Γόνος αστικής οικογένειας (γονείς επιστήμονες και η θεία του ήταν σύζυγος του πολιτικού Παναγιώτη Κανελλόπουλου), με μουσική καλλιέργεια και όχι μόνο.
Πολύγλωσσος μεταφραστής λογοτεχνίας. Σκηνοθέτης με σπουδές στην IDHEC. Ηθοποιός με εμφανίσεις σε πάνω από ογδόντα ταινίες και συνεργασίες με όλους σχεδόν τους σημαντικούς σκηνοθέτες του νέου ελληνικού κινηματογράφου.
Ολες αυτές οι ιδιότητες ανήκουν στον Δημήτρη Πουλικάκο κι ας τις ξεχνάμε μπροστά σε αυτή που του ανήκει δικαιωματικά και υπερκαλύπτει ίσως όλες τις άλλες: αυτή του «πατριάρχη» της ελληνικής ροκ σκηνής.
Αφορμή για τη συνάντησή μας υπήρξε η έκδοση του «Φρυκτωρίες ή Πόσο ζουν οι μύγες;» (εκδόσεις Opportuna), ενός βιβλίου με κείμενα και στίχους από ολόκληρη τη δημιουργική του πορεία.
Ωστόσο η πραγματική αιτία για τη συζήτηση δεν θα μπορούσε να είναι άλλη παρά η ίδια η παρέα, η απόλαυση της οξύτητας της σκέψης του και το ανελέητο χιούμορ του. Και όλα αυτά λίγες μέρες πριν από τα γενέθλιά του -που ήταν στις 21 Γενάρη -, λίγο πριν γίνει (7)8 ετών.
● Είσαι και σκηνοθέτης;
Σκηνοθέτης ήθελα να γίνω. Εκανα και λίγο στην IDHEC στα μέσα της δεκαετίας του ’60. Εχω δουλέψει σε πολλές ταινίες ως βοηθός σκηνοθέτη.
● Θυμάμαι την έκπληξή μου όταν είχα πληροφορηθεί ότι είχες μεταφράσει Λοτρεαμόν.
Λοτρεαμόν, Αλντους Χάξλεϊ, Γκίνσμπεργκ, κάτι Μεξικανούς… Εχω μεταφράσει αρκετά. Αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, με λίγη καλή θέληση ισπανικά. Ξέρω και γερμανικά. Τα γαλλικά ήταν σχεδόν σαν μητρική μου γλώσσα, τα έμαθα από τη γιαγιά μου που με είχε μικρό, την εποχή του Εμφυλίου. Μαζί με τα ελληνικά μού μίλαγε και γαλλικά. Οπότε 5 χρονών ήμουν ήδη δίγλωσσος.
● Με τη μουσική πώς έμπλεξες;
Μεγάλωσα με κλασική μουσική. Είχε ο πατέρας μου καλή συλλογή. Εχω δει live τον Δημήτρη Μητρόπουλο, μου έχει σφίξει και το χέρι κιόλας. Δύο φορές. Με τη Συμφωνική της Νέας Υόρκης, στον «Ορφέα». Εχω δει την Τζίνα Μπαχάουερ, τον Βίλεμ Κεμπφ…
● Εκανες και κλασικές σπουδές;
Οχι. Είμαι αυτοδίδακτος. Με το αυτί. Ούτε να διαβάζω νότες δεν ξέρω. Δεν με πολυαπασχολεί. Καμιά φορά, για να θυμηθώ τα ακόρντα κάπως σημειώνω ή βάζω τον φίλο μου, τον πιανίστα Δημήτρη Πολύτιμο, να μου γράφει μια υποτυπώδη παρτιτούρα. Είναι περίπτωση. Σκέψου ότι είναι δέκα χρόνια μεγαλύτερός μου και κουβαλάει ακόμα το ηλεκτρικό πιάνο στον ώμο. Γερό κόκαλο.
● Με τον Πολύτιμο από πότε γνωρίζεστε;
Από το ’59-’60. Παρέες βραδινές, στο Βυζάντιο, το παλιό καφενείο στην ουδετέρα ζώνη! Εκεί έβλεπες από σφάχτες της Ομόνοιας μέχρι υπουργούς. Ο Χατζιδάκις με τον Κόκκα της εφημερίδας «Ελευθερία» να καπνίζουν ναργιλέ έξω.
Ο Μπάμπης, το περίφημο γκαρσόνι, που είχε διάφορα ονόματα για τις παραγγελίες. Η «σφαίρα» ας πούμε ήταν το κονιάκ: «Δύο σφαίρες» φώναζε. Γενικά ήταν από τα μαγαζιά που συνέβαλαν τα μάλα στην τότε πολιτισμική άνθηση.
● Πότε ξεκινήσατε να παίζετε μαζί;
Ο Πολύτιμος έπαιζε ήδη από το ’62-’63 στην «Κουκουβάγια», μία από τις πρώτες real underground μπουάτ. Καμιά φορά πήγαινε ο Βαγγέλης Παπαθανασίου και έπαιζε ντραμς. Είναι πολύ καλός ντράμερ. Μαζί ξεκινήσαμε το ’67. Αυτός έπαιζε ήδη το ’65 σε ένα συγκρότημα, τους MGC.
Εφυγαν κάποιοι από την αρχική σύνθεση και στο τέλος έμεινε μόνο ο Πολύτιμος και πήγα κι εγώ. Τελικά δεν έχω σταματήσει να παίζω από τότε. Με κάποια διαλείμματα βέβαια, αλλά ουσιαστικά δεν έχω σταματήσει να παίζω.
● Οι Εξαδάκτυλος πώς ξεκίνησαν;
Είχα φύγει για ένα διάστημα στην Αγγλία. Γυρίζοντας, τέλη του ’69, ήθελα να φτιάξω μια μπάντα. Και βγήκαν οι Εξαδάκτυλος. Οι Socrates και οι Εξαδάκτυλος ήταν που έφτιαξαν το «Κύτταρο» στην ουσία.
Ο Σαββόπουλος δεν είχε καμία σχέση. Τον Σαββόπουλο μας τον έφερε καπέλο ο Πατσιφάς της «Λύρας», για να υπάρχει κάποιο όνομα κάπως πιο γνωστό στο δίσκο «Ζωντανοί στο Κύτταρο». Δεν είχε παίξει ποτέ στο «Κύτταρο» ώς τότε ο Νιόνιος.
● Τον Δεκέμβριο συμπληρώθηκαν τριάντα χρόνια από τότε που χάθηκε ο Παύλος Σιδηρόπουλος. Εσύ τον έζησες.
Ολα τα θυμάμαι. Δεν περιγράφονται αυτά τα πράγματα. Ηταν περίπτωση ο Παύλος. Οι αρχαίοι είχαν μια έκφραση: «Καλός καγαθός». Αλλά αυτό σήμερα έχει πάρει άλλη έννοια: αγαθιάρης. Δεν ήταν αγαθιάρης αλλά αγαθό παιδί, παρ’ όλο που ήταν περπατημένος. Ηταν στον δρόμο, ήταν ψυλλιασμένος άνθρωπος. Παρ’ όλα αυτά είχε μια αθωότητα και μια αγαθότητα που σε εξέπληττε.
● Επιστρέφοντας στη δισκογραφία σου, γιατί ηχογράφησες τόσα λίγα;
Ετυχε. Ξέρεις, είμαι και μυστήριος. Θέλω τα πράγματα να είναι όπως τα θέλω – ειδικά αφού είναι δικό μου κιόλας το υλικό. Και τώρα έχω πάνω από χίλια κομμάτια. Ετοιμα έχω τουλάχιστον εκατό που μπορώ να τα γράψω και αύριο. Αλλά με αυτή την κατάσταση δεν είναι και τόσο εύκολο. Χάσαμε και τον συνάδελφο Νίκο Σπυρόπουλο, με τον οποίο γράφαμε πρόχειρα κάποια τα τελευταία δύο χρόνια.
