• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.3°C / 28.5°C
    2 BF
    45%
  • Θεσσαλονίκη
    Σποραδικές νεφώσεις
    25°C 22.7°C / 26.4°C
    3 BF
    54%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    24°C 24.0°C / 24.0°C
    1 BF
    55%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 26.9°C / 26.9°C
    2 BF
    39%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    25°C 24.1°C / 24.9°C
    0 BF
    57%
  • Βέροια
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    23°C 21.2°C / 25.0°C
    4 BF
    79%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    21°C 21.4°C / 21.4°C
    4 BF
    35%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    28°C 27.9°C / 27.9°C
    1 BF
    45%
  • Ηράκλειο
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.8°C / 24.4°C
    1 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    26°C 24.0°C / 25.9°C
    2 BF
    44%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    28°C 26.8°C / 28.4°C
    2 BF
    36%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    23°C 22.7°C / 24.0°C
    2 BF
    83%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    24°C 23.9°C / 23.9°C
    0 BF
    60%
  • Λάρισα
    Ελαφρές νεφώσεις
    27°C 25.7°C / 27.8°C
    4 BF
    51%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    28°C 23.5°C / 28.8°C
    1 BF
    45%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    24°C 24.3°C / 24.8°C
    4 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    26°C 25.4°C / 28.8°C
    0 BF
    50%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.3°C / 22.3°C
    3 BF
    68%
  • Κατερίνη
    Βροχοπτώσεις μέτριας έντασης
    22°C 21.7°C / 24.7°C
    3 BF
    84%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 22.1°C / 22.1°C
    2 BF
    61%

To παλίμψηστο με το αρχαιοελληνικό έπος να ξεπροβάλλει κάτω από το αραβικό κείμενο

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αγνωστο αρχαιοελληνικό έπος ήρθε στο φως

  • A-
  • A+
Ο Διόνυσος-Ζαγρεύς κατέχει κεντρική θέση στην ορφική μυθολογία και θεολογία. Προέκυψε από την ένωση του Δία, μεταμορφωμένου σε φίδι, με την Περσεφόνη.

Στίχοι ενός χαμένου έπους (ίσως του 7ου αι. π.Χ.) ήρθαν πρόσφατα στο φως, στο πλαίσιο ενός διεθνούς ερευνητικού προγράμματος που ασχολείται με τα Παλίμψηστα της Μονής Σινά. Το πρόγραμμα διεξάγεται υπό την αιγίδα της Αυστριακής Ακαδημίας Επιστημών σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας και υποστηρίζεται οικονομικά από τη φιλανθρωπική οργάνωση Arcadia Fund.

Ως παλίμψηστο (< πάλιν + ψάω [ξύνω, αποξέω]) χαρακτηρίζεται το χειρόγραφο του οποίου το αρχικό κείμενο έχει αποξεσθεί με οξύ εργαλείο ή ελαφρόπετρα για να γραφεί πάνω του ένα καινούργιο κείμενο· πρόκειται δηλ. για μια εργασία ανακύκλωσης ώστε να επαναχρησιμοποιηθεί το ακριβό υλικό του παπύρου ή της περγαμηνής πάνω στο οποίο έγραφαν οι Αρχαίοι και οι Βυζαντινοί. Με τη χρήση πολυφασματικής φωτογράφισης ανασύρεται στο φως το σβησμένο κείμενο και με τη βοήθεια ηλεκτρονικού υπολογιστή καθίσταται ευανάγνωστο.

Από το παλίμψηστο χειρόγραφο Sin. ar. NF 66, φύλλα 2v + 7v + 8r, αναδύθηκαν στο φως περ. 89 εξάμετροι στίχοι με θέμα την παιδική ηλικία του θεού Διόνυσου. Ο ποιητής περιγράφει πώς οι Γίγαντες προσπαθούν να πείσουν τον μικρό γιο του Δία να σηκωθεί από τον θρόνο του πατέρα του, άλλοτε προσφέροντας δώρα, άλλοτε επιστρατεύοντας δόλο ή ασκώντας πίεση.

Οι Γίγαντες στολίζουν το κεφάλι του μικρού θεού με στεφάνια από διαλεχτά άνθη· κινούνται γύρω του κυκλικά και προσπαθούν να τον πείσουν να εγκαταλείψει τον θρόνο πότε με προειδοποιήσεις, πότε με σαγηνευτικά λόγια, πότε δελεάζοντάς τον με παιδικά παιχνίδια ή άλλα ωραία δώρα.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για τον Ζαγρέα, τον πρώτο-πρώτο Διόνυσο ή έναν προελληνικό θεό που συγχωνεύτηκε με τον Διόνυσο. Ο Διόνυσος-Ζαγρεύς κατέχει κεντρική θέση στην ορφική μυθολογία και θεολογία. Προέκυψε από την ένωση του Δία, μεταμορφωμένου σε φίδι, με την Περσεφόνη. Ο μεγάλος θεός προόριζε τον Ζαγρέα για διάδοχό του· γι’ αυτό τον ανέβασε στον θρόνο και του επέτρεψε να κρατεί τον κεραυνό και την αστραπή. Από ζήλια η Ηρα έστειλε τους Τιτάνες για να βλάψουν το νεογέννητο.

