• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    17°C 14.7°C / 17.9°C
    0 BF
    73%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 13.5°C / 15.5°C
    2 BF
    84%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.0°C / 17.9°C
    1 BF
    68%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.9°C / 14.2°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.4°C / 12.9°C
    2 BF
    76%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    14°C 12.7°C / 14.8°C
    1 BF
    80%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 9.1°C / 11.2°C
    1 BF
    87%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 15.2°C / 16.6°C
    1 BF
    86%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.1°C / 19.8°C
    3 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    17°C 14.9°C / 16.9°C
    2 BF
    72%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    17°C 17.1°C / 19.6°C
    5 BF
    77%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    15°C 14.6°C / 16.6°C
    3 BF
    66%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    16°C 15.9°C / 15.9°C
    2 BF
    73%
  • Λάρισα
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    15°C 12.5°C / 14.9°C
    1 BF
    88%
  • Λαμία
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    14°C 12.5°C / 15.0°C
    1 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    21°C 17.8°C / 21.8°C
    2 BF
    65%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    16°C 14.9°C / 18.1°C
    2 BF
    81%
  • Καβάλα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 13.2°C / 15.5°C
    0 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    15°C 13.7°C / 15.6°C
    2 BF
    84%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    1 BF
    77%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου και οι δύο χούντες

  • A-
  • A+
Η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η μόνη ρεαλιστική δυνατότητα που είχε ο ελληνικός λαός να αποτρέψει το ολέθριο πραξικόπημα στην Κύπρο και τις συνέπειές του, ανατρέποντας το δικτατορικό καθεστώς, δηλαδή και τις δυο χούντες: του Παπαδόπουλου που ήταν στο προσκήνιο και του Ιωαννίδη που δρούσε στο παρασκήνιο.

Ο συγγραφέας και επισκέπτης καθηγητής στο Κεντρικό Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο της Βουδαπέστης κ. Τάκης Σ. Παππάς (2017, σσ. 106 – 107) υποστηρίζει ότι «Η άμεση συνέπεια [των γεγονότων του Πολυτεχνείου] ... ήταν η εκδήλωση, οκτώ μόλις μέρες μετά τα γεγονότα, νέου πραξικοπήματος υπό τον ταξίαρχο Δημήτριο Ιωαννίδη, που επέβαλε ένα ακόμη σκληρότερο στρατιωτικό καθεστώς».

Ενας άλλος συγγραφέας, ο κ. Απόστολος Δοξιάδης, εμπλουτίζει την άποψη αυτή και καταλογίζει την ευθύνη του χουντικού πραξικοπήματος στην Κύπρο, στις 15 Ιουλίου του 1974, και την τουρκική εισβολή πέντε μέρες αργότερα, στις 20 Ιουλίου, στην εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Οπως είναι γνωστό, ο δικτάτορας Παπαδόπουλος το δεύτερο εξάμηνο του 1973 επιχείρησε τη «φιλελευθεροποίηση» της στρατιωτικής δικτατορίας που είχε επιβληθεί στις 21 Απριλίου του 1967, με την πολιτικοποίηση του στρατιωτικού καθεστώτος. Πρωθυπουργός ορκίστηκε ο Σπύρος Μαρκεζίνης με υπουργούς πολιτικά πρόσωπα.

Ο Μαρκεζίνης έκανε συστηματικές προσπάθειες για τη συμμετοχή του πολιτικού κόσμου σε εκλογές, οι οποίες υπολόγιζε να διεξαχθούν τον Φεβρουάριο του 1974 (Γρηγοριάδης, 2011, σ. 9).

Την περίοδο αυτή, στο πλαίσιο του Αντιδικτατορικού Φοιτητικού Κινήματος (ΑΦΚ), σύμφωνα με τον Οικονόμου (2013, σσ. 20 – 22) διαμορφώθηκαν δύο τάσεις: η ριζοσπαστική και η συμβιβαστική.

Η ριζοσπαστική τάση υποστήριζε την άμεση, ανοιχτή και μαζική αντιπαράθεση με τη δικτατορία. Πρωτοστάτησε στην κατάληψη του Πολυτεχνείου στις 14 Νοέμβρη του 1973 και στην πολιτικοποίηση του αγώνα.

Η συμβιβαστική τάση δεν απέρριπτε τη λύση Μαρκεζίνη. Συμμετείχε στην κατάληψη του Πολυτεχνείου με τη λογική ότι πρόκειται για μια ακόμη φοιτητική διαμαρτυρία εναντίον του καθεστώτος.

Η επικράτηση της ριζοσπαστικής τάσης οδήγησε στην πολιτικοποίηση της κατάληψης και στην εξέγερση χιλιάδων διαδηλωτών εναντίον του δικτατορικού καθεστώτος.

Σύμφωνα με τον κ. Δοξιάδη (2019), μεταξύ των άλλων, και η κατάληψη του Πανεπιστημίου της Πάτρας στις 15 Νοέμβρη ενίσχυσε τη ριζοσπαστική τάση, αφού «έδωσε την ελπίδα ότι ξεκινούσε πανελλαδική εξέγερση». Αλλωστε, το βράδυ της Τετάρτης 14 Νοεμβρίου οι φοιτητές και φοιτήτριες του Πανεπιστημίου Πατρών ήταν ήδη συγκεντρωμένοι στο αμφιθέατρο του Παραρτήματος σε μαζική πολιτιστική εκδήλωση με θέμα «Η κοινωνικοπολιτιστική θέση του φοιτητή» (Κατσιγιάννη, 2018, σσ. 317 – 318). Ετσι, είχαμε τη δυνατότητα να ενημερωθούμε άμεσα για τα γεγονότα στην Αθήνα και στη συνέχεια –την άλλη μέρα– να αποφασίσουμε, μετά από γενική συνέλευση, την κατάληψη του Πανεπιστημίου Πατρών.

Ο κ. Δοξιάδης τη συμβιβαστική τάση την ονομάζει «πρώτη εναλλακτική». Κατά τη γνώμη του οδηγούσε στη σωστή κατεύθυνση και αποτελούσε σημαντική πρόοδο και ρεαλιστική διέξοδο, με βάση την ελπίδα διεξαγωγής βουλευτικών εκλογών και σταδιακής αποκατάστασης της δημοκρατίας. Για την εξέγερση του Πολυτεχνείου, που υποστήριξε η ριζοσπαστική τάση, η επιχειρηματολογία του είναι η ακόλουθη:

Με το ξεκίνημα της κατάληψης του Πολυτεχνείου άρχισε η αντίστροφή μέτρηση για τον Παπαδόπουλο.

Για όσους έζησαν τα γεγονότα του Νοέμβρη του 1973, η βίαιη καταστολή του Πολυτεχνείου ήταν η αρχή μόνο ενός πράγματος: της χούντας του Ιωαννίδη, που ήταν πολύ χειρότερη.

Το Πολυτεχνείο έδωσε στον Ιωαννίδη την ευκαιρία να ανατρέψει τον Παπαδόπουλο.

Μετά ήρθε μια άλλη χούντα χειρότερη από την πρώτη που μάλλον δεν θα είχε συμβεί αν δεν είχε προηγηθεί η κατάληψη του Πολυτεχνείου (ο συγγραφέας ωστόσο σπεύδει να διευκρινίσει: «ήταν πιθανό να κινούνταν ο Ιωαννίδης έτσι κι αλλιώς»).

Είναι βέβαιο: χωρίς τον Ιωαννίδη η τραγωδία της Κύπρου δεν θα είχε συμβεί. Και χωρίς το Πολυτεχνείο κατά πάσα πιθανότητα δεν θα είχε πάρει το πάνω χέρι ο Ιωαννίδης.

Και συνεχίζει ο συγγραφέας: «Το Πολυτεχνείο έφερε σε μεγάλο βαθμό τον Ιωαννίδη, ο Ιωαννίδης το πραξικόπημα στην Κύπρο, και αυτό ήταν η αιτία που δημιούργησε τον “Αττίλα”».

Με λίγα λόγια ο κ. Δοξιάδης υποστηρίζει ότι αν δεν είχε συμβεί η κατάληψη του Πολυτεχνείου δεν θα είχε συμβεί και η καταστολή της ούτε θα συνέβαιναν τα γεγονότα που επακολούθησαν.

Πράγματι η αντιπαράθεση μεταξύ της ριζοσπαστικής και της συμβιβαστικής τάσης –ανάμεσα στις δύο εναλλακτικές προτάσεις– ήταν υπαρκτή το δεύτερο εξάμηνο του 1973 και η κάθε πλευρά είχε τα επιχειρήματά της. Τα ιστορικά τεκμήρια που είναι στη διάθεση όλων όσων ενδιαφέρονται πραγματικά για τα σκοτεινά χρόνια της δικτατορίας δικαιώνουν κατά τη γνώμη μου την ανάλυση και τη δράση της ριζοσπαστικής τάσης.

Ο Φαίδων Γκιζίκης επιβεβαιώνει ότι η ανατροπή του Παπαδόπουλου ήταν προαποφασισμένη πολύ πριν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου

Στην πραγματικότητα, κατά την άποψή μου, η εξέγερση του Πολυτεχνείου ήταν η μόνη ρεαλιστική δυνατότητα που είχε ο ελληνικός λαός να αποτρέψει το ολέθριο πραξικόπημα στην Κύπρο και τις συνέπειές του, ανατρέποντας το δικτατορικό καθεστώς, δηλαδή και τις δυο χούντες: του Παπαδόπουλου που ήταν στο προσκήνιο και του Ιωαννίδη που δρούσε στο παρασκήνιο.

Η άποψή μου στηρίζεται στα παρακάτω τεκμήρια:Ο ίδιος ο Γκιζίκης, διοικητής της 1ης Στρατιάς και κατόπιν πρόεδρος της Δημοκρατίας, κατέθεσε τον Ιούνιο του 1975 στον τακτικό ανακριτή (βλ. Γρηγοριάδης, 2011, σ. 10) τα παρακάτω: «Κατά το σχέδιον ως είχε τούτο εκπονηθεί αρχικώς η ανατροπή του Παπαδόπουλου θα έπρεπε να γίνει μεταξύ 20ης Νοεμβρίου και 10ης Δεκεμβρίου 1973, αλλά καθωρίσθη τελικώς και δη προ ενός περίπου μηνός η 25 Νοεμβρίου ως ημερομηνία του πραξικοπήματος.

«Αυτό το εγνώριζε ο μάρτυς και αρκετοί εκ των μυηθέντων αξιωματικών ουχί όμως και όλοι[…]»

Ο ταγματάρχης Παλαΐνης από τους πρωτεργάτες της χούντας του Ιωαννίδη κατέθεσε στον ανακριτή τα εξής:

«Η απόφασις ανατροπής του Γ. Παπαδόπουλου ελήφθη τότε που εξασφάλισε ο ίδιος διά ψηφίσματος την προσωπικήν του εκλογή ως Προέδρου της Δημοκρατίας με αποτέλεσμα να δυσαρεστήσει τον λαόν και τα στελέχη του στρατού. Η ακριβής ημερομηνία της ανατροπής, δηλαδή η 25η Νοεμβρίου 1973, είχε προκαθορισθεί τουλάχιστον προ ενός μηνός και ο μάρτυς την εγνώριζε» (Γρηγοριάδης, 2011, σ. 75).

Οπως προκύπτει από τις καταθέσεις του στρατηγού Γκιζίκη και του ταγματάρχη Παλαΐνη η ανατροπή του Παπαδόπουλου στις 25 Νοεμβρίου είχε σχεδιαστεί και οργανωθεί με κάθε λεπτομέρεια πριν από έναν τουλάχιστον μήνα, δηλαδή στα μέσα Οκτωβρίου.

Ο Ιωαννίδης είχε αποφασίσει να ανατρέψει τον Παπαδόπουλο και είχε μάλιστα καθορίσει την ημερομηνία όπως ο ίδιος κατέθεσε από τον Οκτώβριο του 1973

Ο ίδιος ο Ιωαννίδης στην απολογία του στον τακτικό ανακριτή κατέθεσε: «Η ημερομηνία εκδηλώσεως του κινήματος (25 Νοεμβρίου 1973) είχε καθορισθή προ διμήνου και ήτο γνωστή και εις τον στρατηγόν Γκιζίκην, εις τον στρατηγόν Μπονάνον και εις τον ταγματάρχην Παλαΐνη Χαράλαμπον, ουχί όμως και εις άλλους μυηθέντας αξιωματικούς» (βλ. Γρηγοριάδης, 2011, σ. 63). Η δικτατορία του Ιωαννίδη ήταν λοιπόν προαποφασισμένη και δρομολογημένη (ό.π., σ. 67), πριν από την εξέγερση του Πολυτεχνείου.

Από τις παραπάνω καταθέσεις προκύπτει αβίαστα ότι –εκτός απροόπτου– η σκληρή χούντα Ιωαννίδη από το παρασκήνιο θα έβγαινε στο προσκήνιο στις 25 Νοεμβρίου, όπως ήταν προσχεδιασμένο ήδη από τον Οκτώβριο, ανατρέποντας τον Παπαδόπουλο.

Το απρόοπτο ήταν η εξέγερση του Πολυτεχνείου...

* Ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Πατρών, μέλος της Επιτροπής Κατάληψης του Πανεπιστημίου Πατρών τον Νοέμβρη του 1973


Βιβλιογραφία - Πηγές
Γρηγοριάδης, Σ.Ν. (2011). Ιστορία της σύγχρονης Ελλάδας 1941 – 1974. Πολυτεχνείο – Κύπρος – Μεταπολίτευση. Αθήνα: Κυριακάτικη Ελευθεροτυπία, τόμ. 12
Δοξιάδης, Α. Το Πολυτεχνείο: αλήθεια, μύθος και παραμύθια, Protagon.gr, 11 Νοεμβρίου 2019
Κατσιγιάννη, Μ. (2018). Η εκπαιδευτική πολιτική της δικτατορίας στην τριτοβάθμια εκπαίδευση (1967–1974): θεσμικές ρυθμίσεις και στρατηγικές νομιμοποίησης στο Πανεπιστήμιο Πατρών. Οι αντιστάσεις των φοιτητών και η συλλογική μνήμη. Διδακτορική Διατριβή. Πάτρα: Πανεπιστήμιο Πατρών
Οικονόμου, Γ.Ν. (2013). Πολυτεχνείο 1973, η απαρχή του αυτόνομου κινήματος. Θεσσαλονίκη: εκδ. Νησίδες
Παππάς, Τ.Σ. (2017). Το τεντωμένο σκοινί. Εθνικές κρίσεις και πολιτικοί ακροβατισμοί από τον Τρικούπη ως τον Τσίπρα. Αθήνα: εκδ. Ικαρος
Ακολουθήστε μας στο Google news
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Ήμουν πεπεισμένος σοσιαλδημοκράτης»
Στο βιβλίο του «Μια ζωή γεμάτη» ο Φοίβος Ιωαννίδης περιγράφει σημαντικά γεγονότα και πρόσωπα από τον Μεσοπόλεμο έως και τη Μεταπολίτευση.
«Ήμουν πεπεισμένος σοσιαλδημοκράτης»
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Αδέρφια, εδώ χτυπάτε!»
Σάββατο 17 Νοεμβρίου 1973, πλατεία Συντάγματος ● Η απίστευτη ηρωική πράξη ενός νεαρού που αψήφησε τις ερπύστριες των τεθωρακισμένων.
«Αδέρφια, εδώ χτυπάτε!»
ΝΗΣΙΔΕΣ
Tο Πολυτεχνείο ως καταγωγικός μύθος ενός εύθραυστου πολιτεύματος
Ο μύθος ως συμβολική αναπαράσταση της πραγματικότητας δομείται από επιλεγμένες αναμνήσεις ή γεγονότα που συμφωνούν με τη συλλογική επιθυμία.
Tο Πολυτεχνείο ως καταγωγικός μύθος ενός εύθραυστου πολιτεύματος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η Αποστασία βοήθησε την άνοδο της χούντας
Ιουλιανά 1965: το παρακράτος που έγινε κράτος ● Οποιος ξεχνάει την ιστορία του είναι καταδικασμένος να την ξαναζήσει Η δεκαετία του 1960 είναι σταθμός και ορόσημο στη Νεότερη Ιστορία μας.
Η Αποστασία βοήθησε την άνοδο της χούντας
ΝΗΣΙΔΕΣ
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
Σαράντα έξι χρόνια συμπληρώνονται αύριο από την εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου κατά της δικτατορίας. Το «Πολυτεχνείο», όπως έχουμε συνηθίσει να ονομάζουμε το ιστορικό γεγονός, από το μορφωτικό ίδρυμα...
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο
ΜΝΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ
Με ασπίδα... τη διαθήκη
Το κτίριο στη διασταύρωση των οδών Πατησίων και Στουρνάρη μοιάζει να κινείται στη σκιά του κτιρίου Αβέρωφ, το οποίο, μαζί με την πύλη του Πολυτεχνείου. είναι η παρακαταθήκη της Εξέγερσης του ΕΜΠ.
Με ασπίδα... τη διαθήκη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας