Η λέξη που κυριαρχεί τον τελευταίο καιρό στην πανδημική μας επικαιρότητα είναι βέβαια η «πατέντα», φυσικά των εμβολίων που αναχαιτίζουν την παγκόσμια επέλαση του κορονοϊού. Μέχρι στιγμής, παρ’ όλο το τείχος ανοσίας που οικοδομείται από τα εμβόλια διαφόρων εταιρειών, έχουν νοσήσει σε όλη τη Γη περί τα 162 εκατομμύρια άνθρωποι, με σχεδόν 3,5 εκατ. θύματα. Θα μπορούσαν αυτά να είναι λιγότερα, εάν οι πατέντες των εμβολίων ήταν ελεύθερες και όχι οι χρυσοτόκοι όρνιθες για τις πολυεθνικές φαρμακευτικές εταιρείες, όπως είναι σήμερα;
Ακόμα, θα είχαν σωθεί κάποιες ζωές εάν δεν υπήρχε τόση αδικία στην κατανομή των εμβολίων παγκοσμίως (όπως υπάρχει και στην κατανομή του πλούτου), με τις πλουσιότερες χώρες να παρακρατούν τη μερίδα του λέοντος για τον πληθυσμό τους, αφήνοντας τον Τρίτο Κόσμο αθωράκιστο απέναντι στην πανδημία; Ναι, λένε κάποιοι, αλλά όλα αυτά είναι υψηλή πολιτική, ενώ τα χωρικά ύδατα της στήλης είναι η ετυμολογία…
Η πατέντα είναι λοιπόν, σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, με το οποίο κατοχυρώνεται σε εφευρέτη η πατρότητα και το δικαίωμα εκμετάλλευσης της εφεύρεσής του. Συνεκδοχικά, είναι το δικαίωμα εκμετάλλευσης μιας εφεύρεσης ή πρωτότυπης ιδέας. Και βέβαια, στη λαϊκή γλώσσα, η πατέντα είναι κάθε επινόηση της στιγμής, με την οποία επισκευάζει κανείς μια μηχανή, επιδιορθώνει κάτι που χάλασε, αποκαθιστά τη λειτουργία κ.λπ. Αυτή η νοηματική διάσταση της πατέντας είναι εντελώς οικεία στους κατοίκους αυτής της χώρας – πράγματι, κάποιος θα μπορούσε να χαρακτηρίσει την Ελλάδα χώρα της πατέντας. Αυτό είναι φυσικό – αφού δεν υπάρχουν και τόσο πολλοί πόροι, η εφευρετικότητα καλείται να δώσει απλές, φτηνές και έξυπνες, έως ιδιοφυείς, λύσεις σε πρακτικά ζητήματα.
Ολοι μας έχουμε «μπαλώσει» ένα σωρό συσκευές ή μικροπράγματα με συρματάκι, σπάγκο, κόλλα ή μονωτική ταινία, ώστε να τα κάνουμε να δουλέψουν, μέχρι να πάρουμε καινούργια ή να δώσουμε τα παλιά για επίσημη επισκευή: όλοι μας έχουμε κάνει τις πατέντες μας… Αλλωστε, όπως έλεγε κι ο Θεόκριτος, ο ποιητής του 3ου π.Χ. αιώνα, «η πενία τέχνας κατεργάζεται», δηλαδή η φτώχεια αναγκάζει τον άνθρωπο να επινοεί τρόπους για την αντιμετώπισή της. Βέβαια, καμιά φορά οι περίφημες πατέντες που σκαρφιζόμαστε για να αποφύγουμε την αγορά ανταλλακτικών ή τη χρήση τεχνικών υπηρεσιών αποδεικνύονται θνησιγενείς – δεν μας βγαίνει πάντα το κόλπο…
Τότε, δυστυχώς για μας, είμαστε «βλάκες με πατέντα», δηλαδή βλάκες στον υπερθετικό βαθμό, αν και αυτή η… επίζηλη ιδιότητα δεν σχετίζεται μόνο με την πατέντα, δηλαδή την ευρεσιτεχνία. Ενας βλάκας με πατέντα είναι ένας παγκοίνως αναγνωρισμένος ευήθης άνθρωπος, είναι ένας ηλίθιος «πατεντάτος», δηλαδή ένας τύπος στον οποίο, όπως λέει το Λεξικό, έχει κατοχυρωθεί μια ιδιότητα, που είναι γνωστός και αναγνωρίσιμος μ’ αυτήν. Για παράδειγμα, στην Ελλάδα έχουμε υπερεπάρκεια από πατεντάτους δεξιούς ή πατεντάτους αριστερούς – οι συνειδητοί, αμερόληπτοι πολίτες μάς λείπουν…
Ενδιαφέρουσα η ιστορία της
Τώρα, η ίδια η λέξη, η πατέντα, έχει μια ενδιαφέρουσα ιστορία: προέρχεται από το ιταλικό «patente», που κι αυτό προέκυψε από το λατινικό «(littera) patens». Αυτή ήταν μια ανοιχτή (βασιλική) επιστολή, η οποία παρείχε στον κάτοχό της συγκεκριμένα προνόμια. Αυτό το «patens» είναι μετοχή του ρήματος «pateo», που σημαίνει «είμαι ανοιχτός, φανερός, πρόδηλος». Σχετικά είναι τα γαλλικά «lettres patentes» (ανοιχτές επιστολές), κατ’ αντιδιαστολή, όπως λέει το Λεξικό, με τις κλειστές επιστολές, τα «lettres closes», ή «lettres de cachet».