● Εχουμε ένα βιβλίο όμως εδώ και λίγο καιρό. Πώς προέκυψε;
Ηρθαν τα παιδιά από τις εκδόσεις Opportuna και μου το έφεραν σχεδόν έτοιμο. Αφού έκαναν τόσο κόπο, είπα εντάξει. Δεν τις πάω πολύ τις λόγιες καταστάσεις. Είμαι λίγο καχύποπτος με τους διανοούμενους ή τους λεγόμενους διανοούμενους.
● Mάλλον το δεύτερο ισχύει, διότι όταν έβγαζες το περιοδικό «Πάλι» με τον Νάνο Βαλαωρίτη, δεν μπορεί να πει κανείς ότι ήσουν καχύποπτος με τους διανοούμενους.
Ημουν και τότε, μη νομίζεις. Εξάλλου οι μπιτ ποιητές και ως στάση ζωής και γενικότερα ήταν μια άλλη ιστορία. Το ίδιο και κινήματα όπως ο σουρεαλισμός – άσχετα πού κατέληξαν. Τι θα πει «διανοούμενος»; Και ο βλάκας διανοείται. Μπορεί να διανοείται βλακείες, αλλά διανοείται. Ο διανοούμενος ένα είδος πόζας είναι. Δεν είναι εύκολο σε αυτές τις δουλειές να είσαι ο εαυτός σου.
● Υποτίθεται όμως ότι γι’ αυτό ξεκινάς να κάνεις τέχνη: για να είσαι ο εαυτός σου.
Ναι, μα είναι δύσκολο. Οπως και το θέμα τέχνη είναι δύσκολο. Τώρα τέχνη, δημιουργία, δημιουργός… είναι λέξεις πολύ μυστήριες. Εγώ δεν τις χρησιμοποιώ σχεδόν καθόλου. Τι να λέω; Οι δημιουργίες μου; Το έργο μου; Γράφω τραγουδάκια. Δηλαδή τι να κάνω; Να κάνω το παγόνι και ν’ ανοίξω την ουρά; Σε άλλους αρέσουν, σε άλλους δεν αρέσουν.
Τραγούδια είναι, δεν είναι τίποτα. Η μουσική είναι μυστήριο πράγμα. Ισως είναι η πιο πλήρης γλώσσα. Πρώτα απ’ όλα είναι συμπαντική. Είναι η μόνη ζωντανή τέχνη που σου μιλάει και χωρίς λόγια.
● Δεν έκανες όμως μόνο μουσική. Επαιξες πολύ και ως ηθοποιός.
Η πρώτη ταινία που έπαιξα ήταν η «Φόνισσα» του Κώστα Φέρρη. Κάνω τον γιο της τον Μούρτο. Αμέσως μετά έκανα το «Αλδεβαράν» του Θωμόπουλου, όπου έγραψα και τη μουσική. Είχε συμφωνήσει με τον Ασιμο, αλλά κάπου δεν τα βρήκανε, εξάλλου ο Ασιμος δεν τα έβρισκε και με κανέναν. Εκτοτε έχω κάνει καμιά ογδονταριά ταινίες μεγάλου μήκους.
● Τη σημερινή κατάσταση πώς την αντιμετωπίζεις;
Γάμησέ τα. Δεν υπάρχει σωτηρία. Ο μόνος τρόπος να την αντιμετωπίσεις, για μένα δηλαδή, για να μπορώ να έχω την υγεία μου, είναι ο σκωπτικός τρόπος. Αλλιώς δεν γίνεται. Αλλά δεν σε αφήνουν κιόλας. Είναι κωμικοτραγικοί ένθεν κακείθεν.
Κάποιος είχε πει: «Από τους ανίκανους πιο πολύ φοβάμαι αυτούς που είναι ικανοί για όλα». Και οι κυβερνώντες ανίκανοι είναι, αλλά ικανοί για όλα. Δεν ορρωδούν προ ουδενός. Είναι αδίστακτοι. Και ζουν σε άλλους κόσμους. Κολέγιο. Ξέρεις πόσοι από αυτούς είναι κολεγιόπαιδες; Κάμποσοι. Και κολεγιόπαιδες και από τη διαφήμιση. Αυτό τους έχει ταιριάξει: είναι καλοί μαθητές του Γκέμπελς.
● Το ότι υπάρχει ένας εκφασισμός της κοινωνίας, υπάρχει.
Αυτά τα πράγματα πηγαίνουν μπαλάντζο. Αλλες εποχές υπερισχύει η μία πλευρά, άλλες η άλλη. Αλλά η φτώχεια και κυρίως η βίαια επιβεβλημένη φτώχεια, όπως αυτή που μας συμβαίνει εδώ και δέκα χρόνια, είναι μεγάλη. Αυγατίζει εκεί ο φασισμός. Βρίσκει έδαφος. Ο φασισμός, ο ρατσισμός, όλα αυτά τα βίτσια.
● Δεν υπάρχει ένα παράδοξο;
Παράδοξο δεν υπάρχει. Παράδοξο μού φαίνεται πώς είμαστε τόσο μαλάκες. Αλλά να σου πω κάτι; Ούτε αυτό μου φαίνεται και τόσο παράξενο. Βλέποντας εκ του αποτελέσματος, η τηλεόραση έχει παίξει μεγάλο ρόλο στη γενικότερη αποβλάκωση.
● Αυτό ισχύει και για τις ειδήσεις; Ο κόσμος πιστεύεις ότι επηρεάζεται ακόμα;
Επηρεάζεται, ναι. Μπορώ να πω ο περισσότερος. Υπάρχει βέβαια και η αντίδραση. Πιο παλιά έλεγαν «το είπε η τηλεόραση». Τώρα δεν το λένε πια τόσο εύκολα. Εχουμε και τους ψεκασμένους που λένε ότι δεν υπάρχει ο ιός, ότι σε φιμώνουν με τη μάσκα. Ενώ πριν από τη μάσκα ήσουν ελεύθερος άνθρωπος, ε;
● Και για αυτό το δόγμα αστυνομοκρατίας πιστεύεις ότι υπάρχει λαϊκή υποστήριξη;
Είναι φυσικό σε μια γειτονιά άλλοι να βλέπουν τους μπάτσους και να λένε «μπράβο τα παιδιά, μας φυλάνε» και άλλοι να διαμαρτύρονται. Διότι και αυτοί (σ.σ. οι αστυνομικοί) πειράζουν τις γυναίκες, έχουν αποθρασυνθεί εντελώς.
Ο σημερινός πρωθυπουργός είναι γιος αυτού που τους είχε πει: «Εσείς είστε το κράτος»! Αλλά αυτός αποδεικνύεται πως έχει ξεπεράσει τον πατέρα του. Τον χειμώνα θα πέσει ψοφολόγημα. Αυτοί είναι ζουρλοί. Εχουν βαλθεί να ρημάξουν όλο τον κόσμο.
Η υπουργός μας (σ.σ. Μενδώνη) μου θυμίζει διευθύντρια αναμορφωτηρίου. Βάλε και την Παναγιωταρέα από δίπλα, βάλε και τα τούβλα Κεραμέως, έχεις φτιάξει μια ανθοδέσμη πρώτη!
● Τι πιστεύεις πως θα ακολουθήσει; Θα αντιδράσει ο κόσμος;
Ελα ντε… Το μέλλον άγνωστο, δεν ξέρω πώς θα εκφραστεί όλο αυτό. Γιατί, για να υπάρχει λύση, πρέπει να υπάρχει κάποια κατάσταση που να οδηγεί σε λύση. Ειδεμή, έτσι χύμα να βγαίνουμε και να φωνάζουμε; Δεν βγαίνει τίποτα. Επίσης για να κάνεις επανάσταση πρέπει να έχεις τον κόσμο μαζί σου.
● Εσύ έζησες τη δεκαετία του ‘60, τους μπιτ, τους χίπις. Αυτή τη συντηρητικοποίηση μετά την επανάσταση που έγινε τότε, τη φανταζόσουν;
Οχι ακριβώς, αλλά αν έχεις διαβάσει επιστημονική φαντασία, τον Οργουελ κι αυτά, κάτι ψυλλιάζεσαι.
● Και πού καταλήγουμε;
Να πούμε για φινάλε για την πλήρη αναλγησία αυτής της κυβέρνησης απέναντι στους εργαζόμενους γενικά. Βέβαια υπάρχουν και άνθρωποι που είναι σε τρισχειρότερη μοίρα από πολλούς από μας. Ειδικά όσον αφορά το θέμα του πολιτισμού και κυρίως τις ζωντανές τέχνες, τον χορό, το θέατρο, το σινεμά, τη μουσική, ήταν ο θάνατος της αλεπούς.
Μ’ αρέσει που έλεγε η Μενδώνη: «Με αρκετή επιείκεια σας αντιμετωπίσαμε!». Δεν ξέρω αν σε κανέναν από αυτούς θα του άρεσε το παιδί του να γίνει καλλιτέχνης. Από εκεί ξεκινάει η όλη ιστορία.
Στο τραπέζι μας όλοι θέλουμε έναν καλλιτέχνη, αρκεί να μην παντρευτεί την κόρη μας ή τον γιόκα μας. Εξάλλου, ως γνωστόν, οι περισσότεροι καλλιτέχνες είναι του σκοινιού και του παλουκιού. Οι μουσικοί, δε, περισσότερο από άλλους. Υπάρχουν αυτή τη στιγμή πάνω από 200.000 άνθρωποι και οι οικογένειές τους που ψοφολογάνε από την πείνα. Αν είσαι σχεδόν έναν χρόνο χωρίς δουλειά, από πού θα τα βγάλεις;
Αυξάνονται λέει οι ληστείες και οι κλοπές. Πώς να μην αυξάνονται, όταν επιβάλλεις μια φτώχεια ουσιαστικά αδικαιολόγητη; Δεν θα γίνουν όλοι κλέφτες, αλλά κάποιοι θα γίνουν – αυτό δεν το ξέρεις; Το ξέρεις. Και τι κάνεις αντ’ αυτού; Δίνεις ασυλία στους τραπεζίτες. Αυτό κάνεις.
Ολα αυτά εν κρυπτώ και παραβύστω. Νύχτα έχουν έρθει όλα αυτά τα νομοσχέδια. Οπως το να μην πληρώνονται οι υπερωρίες! Φαντάζομαι σε λίγο δεν θα υπάρχει και σύνταξη. Ο Λοβέρδος δεν είχε πει κιόλας ότι οι συνταξιούχοι ζουν παραπάνω απ’ όσο πρέπει; Δούλεψες για μας, κύριε ή κυρία μου, σαράντα χρόνια. Ωραία.
Πήγαινε τώρα για ψάρεμα δύο-τρεις μήνες, άντε ένα εξάμηνο να χαρείς και τα εγγονάκια σου και μετά άντε, δρόμο! Τι νόμιζες; Πώς θα σε πληρώνουμε για να κάθεσαι; Για να πηγαίνεις διακοπές; Ψόφα και μη βγάλεις άχνα! Αυτό είναι το γενικότερο παράγγελμα.
*Δημοσιογράφος, σκηνοθέτης και μεταφραστής
