινωνικών συμβιβασμών. Το μεγάλο στοίχημα, όμως, όπως σωστά θίγει, για άνδρες και γυναίκες είναι να λύσουμε το μπερδεμένο κουβάρι της ύπαρξής μας και να βρούμε την άκρη για τη ζωή που δικαιωματικά μας ανήκει.