Τώρα, μια που μιλάμε για ανοιχτές βασιλικές επιστολές που παρείχαν στον κάτοχό τους συγκεκριμένα προνόμια, δεν ξέρω γιατί, αλλά μου ήρθαν στο μυαλό κάποια νούμερα: σύμφωνα με την ιστοσελίδα statista, από το 2000 μέχρι το 2018, οι 35 μεγαλύτερες φαρμακευτικές εταιρείες δήλωσαν γενικά έσοδα 11,5 τρισ. δολ., μικτό κέρδος 8,6 τρισ. και καθαρά έσοδα 1,9 τρισ… Και για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι και να καταλάβουμε πόσο κολοσσιαία ποσά μπορούν να αποφέρουν οι πατέντες στα φάρμακα, άρα και στα εμβόλια, να θυμίσουμε πως μόνο οι γνωστές και μη εξαιρετέες Pfizer, Moderna και Johnson&Johnson είχαν μέσα στο 2020 έσοδα της τάξης των 125 δισεκατομμυρίων δολαρίων… Είναι ευνόητο πως τα έσοδα των φαρμακευτικών εταιρειών από τις πατέντες των εμβολίων είναι κυριολεκτικά βασιλικά, αυτοκρατορικά, οπότε η αντίδρασή τους στην αναστολή της πατέντας των εμβολίων, κάτι που το ζήτησε, εκτός από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας ακόμα και ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, της Μέκκας, δηλαδή, του καπιταλισμού, είναι αναμενόμενη – είναι πολλά τα λεφτά για να κατασπαταληθούν σε φιλανθρωπίες, δημοκρατίες, αλληλεγγύες, ανθρωπισμούς και λοιπά παλαιοκομμουνιστικά ιδεολογικά απολιθώματα…
Αλλωστε, οι ημέρες που κάποιοι επιστήμονες έδιναν ελεύθερη την πατέντα της ανακάλυψής τους στον κόσμο για να σωθούν ανθρώπινες ζωές, χωρίς να διεκδικήσουν δικαιώματα ευρεσιτεχνίας, γνωρίζοντας πολύ καλά πως θα μπορούσαν να είχαν γίνει αδιανόητα πλούσιοι εάν την είχαν εκμεταλλευτεί, έχουν παρέλθει ανεπιστρεπτί. Να, ο Γεώργιος Παπανικολάου, ο διάσημος Ελληνας γιατρός, βιολόγος και ερευνητής, ο πρωτοπόρος στην κυτταροπαθολογία και στον πρώιμο εντοπισμό του καρκίνου στον τράχηλο της μήτρας, ποτέ δεν πούλησε την ανακάλυψή του για το περίφημο «Παπ τεστ», που έσωσε, και σώζει, τις ζωές εκατομμυρίων γυναικών παγκοσμίως.
Την προσέφερε στην ανθρωπότητα αφιλοκερδώς, όπως και ο Τζόνας Εντουαρντ Σολκ, ο Αμερικανός ιολόγος που έγινε γνωστός σε ολόκληρο τον κόσμο για την ανακάλυψη και την ανάπτυξη του πρώτου ασφαλούς και αποτελεσματικού εμβολίου κατά της πολιομυελίτιδας, αυτής της οξείας ιογενούς μολυσματικής νόσου που ονομάζεται και «παιδική παράλυση».
Ο Σολκ έδωσε στην ανθρωπότητα ένα σωτήριο εμβόλιο εναντίον μιας ενδημικής και πανδημικής μάστιγας που είχε πλήξει, ήδη από την εποχή των φαραώ της Αιγύπτου μέχρι το 1955 όταν και πρωτοπαρουσιάστηκε το εμβόλιο, εκατομμύρια παιδιά σε ολόκληρο τον κόσμο. Ο Σολκ θα γινόταν ένας σύγχρονος Κροίσος εάν εμπορευόταν την πατέντα του. Ωστόσο, όταν ρωτήθηκε κατά τη διάρκεια μιας τηλεοπτικής συνέντευξης ποιος έχει την πατέντα του εμβολίου, ο Τζόνας Εντουαρντ Σολκ απάντησε: «Δεν υπάρχει πατέντα. Μπορείς να πατεντάρεις τον Ηλιο;».
