Ενα επίκαιρο αλλά και προφητικό μήνυμα

Ποιος πρέπει να είναι ο ρόλος των δημοσιογράφων σε μια σύγχρονη δημοκρατική κοινωνία; Ποια η ευθύνη τους απέναντι στην κοινή γνώμη, αλλά και ποιοι είναι οι κίνδυνοι από την εισβολή στον χώρο των Μέσων Μαζικής Ενημέρωσης μεγάλων επιχειρηματικών συμφερόντων που προσπαθούν να ποδηγετήσουν την πληροφόρηση;

Απαντήσεις στα καίρια αυτά ερωτήματα για την εποχή μας είχε δώσει ο Χρήστος Σαρτζετάκης πριν από 37 χρόνια, κηρύσσοντας ως Πρόεδρος της Δημοκρατίας τότε, τις εργασίες του Παγκόσμιου Δημοσιογραφικού Συνεδρίου που είχε οργανώσει στη Θεσσαλονίκη η Ενωση Συντακτών Μακεδονίας-Θράκης.

Στο συνέδριο της ΕΣΗΕΜ-Θ με θέμα «Τύπος και Δημοκρατία» που είχε πραγματοποιηθεί από τις 29 Οκτωβρίου ώς τις 4 Νοεμβρίου 1985, στο πλαίσιο του εορτασμού των 2.300 χρόνων από την ίδρυση της Θεσσαλονίκης, συμμετείχαν 150 σύνεδροι από 40 χώρες και των πέντε ηπείρων, κυρίως δημοσιογραφικά στελέχη (διευθυντές και αρχισυντάκτες μερικών από τα σημαντικότερα ΜΜΕ του κόσμου) οι οποίοι με τις εισηγήσεις τους είχαν προσθέσει σημαντικές ψηφίδες στην ανάγκη λειτουργίας των μέσων ενημέρωσης, έντυπων και ηλεκτρονικών, με δημοκρατικό τρόπο και στην υπηρεσία πάντα της αντικειμενικής και πλουραλιστικής ενημέρωσης των πολιτών.

Αναφερόμενος στον ρόλο του δημοσιογράφου, ο Χρήστος Σαρτζετάκης σημείωνε με έμφαση στην ομιλία του ότι η σωστή άσκηση του δημοσιογραφικού λειτουργήματος, δηλαδή η διάδοση των ιδεών και η αντικειμενική πληροφόρηση, υπηρετεί έναν υψηλότερο στόχο: είναι δείγμα πολιτισμού αλλά και απαλύνει τις οξύτητες και τις βίαιες αντιπαραθέσεις που οπωσδήποτε μόνο θετικό στοιχείο για τη δημοκρατία δεν αποτελούν. Ενώ στις διεθνείς σχέσεις προάγει την αλληλοκατανόηση μεταξύ των λαών, κάτι που οδηγεί στην ειρήνη.

Επισημαίνοντας την υποχρέωση των λειτουργών της ενημέρωσης απέναντι στον αναγνώστη, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας παρατηρούσε: «Ο δημοσιογράφος που σέβεται στοιχειωδώς τον αναγνώστη, έχει υποχρέωσι, να μη ωθεί την έκφραση της προσωπικής του γνώμης μέχρις αλλοιώσεως των γεγονότων και να μη επιδίδεται με διαστρεβλωμένη παρουσίασή τους εις τον πνευματικό βιασμό του αναγνώστου, που τυχαίνει να τον εμπιστεύεται». Φέρνοντας ως παράδειγμα τη χάλκευση φανταστικών ειδήσεων.

Σε άλλο σημείο της ομιλίας του ο Χρήστος Σαρτζετάκης επισημαίνοντας ότι δεν είναι αδικαιολόγητη η κριτική που ασκείται με τον χαρακτηρισμό της ελευθερίας του Τύπου ως ψεύδους, από την ώρα που ο Τύπος δεν έχει την οικονομική του αυτοδυναμία, παρατηρούσε εύστοχα: «Η διαφήμησις, που αντισταθμίζει ικανό, πολλές φορές αποφασιστικής σημασίας, μέρος των δαπανών εκδόσεως, κατευθύνεται, όπως είναι φυσικό, εις τα μεγάλης κυκλοφορίας έντυπα. Ετσι κατολισθαίνουν και αυτά εις την χειραγώγησί τους από οικονομικά συγκροτήματα, όχι βεβαίως πάντοτε καθαρότητος προθέσεων, ενώ τα μικρής κυκλοφορίας έντυπα, όταν δεν εξαφανίζωνται, λιμοκτονούν. Ολοι αυτοί οι παράγοντες ωθούν εις την συγκέντρωσι των επιχειρήσεων του Τύπου, η οποία και αποτελεί σαφή κίνδυνο της πολυφωνίας του».

Καταλήγοντας, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας έκρουε τον κώδωνα του κινδύνου ότι ο Τύπος γνώμης κινδυνεύει να εξαφανιστεί προς όφελος του Τύπου πληροφορίας, πληροφορίας όμως αμφιβόλου ποιότητος, αφού πολλές φορές επιλέγεται το εντυπωσιακό, το οποίο και προτιμάται από το ουσιαστικό. Ενώ υπογράμμιζε πως «ο δημοσιογράφος κινδυνεύει να καταδικασθεί εις την υπηρέτησιν άλλων συμφερόντων, χάνοντας έτσι την ιδική του ελευθερία εκφράσεως».

Πόσο σοφά ηχούν στις μέρες μας τα λόγια του Χρήστου Σαρτζετάκη πριν από 37 χρόνια, πόσο επίκαιρα είναι και σήμερα. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει.