Επιλεκτική μνήμη

Το 11χρονο παιδί από την Ουκρανία διέσχισε κλαίγοντας τα σύνορα και έφτασε στη Σλοβακία. Ταξίδεψε ολομόναχο από τη Ζαπορίζια της Ουκρανίας κρατώντας μια πλαστική σακούλα, το διαβατήριό του και είχε έναν αριθμό τηλεφώνου γραμμένο στο χέρι του.

Είναι μία από τις πολλές εικόνες της προσφυγιάς που συγκλονίζουν. Και στη χώρα μας ξέρουμε από πρόσφυγες, ξέρουμε από αλληλεγγύη, όπως ξέρουμε και από ρατσισμό και ξενοφοβία. Πριν από 100 χρόνια αντίστοιχες εικόνες από τη φλεγόμενη Σμύρνη και τους εξαθλιωμένους Ελληνες πρόσφυγες συγκλόνισαν τη διεθνή κοινή γνώμη και την ευαισθητοποίησαν. Δεν ήταν λίγοι οι ξεριζωμένοι.

Σύμφωνα με την απογραφή του 1928 ξεπερνούσαν τις 1.200.000 ψυχές. Στοιβάχτηκαν σε νησιά, σε παραλίες και λιμάνια, σε αρχαιολογικούς χώρους. Ζούσαν για καιρό μόνο με σούπες σε σκηνές ή την ύπαιθρο. Πολλοί δεν άντεξαν τις κακουχίες και τις αρρώστιες. Χάθηκαν… Οπως και τότε, έτσι και σήμερα για τους πρόσφυγες από την Ουκρανία μόνη τους ελπίδα είναι η αλληλεγγύη των λαών.

Μια ευαισθησία βέβαια που δεν είδαμε για άλλους. Μια ματιά στα στοιχεία της Υπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ αρκεί. Σε ολόκληρο τον κόσμο 82,4 εκατομμύρια ψυχές είναι αναγκαστικά εκτοπισμένοι. Στην ευρύτερη γειτονιά μας, σύμφωνα με αυτά τα στοιχεία του 2021, οι πρόσφυγες από τη Συρία, στα 11 χρόνια που διαρκεί ο πόλεμος, ανέρχονται σε 6,7 εκατομμύρια.

Αλλοι 5,7 εκατομμύρια πρόσφυγες είναι οι Παλαιστίνιοι, αλλά κανείς δεν μιλάει γι’ αυτούς. Από το Αφγανιστάν 2,6 εκατομμύρια άνθρωποι είχαν εγκαταλείψει τη χώρα τους πριν αυτή παραδοθεί εντελώς στα χέρια των Ταλιμπάν. Πολέμους έχουμε και στην Αφρική. Μόνο από το Σουδάν οι πρόσφυγες φτάνουν στα 2,2 εκατ. Ποιος νοιάζεται; Η επίσημη λίστα των εκτοπισμένων είναι μακρά.

Η Δύση του πολιτισμού και της αλληλεγγύης έχει επιλεκτική μνήμη, ευαισθησίες και διαβάθμιση στις προτεραιότητες. Καταγγέλλει πολύ σωστά τον εισβολέα Πούτιν, αλλά χαϊδεύει το καθεστώς της Σαουδικής Αραβίας που σε μία μέρα έκανε 81 εκτελέσεις. Οι «δουλειές» των κυβερνήσεων, το χρήμα δεν έχουν ηθική. Εχουν μόνο οι πολίτες, που όμως ενημερώνονται επιλεκτικά.