Ειρήνη

Ισως το χαρακτηριστικότερο ερμηνευτικό παράδειγμα της ρήσης του Γάλλου συγγραφέα Ζαν Ζιροντού «ειρήνη είναι το μεσοδιάστημα μεταξύ δυο πολέμων» είναι η ονομασία ενός γερμανικού πιστολιού, που έγραψε ιστορία τόσο στον Πρώτο όσο και στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο: του διαβόητου «παραμπέλουμ», που το σχεδίασε ο Τζορτζ Λούγκερ και το πατεντάρισε το 1898.

Το παραμπέλουμ, λοιπόν (ή «Λούγκερ») πήρε το όνομά του από ένα γνωμικό που αποδίδεται στον Ιούλιο Καίσαρα: «si vis pacem, para bellum», που σημαίνει: «αν θέλεις ειρήνη, να προετοιμάζεσαι για πόλεμο». Το πιστόλι βοήθησε πολύ στην προπαρασκευή αλλά και τη διεξαγωγή των δύο παγκοσμίων πολέμων, αλλά είναι αμφίβολη η συνεισφορά του στην υπόθεση της ειρήνης…

Στην πραγματικότητα, ειρήνη δεν υπάρχει – μόνο ειρήνευση, ανακωχή, σύντομη ή πιο παρατεταμένη κατάπαυση του πυρός. Πάντα, από τη αυγή της Ιστορίας, οι Χόμο Σάπιενς πολεμούσαν μεταξύ τους για ό,τι είχε αξία: έναν κυνηγότοπο, ένα χωράφι, μια σπηλιά, μια πηγή, μια πεδιάδα, μια πόλη, μια χώρα, μια αυτοκρατορία.

Εγιναν αμέτρητοι πόλεμοι στο όνομα της ειρήνης – ακόμα και ο Χριστός, σύμφωνα με τον ευαγγελιστή Λουκά, είχε πει το τρομερό: «πυρ ήλθον βαλείν επί την γην, και τι θέλω ει ήδη ανήφθη!… Δοκείτε ότι ειρήνην παρεγενόμην δούναι εν τη γη; Ουχί λέγω υμίν, ή διαμερισμόν!», που σημαίνει: «φωτιά ήρθα να βάλω στη γη! Και τι άλλο θέλω, αφού ήδη άναψε!… Νομίζετε ότι ήλθα να φέρω ειρήνη στη γη; Οχι, σας λέω, αλλά διχασμό»!

Αφού ακόμα κι ο θεάνθρωπος Ιησούς έβαλε τη φωτιά και τον διχασμό μεταξύ των ανθρώπων δίπλα δίπλα στο «αγαπάτε αλλήλους», τότε δεν είναι παράξενο που όλοι εμείς οι θνητοί αποζητούμε την ειρήνη χωρίς ποτέ να την έχουμε συνεχώς και για όλους.

Ωστόσο, την έχουμε θεοποιήσει: για τους αρχαίους Ελληνες, η Ειρήνη ήταν θυγατέρα του Δία και της Θέμιδας και αδελφή της Ευνομίας και της Δίκης και, σαν την Παναγία, είχε κάμποσα προσωνύμια, όπως «Γλυκεία», «Βαθύπλουτος» ή «Πλουτοδότειρα».

Διαδηλώνουμε για την ειρήνη, τη ζωγραφίζουμε σαν περιστέρι που φέρει κλάδο ελαίας, την τραγουδάμε («give peace a chance», έλεγε ο Τζον Λένον), δίνουμε το όνομά της σε σταθμούς του μετρό και διαστημικούς σταθμούς (ο σοβιετικός Мир, δηλαδή «Ειρήνη»), την κάνουμε πολιτικό πρόταγμα στο κόμμα ή το κίνημά μας, γράφουμε θεατρικά έργα: στην κωμωδία «Ειρήνη», ο Αριστοφάνης βάζει τον υπηρέτη του Τρυγαίου να λέει «ουχ ήδεται δήπουθεν Ειρήνη σφαγαίς», δηλαδή «δεν αγαπά τις σφαγές η Ειρήνη». Ακόμα, την υμνούμε ποιητικά: «Τ᾿ όνειρο του παιδιού είναι η ειρήνη/ Τ᾿ όνειρο της μάνας είναι η ειρήνη/ Τα λόγια της αγάπης κάτω απ’ τα δέντρα/ είναι η ειρήνη», έγραφε ο Γιάννης Ρίτσος στο ποίημά του «Ειρήνη».

Εν αντιθέσει όμως με τις πάνδημες προετοιμασίες για τον επόμενο πόλεμο, με ένα parabellum ή κάτι ανάλογο στο χέρι, η επί γης ειρήνη εν ανθρώποις ευδοκία (η αγαθή προαίρεση) φαίνεται άπιαστη, φευγαλέα, κάπως σαν ένα αδειανό πουκάμισο, κάτι που ενισχύεται από το αβέβαιο της ετυμολογίας της. Πράγματι, το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας λέει πως η ειρήνη, δηλαδή η κατάσταση κατά την οποία δεν υπάρχουν εχθροπραξίες, συγκρούσεις ή αναταραχές μεταξύ κρατών ή στο εσωτερικό ενός κράτους, είναι μια λέξη αγνώστου ετύμου. Μπορεί να είναι ένα αρχαίο δάνειο προελληνικής καταγωγής, καταλήγει το Λεξικό…

? Ειρήνη

ειρήνη θηλυκό στον ενικό:

περίοδος απουσίας ενόπλων συρράξεων

≠ αντώνυμα: πόλεμος

Συνεκδοχικά: τερματισμός μιας βίαιης σύγκρουσης

Μεταφορικά: μη βίαιος τρόπος ζωής