Με διάφορα παιδικά δώρα (π.χ. ταμπούρλο, σβούρα, μπάλα, κούκλες/νευρόσπαστα) προσπάθησαν να το ξεγελάσουν. Τελικά, το κατάφεραν προσφέροντάς του έναν καθρέφτη. Ο Ζαγρεύς απορροφήθηκε περιεργαζόμενος το είδωλό του· έτσι, οι Τιτάνες βρήκαν την ευκαιρία να τον πιάσουν, να τον σφάξουν και να τον διαμελίσουν. Λέγεται ότι πρόλαβε η Αθηνά να περισώσει ζωντανή την καρδιά του Ζαγρέα, από την οποία ο Ζευς δημιούργησε τον Διόνυσο.

Ο διαμελισμός και η αναγέννηση του θεού ερμηνεύτηκε από τους Ορφικούς ως σύμβολο της ζωής που φθείρεται και αναγεννιέται. Αλλοι εκλαμβάνουν τους Τιτάνες ως ηλιακούς θεούς και δίνουν την ερμηνεία ότι ο ήλιος του καλοκαιριού θέτει σε κίνδυνο τη βλάστηση και την εξαφανίζει.

Η Αγία Αικατερίνη του Σινά

© Katharinenkloster, Sinai, Ägypten

Για να επιστρέψω στο συγκεκριμένο παλίμψηστο, η περγαμηνή του χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά τον 5ο ή 6ο αι. μ.Χ. από κάποιον γραφέα στην Αλεξάνδρεια, ο οποίος αντέγραψε το αρχαίο έπος από ένα παλαιότερο χειρόγραφο. Το γεγονός είναι σημαντικό, καθώς δείχνει ότι υπήρχε ακόμη ενδιαφέρον για εθνικά κείμενα και ότι οι αρχαίοι θεοί συνυπήρχαν με τον Χριστιανισμό.

Αργότερα η περγαμηνή υπέστη απόξεση και πάνω στο σβησμένο αρχαιοελληνικό κείμενο, τον 10ο αι. μ.Χ. κάποιος μοναχός στη Λαύρα του Οσίου Σάββα του ηγιασμένου έγραψε Βίους Αγίων στ’ αραβικά. Η Μονή του Οσίου Σάββα βρίσκεται κοντά στα Ιεροσόλυμα κι έτσι μπορούμε να παρακολουθήσουμε την πορεία της περγαμηνής στον χώρο και τον χρόνο, από την Αλεξάνδρεια του 5ου/6ου αι. στην Παλαιστίνη του 10ου αι. για να καταλήξει στη Μονή της Αγίας Αικατερίνης του Σινά.

Το αρχαίο κείμενο έχει διαβαστεί από την ερευνήτρια Giullia Rossetto και θα κυκλοφορήσει σε προσεχές τεύχος διεθνούς επιστημονικού περιοδικού σχετικού με την Παπυρολογία και την Επιγραφική (Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik 219, 2021). Η δημοσίευση αναμένεται με μεγάλο ενδιαφέρον.

*Διευθύντρια Ερευνών στην Ακαδημία Αθηνών

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η Υπέρτατη Ομορφιά»
Η έκθεση «ΚΑΛΛΟΣ. Η Υπέρτατη Ομορφιά» του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης που συνεχίζεται μέχρι τις 16 Ιανουαρίου περιλαμβάνει οπτικοακουστικό υλικό που βοηθά τον θεατή να προσεγγίσει καλύτερα τα εκθέματα.
«Η Υπέρτατη Ομορφιά»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Λίθινο Χρονικό
Ενα «βιβλίο» με ιστορίες από την τουρκοκρατούμενη Αθήνα σε αρχαίους ναούς.
Λίθινο Χρονικό
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η αρχαιολογική κληρονομιά της
Μεμονωμένες προσπάθειες σύνδεσης με τους αρχαίους Μακεδόνες έγιναν στη Βόρεια Μακεδονία, κυρίως από τον Πάσκο Κούτσμαν, το όνομα του οποίου συσχετίστηκε κάποια στιγμή με το πρόγραμμα «Σκόπια 2014» .
Η αρχαιολογική κληρονομιά της
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
O Μιχαήλ Η' ο Παλαιολόγος ήταν αποδεδειγμένα ο πιο τυχερός Bυζαντινός αυτοκράτορας, καθώς κατά τύχη, το 1261 πήρε πίσω την Κωνσταντινούπολη από τους Φράγκους.
Της Αλλοπάρ*
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Της Αλλοπάρ*
Οταν συναντήθηκαν οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου, ο Αριστοτέλης, ο Πλάτωνας και ο Valery.
Της Αλλοπάρ*

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας