• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    31°C 28.8°C / 32.9°C
    5 BF
    47%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 31.9°C / 36.5°C
    4 BF
    31%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    35°C 34.9°C / 36.0°C
    2 BF
    28%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    30°C 29.9°C / 29.9°C
    3 BF
    25%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.9°C / 34.6°C
    6 BF
    26%
  • Βέροια
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 32.9°C / 38.2°C
    4 BF
    27%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    32°C 29.4°C / 34.3°C
    3 BF
    40%
  • Αγρίνιο
    Ελαφρές νεφώσεις
    32°C 32.4°C / 32.4°C
    4 BF
    19%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 27.8°C / 31.5°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.9°C / 33.5°C
    3 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    29°C 28.8°C / 29.8°C
    4 BF
    58%
  • Σκόπελος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 26.8°C / 29.7°C
    3 BF
    58%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    34°C 33.9°C / 33.9°C
    1 BF
    33%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    33°C 31.2°C / 32.9°C
    4 BF
    25%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    31°C 30.5°C / 31.5°C
    3 BF
    44%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    30°C 29.8°C / 29.9°C
    4 BF
    65%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    31°C 28.0°C / 33.0°C
    3 BF
    40%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    34°C 33.8°C / 35.3°C
    4 BF
    34%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    34°C 33.4°C / 35.0°C
    4 BF
    30%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    31°C 31.3°C / 31.3°C
    3 BF
    29%

Πρόσφυγες στα σύνορα Λευκορωσίας-Πολωνίας

Leonid Shcheglov/BelTA via AP
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Πρόσφυγες και «άδεια οχυρά»

  • A-
  • A+
Είναι εξαιρετικά επείγον ο λόγος να δοθεί στους ψυχαναλυτές και τους κοινωνικούς επιστήμονες γιατί ο φασισμός ενδύεται ακατάπαυστα νέες μορφές και ο ναρκισσισμός απειλεί τους πολιτικούς ηγέτες, τη στιγμή που η προσφυγική συνθήκη, δηλαδή η διαπραγμάτευση με τον ξένο, τον διαφορετικό, τον εκτοπισμένο, είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας.

Κάθε πολίτευμα -για τους Ζιλ Ντελέζ και Φελίξ Γκουαταρί- αντιστοιχεί σ’ έναν τύπο ψυχικής διαμόρφωσης, δεδομένου πως πολιτική και πολιτική και ασύνειδες διαμορφώσεις είναι παντού άρρηκτα δεμένες. Τι σημαίνει για το «πολίτευμα» της Ε.Ε. το γεγονός πως χιλιάδες άνθρωποι, κυρίως από τη Μέση Ανατολή, παραμένουν -τουλάχιστον την ώρα που γράφονται αυτές οι γραμμές- στα σύνορα μεταξύ Λευκορωσίας και Πολωνίας, εν μέσω ψύχους, περιμένοντας από την Πολωνία να εξετάσει τις αιτήσεις ασύλου τους;

Οι αντοχές της συλλογικότητας δοκιμάζονται για άλλη μια φορά απέναντι σ’ έναν βίαιο καπιταλισμό, που οδηγεί τον καθένα να κλειστεί στον εαυτό του ενώ όλοι γνωρίζουμε πως οι μετακινήσεις των πληθυσμών είναι τόσο παλιές όσο και η ιστορία του ανθρώπου στον πλανήτη, εφόσον η μετανάστευση, ως γνωστόν, αποτελεί μια κατάσταση που σχετίζεται με την αναζήτηση καλύτερων συνθηκών ζωής.

Συνάνθρωποί μας, από τόπους μακρινούς, βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε μια συνοριακή ζώνη, κυριολεκτικά στο πουθενά, αφότου «εργαλειοποιήθηκαν» από τον πρόεδρο της Λευκορωσίας ως μέσο πίεσης στις χώρες της δυτικής Ευρώπης. Την ίδια στιγμή η Πολωνία εμφανίζεται ανάλγητη, όπως στο πρόσφατο παρελθόν η Ουγγαρία και η Τσεχία.

Το πιο εύκολο είναι να αποδώσουμε ευθύνες στις ξενοφοβικές πολιτικές των κρατών της Ανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης. Μήπως όμως ο πραγματικά «κακός της ιστορίας» είναι η Ευρωπαϊκή Ενωση, όπως σημειώνει ο ιστότοπος The Conversation; Στο συγκεκριμένο άρθρο, ο αρθρογράφος εξηγεί πως η Ε.Ε. δεν μοιράζει ισότιμα ευθύνες στα κράτη-μέλη της όσον αφορά το προσφυγικό, καθώς δεν λαμβάνει υπόψη τις κοινωνικοπολιτικές διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.

Πώς είναι δυνατόν να κατασκευάζουμε τον Αλλο ως αντικείμενο μίσους; Είμαστε άραγε τόσο υποταγμένοι σε μια κυριαρχική οικογένεια και έναν πατέρα δεσπότη που ορίζει τα σύνορα της Γης, την ιδιοκτησία και την παραγωγή προϊόντων, άρα και τις σχέσεις των μελών της ευρύτερης οικογένειας; Τι είναι εκείνο που μας τρομάζει και δεν μας επιτρέπει να αφεθούμε στη ροή της μη οικογενειακής επιθυμίας;

Το ερώτημα γύρω από την προσφυγική συνθήκη έχει θέσει επανειλημμένως -και με διαφορετικούς τρόπους- η ψυχανάλυση. Η επιθυμία να αφανίσουμε τον «άλλον» ξεκινά από το άγχος μας για τον δικό μας αφανισμό. Αυτός είναι ο φόβος που καθιστά τον «Αλλον» τόσο απειλητικό. Γιατί, ωστόσο, ο Αλλος είναι τόσο τρομακτικός, σε σημείο να επιθυμούμε την εξόντωσή του, έστω και διά της αδιαφορίας μας;

Η Μέλανι Κλάιν είχε εισαγάγει τον όρο «προβλητική ταύτιση» για να εξηγήσει τον αμυντικό μηχανισμό που έχει ως συνέπεια τη βίαιη εκφόρτιση και την προβολή των ασυνείδητων ανυπόφορων πλευρών του εαυτού μας στον Αλλο, τον οποίο καθιστούν «δοχείο αρνητικών συναισθημάτων». Η προβλητική ταύτιση βρίσκεται, ως γνωστόν, στον πυρήνα του εθνικιστικού και ρατσιστικού μίσους και η ετερότητα επενδύεται με φόβο. Βάση της θεωρίας της Μ. Κλάιν, κατασκευάζεται μια φαντασιωσική κατηγορία και ένα ισχυρό ψέμα, που ο προβάλλων καλείται να υπερασπιστεί εκκενώνοντας συσσωρευμένα συναισθήματα απέναντι σε ό,τι ενσαρκώνει το «τρομακτικό ξένο».

Γι' αυτούς τους λόγους πριν από λίγα χρόνια, η Ιταλική Ψυχαναλυτική Εταιρεία είχε λάβει την πρωτοβουλία να συγκροτήσει την ομάδα «Ευρωπαίοι Ψυχαναλυτές για τους Πρόσφυγες», αναφέροντας τότε σε ανακοίνωσή της πως «το μεταναστευτικό φαινόμενο αποτελεί μια νεο-εμπειρία για όλους τους εμπλεκόμενους και είναι ανάγκη να ενταχθεί σε μια νέα συμβολική τάξη ως το αποτέλεσμα των σχέσεων που διαμεσολαβούνται από μια κοινή γλώσσα».

Εξίσου σημαντική, εκείνη την περίοδο, ήταν και η πρωτοβουλία μιας ομάδας ψυχαναλυτών στη Γερμανία με επικεφαλής τη M. Leuzinger-–Bohleber. Μαζί με συνεργάτες επιχείρησαν παρεμβάσεις πιλοτικού χαρακτήρα σε ένα κέντρο φιλοξενίας για πρόσφυγες στη Γερμανία και πρότειναν ένα θεωρητικό μοντέλο βασισμένο στην ομαδική, διεπιστημονική εργασία και τον σχηματισμό δικτύων στην παροχή ψυχικής φροντίδας στους πρόσφυγες που διαμένουν σε αυτό, συνδυάζοντας την κοινωνική επιστήμη και την ψυχανάλυση και επιχειρώντας παρεμβάσεις σε επίπεδο κοινοτήτων που βρίσκονται σε εμπόλεμη κατάσταση, μακριά από τον τόπο καταγωγής τους.

