«Μ’ αρέσεις, πώς μ’ αρέσεις…»

Το αν υπάρχουν ή δεν υπάρχουν οι θεοί και οι θεές, που παραδοσιακά λατρεύει το ανθρώπινο είδος, δεν έχει καμιά σημασία. Το σημαντικό είναι οι ανάγκες των ανθρώπων, οι οποίοι εφευρίσκουν ευκαιρίες, μάλλον δικαιολογίες και προσχήματα, για να γιορτάσουν, τιμώντας κάποιο αόρατο πρόσωπο, στην πραγματικότητα τους εαυτούς τους.

Γιορτή σημαίνει χαρά, γλέντι, καλύτερο φαγητό απ’ το συνηθισμένο, περισσότερο πιοτό, ξεκούραση, παιχνίδι και φως εν μέσω ενός σκότους που δεν είναι μόνο ημερολογιακό, αποτέλεσμα της περιστροφής του πλανήτη γύρω από τον εαυτό του και τον ήλιο.

Οι γιορτές, και ειδικά οι χειμέριες, είναι ένα ζεστό φως στον παγωμένο, σκληρό, δύσκολο βίο των ανθρώπων. Οι εκλεπτυσμένοι Ρωμαίοι αυτές τις μέρες γιόρταζαν τη γέννηση του ινδοϊρανικού θεού Μίθρα, οι ντυμένοι με τομάρια βάρβαροι Γερμανοί και Νορβηγοί γιόρταζαν μέσα στο καταχείμωνο το Γιούλε, αφιερωμένο στον θεό Οντιν, ενώ εμείς σήμερα, και σκεφτείτε αυτό το «εμείς» με την πλέον διασταλτική ερμηνεία της λέξης, εμείς λοιπόν έχουμε τα Χριστούγεννα.

Καμιά σημασία δεν έχει εάν υπήρξαν, και εκτός των ανθρωπίνων κεφαλών εννοείται, ο Μίθρας, ο Οντιν ή ο Υιός του Θεού, όπως αδιάφορο είναι το αν υπήρξε ή όχι ο Ερμής ή η Αθηνά.

Το ουσιώδες είναι ότι υπήρξαν ο Πραξιτέλης και ο Φειδίας, ότι εμείς υπάρχουμε, εμείς που έχουμε φαντασία και δημιουργικότητα, αλλά και την απόλυτη ανάγκη να ξεσκάσουμε, να χαρούμε, να κάτσουμε γύρω από ένα τραπέζι φορτωμένο λιχουδιές, να αγκαλιαστούμε, να μεθύσουμε, να τραγουδήσουμε και να στολίσουμε το σπίτι μας, για να δώσουμε λίγη ακόμα ομορφιά στη ζωή μας.

Λίγα πράγματα είναι πιο θλιβερά από ένα ξεραμένο έλατο πεταμένο στο πεζοδρόμιο, δίπλα στον κάδο σκουπιδιών, όταν περάσουν οι γιορτές. Φαίνεται σαν ένα φυτικό πτώμα, το κουφάρι μια χαμένης χαράς. Αντιστοίχως, λίγα αντικείμενα είναι τόσο χαρούμενα, τόσο ωραία στην όψη, τόσο δελεαστικά και παραμυθένια όσο ένα δέντρο στολισμένο. Φυσικά οι αρχαίοι Ελληνες το είχαν ανακαλύψει παλαιόθεν αυτό, δένοντας πολύχρωμα κουρελάκια, ένα για καθεμιά ευχή τους, στα κλαδιά του.

Ράκη ή ενδύματα, στεφάνια και γιρλάντες, σαν σύμβολα της αιώνιας ζωής, ή μάλλον της λαχτάρας για αιώνια ζωή, που ήταν κοινή σε όλους τους ανθρώπους, από τους Ιωνες, τους Αιολείς και τους Δωριείς, μέχρι τους Αιγύπτιους, τους Εβραίους και τους Κινέζους. Τον 8ο μ.Χ. αιώνα, όταν ο παγανισμός άντεχε ακόμα στην ευρωπαϊκή ήπειρο, οι Γερμανοί πιστοί της… πατρώας θρησκείας στόλιζαν βελανιδιές αυτές τις μέρες. Ομως το 750 ο Αγιος Βονιφάτιος αποφάσισε να στολίσει κι αυτός μέσα στην καρδιά του χειμώνα ένα αειθαλές δέντρο, ένα έλατο, για να μπει στο μάτι των ειδωλολατρών!

Ε, αυτό ήταν. Το δέντρο, φορτωμένο με αστραφτερά στολίδια, κεριά, αστεράκια, κοσμήματα, κέικ, λωρίδες γυαλιστερού υφάσματος, αγγελάκια, παιχνιδάκια ή ό,τι άλλο θάμπωνε το μάτι και λαμπύριζε στο φως, άρεσε, έκανε εντύπωση, και σύντομα διαδόθηκε σ’ όλη την Ευρώπη. Κι έτσι φτάνουμε στην πρώτη επίσημη καταγραφή του Χριστουγεννιάτικου Δέντρου, που ήταν στη Γερμανία το 1539.

Οι Βαυαροί ήταν αυτοί που πρωτοέφεραν το δέντρο στην Ελλάδα, όπου παραδοσιακά στολίζαμε ένα καραβάκι, πιο ταιριαστό ασφαλώς με την κουλτούρα του τόπου. Οι Ναυπλιώτες πάντως τότε κάνανε ουρά για να θαυμάσουν τον ευρωπαϊκό νεωτερισμό…

Τα Χριστούγεννα του 1834 ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο κατάφορτο με στολίδια έλαμψε στην κατοικία του Οθωνα στο Ναύπλιο, κι από εκεί στα Ανάκτορα στην Αθήνα. Σε «κανονικό» σπίτι, όχι γαλαζοαίματου εννοείται, χριστουγεννιάτικο δέντρο στήθηκε το 1843 – στο αρχοντικό του Ιωάννη Παπαρρηγόπουλου, που ήταν γενικός πρόξενος της Ρωσίας στην Αθήνα. Οπως και να ’χει, το βαυαρικό χριστουγεννιάτικο δέντρο, αν και εντυπωσίασε τους άξεστους Βαλκάνιους, δεν τους κατέκτησε αμέσως – λίγα ήταν τα αστικά σπίτια στην Ελλάδα που στόλιζαν δέντρο για τα Χριστούγεννα τη δεκαετία του ’30…

«The rest is history», που λένε και οι Αγγλοσάξονες. Το χριστουγεννιάτικο δέντρο είναι κάτι παραπάνω από ακόμα ένα καταναλωτικό προϊόν, είναι ένα σύμβολο, μια δήλωση, μια αληθινή πολιτισμική «κάψουλα», που έχει αποκτήσει επικές διαστάσεις. Η κρατική προπαγάνδα δεν αδιαφόρησε γι’ αυτό: για παράδειγμα, ο Πατερούλης εικονιζόταν σε σοβιετικές αφίσες περιστοιχισμένος από ροδομάγουλα, αστραφτερά από σοσιαλιστική ευζωία παιδάκια, μπροστά σ’ ένα δέντρο στολισμένο με τα καμάρια της ΕΣΣΔ: πυραυλάκια, διαστημόπλοια και κόκκινα αστέρια.

Στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, πριν από κάμποσα χρόνια, οι χρυσοποίκιλτοι Αραβες ασφαλώς δεν διατυμπάνιζαν τον σοσιαλισμό, αλλά τον ακραίο καπιταλισμό: είχαν στήσει το ακριβότερο, μέχρι πέρσι, χριστουγεννιάτικο δέντρο στον κόσμο, στολισμένο με αληθινούς πολύτιμους λίθους, συνολικής αξίας 11 εκατομμυρίων ευρώ. Ομως το 2019, στο λόμπι ισπανικού ξενοδοχείου έλαμψε ένα χριστουγεννιάτικο δέντρο-κοσμηματοθήκη, αξίας 14 εκατομμυρίων ευρώ, ποικιλμένο με διαμαντικά και κοσμήματα που έφεραν την υπογραφή των μεγαλύτερων οίκων.

Οι οικολόγοι απ’ τη μεριά τους φτιάχνουν χριστουγεννιάτικο δέντρο με πλαστικά μπουκάλια, λατρεύοντας τη θεά της Ανακύκλωσης, οι βιβλιόφιλοι από βιβλία, οι δήμαρχοι που κυνηγούν τη δόξα και την υστεροφημία το στήνουν δεκαπεντάμετρο στο Σύνταγμα και βάζουν φρουρά γύρω γύρω, λες και κλείνουν το μάτι στους χαοτικούς, λες και τους προκαλούν να πάνε και να του βάλουν μπουρλότο, κι οι τελευταίοι κάνουν ακριβώς αυτό.

Ο καθένας το στολίζει με ό,τι διαθέτει, με ό,τι έχει σημασία γι’ αυτόν, από κινητά τηλέφωνα και σιντί μέχρι μπάλες ποδοσφαίρου, αλλά όλοι και όλες δύσκολα μένουν ασυγκίνητοι μπροστά σ’ ένα πάμφωτο και καταστόλιστο δεντράκι στο καθιστικό, πιστοί ή άπιστοι, καμιά σημασία δεν έχει, μιας και η παιδικότητα, η φαντασία, η αγάπη, το όνειρο κι η θαλπωρή ευτυχώς δεν παρέχονται ακόμα με την προσκόμιση πιστοποιητικού πολιτικών και θρησκευτικών φρονημάτων.