Ενα ίδρυμα, μια τράπεζα και μια χορεύτρια δίχως πόδια

Βρεθήκαμε σε παράσταση του Φεστιβάλ στην Πειραιώς και συγκεκριμένα στη «Θεϊκή μέθη» της Μαρλέν Μοντέιρο Φρέιτας. Χορεύτρια και χορογράφος είναι η Μαρλέν, διάσημη στα 43 της χρόνια, από το Πράσινο Ακρωτήριο. Πρωτοποριακή παράσταση ήταν, όπου τα σώματα δεν χρειάζονταν καν να κινούνται ολόκληρα: έπαιζε με τα χέρια των χορευτών της, με τις εκφράσεις, ακόμα και με τις φωνές ή τις σιωπές τους.

Χαρακτηριστικό τού πώς αντιλαμβάνεται τον χορό η Φρέιτας είναι πως στην ομάδα της έχει συμπεριλάβει τη Μαριάνα Τέμπε από τη Ζιμπάμουε, που, εξαιτίας ενός ατυχήματος, δεν έχει σχεδόν καθόλου πόδια. Κι όμως, οι κινήσεις της ήταν εξωφρενικά όμορφες και εντελώς χορευτικές. Η ίδια ανήκει σε μία ομάδα καλλιτεχνών στην Πορτογαλία, την «Ομάδα της Διαφορετικότητας».

Η Φρέιτας, εκτός από την εξαιρετική παράσταση που μας πρόσφερε, δεν ήταν διόλου φειδωλή ούτε στο χαμόγελό της εκ του σύνεγγυς. Μπροστά σου έβλεπες ένα νεαρό πλάσμα, φιλικότατο και ευγενέστατο, με μεγάλη όρεξη να συνομιλήσει με τον καθένα, δίχως καμία απολύτως έπαρση – κι όμως, υπάρχουν και τέτοιοι! Οχι σαν εδώ (και όχι μόνο εδώ βέβαια, αλλά κυρίως εδώ) που κάνει κάποιος μια επιτυχία και μετά νομίζει ότι έχει πάρει το κουραδόκαστρο και σε κοιτάει αφ’ υψηλού (πολύ «υψηλού» όμως). Θα ξεχάσω που ως μαθήτρια πήγα πρώτη φορά με φίλες στο Εθνικό Θέατρο, όπου έπαιζε τότε μία που είχε γίνει γνωστή ως «κουλτουριάρα» και «ποιοτικιά», γιατί είχε γίνει πρωθιέρεια στην τελετή παράδοσης της ολυμπιακής φλόγας, και σαν τη χαιρετήσαμε κι έμαθε πως ήρθαμε από το Περιστέρι να τη δούμε, μας λέει «Μπα! Δεν ήξερα ότι ξέρουν για θέατρο και στο Περιστέρι!»;

Μωρέ, είκοσι χρόνια έχουν περάσει από τότε και την ατάκα της αυτή δεν λέω να την ξεχάσω. Ισως γιατί ήταν η πρώτη φορά που κατάλαβα στην πράξη τι σημαίνει «ταξικός διαχωρισμός».

Περί «ελιτισμού», αλλά από τη μεριά της Αριστεράς αυτή τη φορά, συζητούσαμε και με τον Διονύση Καψάλη, εκείνο το βράδυ, μετά την παράσταση της Φρέιτας. Ενός «ελιτισμού», στο όνομα του οποίου διόλου λίγες δεν είναι οι φορές που γίνονται μεγάλα λάθη, από φόβο «μήπως υποκύψει σε αυτόν η Αριστερά»! Κοινώς, μπούρδες.

Για 22 ολόκληρα χρόνια ήταν διευθυντής του Μορφωτικού Ιδρύματος Εθνικής Τραπέζης (ΜΙΕΤ) ο Διονύσης Καψάλης. Δεν είναι πια. Εδώ και καιρό, δεν είναι πια. Πρώτα παραιτήθηκε σύσσωμο το Δ.Σ. του Ιδρύματος (Νικηφόρος Διαμαντούρος, Τάσος Γιαννίτσης, Δημήτρης Κυρτάτας, Αλέξης Πολίτης και Βασίλης Κάλφας – τίγκα στη γυναίκα, τι να σου πω!), που ήταν σημαντικότατοι άνθρωποι των γραμμάτων, και μετά «έφυγαν» και τον ίδιο. Για πολλούς λόγους.

Το θέμα μας δεν είναι ο κ. Καψάλης. Το ζήτημα είναι το ίδιο το ΜΙΕΤ και ο ρόλος παρόμοιων Ιδρυμάτων. Δεν ξέρω αν είναι αλήθεια τα όσα έμαθα από το ρεπορτάζ, ότι δηλαδή επί ΣΥΡΙΖΑ θεωρούσαν τις εκδόσεις του ΜΙΕΤ «ελιτίστικες», ωστόσο έχω δώσει τη μισή μου περιουσία για να πάρω τα βιβλία τους (γιατί είναι βιβλιάρες, εξαιρετικές εκδόσεις που δεν μπορείς να βρεις πουθενά αλλού!) και δεν ανήκω σε καμία «ελίτ». Οπως μάθαμε όλοι (κι εγώ από μαθήτρια ακόμα), ανήκω «στο Περιστέρι, που δεν ξέρει καν από θέατρο». Κι όμως (άκουσον άκουσον) και το ΜΙΕΤ έμαθα και τις εκδόσεις του αξιολόγησα και δεκάδες από αυτές απέκτησα και διάβασα.

Σήμερα το ΜΙΕΤ δεν είναι παρά σκιά του παλιού εαυτού του. Τραπεζικοί υπάλληλοι έχουν μπει στο Δ.Σ. (αν είναι δυνατόν) και το πρόταγμα είναι το εμπόριο και όχι η ποιότητα. Δεν περίμενα κάτι άλλο από μια δεξιά/ακραιο-δεξιά κυβέρνηση σαν τη σημερινή, όπως όμως δεν περίμενα και υπόνοιες περί «ελιτισμού» από την κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ.

Η Φρέιτας ξεκίνησε από την άκρη του Θεού, από το Κάπο Βέρντε, κι έχει κατακτήσει τον καλλιτεχνικό κόσμο. Η Τέμπε έχασε και τα δύο της πόδια και διαπρέπει ως χορεύτρια. Κι εμείς εδώ, στο «λίκνο του πολιτισμού και της δημοκρατίας», όχι δομές καθολικής προσβασιμότητας δεν έχουμε (ούτε καν), όχι τους ανάπηρους εντελώς λανθασμένα τους αντιμετωπίζουμε (εντελώς εντελώς), αλλά ούτε το καλό βιβλίο –το βιβλίο, ρε!– δεν μπορούμε να αξιολογήσουμε και του κολλάμε ταμπέλες, δεξιοί κι αριστεροί. Δεν χρειάζεσαι πόδια για να χορέψεις, ούτε χέρια για να διαβάσεις. Μυαλό χρειάζεσαι ανοιχτό και πνεύμα ικανό να πάει προς το όμορφο, το καλό, το υψηλό.

…Ολα τ’ άλλα είναι απλώς ταξικά, ιδεολογικά, απόβλητα.