Είναι εξαιρετικά σημαντικό να παρέμβουν εκ νέου η ψυχανάλυση και η κοινωνική επιστήμη -σε πολιτικό επίπεδο αυτή τη φορά- στο προσφυγικό ζήτημα. Γιατί τα ευρωπαϊκά κράτη υψώνουν διαρκώς νέα τείχη, «άδεια οχυρά». Ακόμα και «άδεια οχυρά στο κενό», όπως τώρα, σε μια συνοριακή γραμμή, εν μέσω πολικού ψύχους. Η φράση «άδειο οχυρό» είχε καθιερωθεί από τον Αυστριακό ψυχαναλυτή Μπρούνο Μπετελχάιμ ως η μεταφορική έννοια που αποτυπώνει την ψυχική κατάσταση των αυτιστικών παιδιών. Αυτό είναι και το ψυχικό στάτους των κρατών κάθε φορά που υψώνουν νέο τείχος.

Είναι εξαιρετικά επείγον ο λόγος να δοθεί στους ψυχαναλυτές και τους κοινωνικούς επιστήμονες γιατί ο φασισμός ενδύεται ακατάπαυστα νέες μορφές και ο ναρκισσισμός απειλεί τους πολιτικούς ηγέτες τη στιγμή που η προσφυγική συνθήκη, δηλαδή η διαπραγμάτευση με τον ξένο, τον διαφορετικό, τον εκτοπισμένο, είναι η μεγαλύτερη πρόκληση της εποχής μας.

Διότι η νεωτερικότητα και ο εθνικισμός ως παράγωγό της εισάγουν το πρόταγμα της ομοιογένειας, της καθαρότητας, της μοναδικής υπαγωγής που αναπόφευκτα χωρίζει τους ανθρώπους σε «οικείους» και «ανοίκειους». Γιατί ο εθνικισμός έχει τη στρεβλή δύναμη να οδηγεί τους ανθρώπους στη βίαιη αντιπαράθεση, καλλιεργώντας την ένταξη σε -ή τον αποκλεισμό από- κάποια εθνική ομάδα και καλώντας το υποκείμενο να επιλέξει τους δικούς του και να τους διαχωρίσει από τους εχθρούς.

Γιατί ο Αλλος σημαίνει, πάντα, διαφορά. Και η διαφορά είναι συνδεδεμένη με τον φόβο. Και ο φόβος με το μίσος σε έναν παγκοσμιοποιημένο κόσμο, ο οποίος δεν θα πάψει να αποκλείει περιοχές και ολόκληρους πληθυσμούς, αν δεν παρέμβουμε έτσι ώστε να αλλάξει η ψυχική διαμόρφωση των πολιτευμάτων μας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
Γινόμαστε όλα αυτά που πιστεύουμε
Αν οι πεποιθήσεις μας ευθυγραμμίζονται με την ηθική στάση που έχουμε απέναντι σε κάποια ζητήματα, τότε μάλλον δεν επιλέγουμε αυτό που πιστεύουμε.
Γινόμαστε όλα αυτά που πιστεύουμε
ΕΥΡΩΠΗ
Οι βάρκες του θανάτου
Την ώρα που ένα ισπανικό ωκεανογραφικό πλοίο κι ένα ισλανδικό σκάφος του λιμενικού διέσωζαν ανοιχτά της Σικελίας άλλο ένα ανθρώπινο φορτίο 408 ψυχών, η Υπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες ανακήρυσσε τον...
Οι βάρκες του θανάτου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τελικά χρειαζόμαστε όλοι ψυχανάλυση;
Το σημαντικό στην ψυχαναλυτική διαδικασία είναι να μην ιατρικοποιείται ο ψυχισμός και το υποκείμενο να μην κατηγοριοποιείται σε «φυσιολογικό» και «άρρωστο»
Τελικά χρειαζόμαστε όλοι ψυχανάλυση;
ΑΝΟΧΥΡΩΤΗ ΠΟΛΗ
Ελληνικό όνειρο
Σε αντίθεση με το αμερικανικό όνειρο που έχει στο κέντρο του έναν άνευ όρων ατομικισμό και μια αποθέωση της προσωπικής πορείας, το ελληνικό όνειρο αποτέλεσε από το ξεκίνημα μέχρι το βούλιαγμά του μια συλλογική...
Ελληνικό όνειρο
ΝΗΣΙΔΕΣ
Συμπερίληψη
Ο όρος απέκτησε το ειδικό νοηματικό του βάρος τα τελευταία χρόνια, όταν η πολιτική ορθότητα δημιούργησε καινούργιες ή αξιοποίησε παλιότερες λέξεις για να περιγράψει τις νέες καταστάσεις και τις νέες τάσεις...
Συμπερίληψη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας