Μια «ύποπτη» σχέση

«Πόσα γνωρίζουν τα πολιτικά κόμματα για εσάς – και πώς τα χρησιμοποιούν για να προσπαθήσουν να επηρεάσουν την ψήφο σας;», διερωτάται σε μακροσκελές άρθρο του στις στήλες τεχνολογίας το BBC.

Επισημαίνει ότι το σκάνδαλο Cambridge Analytica έριξε φως στον τρόπο συλλογής των δεδομένων δεκάδων εκατομμυρίων ανθρώπων από το facebook και υπογραμμίζει ότι η πρόσφατη έκθεση από το Γραφείο του Επιτρόπου Πληροφοριών του Ηνωμένου Βασιλείου (ICO) αποκαλύπτει την αδιαφανή σχέση μεταξύ των «χρηματιστών δεδομένων» και των πολιτικών.

Οπως τονίζει, ακόμη και περιορισμένες πληροφορίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν με εκπληκτικούς τρόπους. Τρανό παράδειγμα συνιστά το γεγονός ότι η γνώση ακόμη και του ονόματος κάποιου μπορεί να οδηγήσει σε εικασίες σχετικά με το εισόδημά του, τον αριθμό των παιδιών και την εθνικότητα του, κάτι που στη συνέχεια χρησιμοποιείται για να προσαρμοστεί ένα πολιτικό μήνυμα προς αυτόν.

Η έκθεση υποστηρίζει ότι το Συντηρητικό Κόμμα της Βρετανίας κάνει ακριβώς αυτό, δηλαδή χρησιμοποιεί πληροφορίες που προέρχονται από τη μελέτη των ονομάτων των ανθρώπων που θα μπορούσαν να προσδιορίσουν την εθνική καταγωγή ή τη θρησκεία τους και αποκαλύπτει ότι το έκανε ήδη για 10 εκατομμύρια ψηφοφόρους, οι περισσότεροι από τους οποίους δεν θα γνωρίζουν ακριβώς πώς χρησιμοποιούνται οι πληροφορίες τους.

Οπως διευκρινίζει το δημοσίευμα, τα πολιτικά κόμματα μπορούν να διατηρούν νόμιμα προσωπικά δεδομένα για άτομα προκειμένου να τους βοηθήσουν να διεξαγάγουν πιο αποτελεσματική ψηφοθηρική εκστρατεία. Ωστόσο, το εξελιγμένο λογισμικό ανάλυσης δεδομένων μπορεί πλέον να συνδυάσει πληροφορίες για τους ψηφοφόρους από πολλές πηγές προκειμένου να μάθει περισσότερα για τα χαρακτηριστικά και τα ενδιαφέροντά τους, κάτι που είναι τουλάχιστον «ενοχλητικό».

«Η συλλογή δεδομένων είναι εκτός ελέγχου και πρέπει να τεθούν όρια», τονίζει το στέλεχος της Privacy International (PI), Λούσι Πούρντον. Υπογραμμίζει ότι το εκλογικό μητρώο αποτελεί τη «ραχοκοκαλιά» των πηγών δεδομένων, αλλά είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρούμε ποια και πόσα δεδομένα χρησιμοποιούν τα κόμματα.

Αυτό που έγινε πιο ξεκάθαρο τους τελευταίους μήνες πάντως, τονίζει το BBC, είναι ότι τόσο οι Συντηρητικοί όσο και το Εργατικό Κόμμα χρησιμοποιούν ένα προϊόν από το Experian που ονομάζεται Mosaic, με τη ΜΚΟ Open Rights Group (ORG) να περιγράφει το Experian ως «ένα κατάστημα για τα δεδομένα που χρησιμοποιούνται στην πολιτική περιγραφή».

Το Experian είναι πιο γνωστό ως οργανισμός αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας, αλλά ενεργεί επίσης ως «μεσίτης δεδομένων», μαζί με άλλους όπως η Equifax και η Transunion.

Τι κάνουν λοιπόν οι παραπάνω εταιρείες;

Ουσιαστικά συλλέγουν τα ίδια τα δεδομένα ή -σε ορισμένες περιπτώσεις- τα αγοράζουν από άλλες εταιρείες, όπως μια εταιρεία πιστωτικών καρτών, και στη συνέχεια τα πωλούν σε διαφημιστές ή σε πολιτικά κόμματα.

Διετής έρευνα από το ICO διαπίστωσε ότι εκατομμύρια ενήλικες στο Ηνωμένο Βασίλειο είχαν υποβληθεί σε επεξεργασία των δεδομένων τους από την Experian. Το ICO πρότεινε έναν μακρύ κατάλογο βελτιώσεων που η εταιρεία χρειάστηκε, προκειμένου να συμμορφωθεί με τη νομοθεσία που ισχύει σε ολόκληρη την Ε.Ε. σχετικά με το απόρρητο των δεδομένων.

Επιπροσθέτως τονίζει ότι η ύπαρξη δεδομένων για ένα άτομο σημαίνει πως τα πολιτικά μηνύματα μπορούν να εξατομικευτούν και ενώ αυτός είναι ένας καλός τρόπος για συγκεκριμένα πολιτικά μηνύματα που λαμβάνουν οι ψηφοφόροι, παρέχει σε αυτούς μόνο μέρος της ιστορίας για οποιοδήποτε πολιτικό ζήτημα, ενώ βοηθά ουσιαστικά στην πόλωση των ψηφοφόρων και στον περιορισμό της πολιτικής συζήτησης. Φέρνει δε ως παράδειγμα το γεγονός ότι «αν κάποιος ονομάζεται Μοχάμεντ, μπορεί να συναχθεί ότι προέρχεται από οικογένεια μεταναστών και έτσι τα μηνύματα σχετικά με τη μετανάστευση μπορούν να προσαρμοστούν αναλόγως».

Σύμφωνα με έρευνα της ΟRG πάντως, διαπιστώθηκε μεταξύ άλλων ότι οι Εργατικοί είχαν συγκεντρώσει έως και 100 σελίδες δεδομένων ανά άτομο, κατανεμημένες σε περισσότερες από 80 κατηγορίες. Από την πλευρά τους οι Φιλελεύθεροι Δημοκράτες προσπάθησαν να μαντέψουν τον αριθμό των οικογενειών σε ένα σπίτι και την ηλικία ενός ατόμου με βάση το όνομα, ενώ οι Συντηρητικοί επιχείρησαν να εκτιμήσουν πόσο πιθανό ήταν ένα άτομο που διαβάζει μια συγκεκριμένη εφημερίδα να ανήκει σε μια συγκεκριμένη εισοδηματική τάξη.

Συμπερασματικά, σύμφωνα με το ICO, τα πολιτικά κόμματα πρέπει να είναι πολύ πιο ξεκάθαρα για το πώς σκοπεύουν να χρησιμοποιήσουν προσωπικά δεδομένα και τα άτομα πρέπει να γνωρίζουν ακριβώς πώς χρησιμοποιούνται τα δεδομένα τους και το κυριότερο, να συμφωνήσουν σε αυτό.