Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
«Η φύση είναι στη φύση μας»

Το Cyclades Preservation Fund (CPF) στήριξε και συμμετείχε σε καθαρισμούς μονοπατιών και παραλιών της Απάνω Μεριάς Σύρου, από κοινού με τον Φορέα Διαχείρισης Προστατευόμενων Περιοχών Κυκλάδων, το Μεσογειακό Ινστιτούτο για τη Φύση και τον Aνθρωπο και τοπικές εθελοντικές ομάδες, με στόχο την προστασία και ανάδειξη των περιοχών του δικτύου NATURA 2000.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

«Η φύση είναι στη φύση μας»

  • A-
  • A+
«Το φυσικό περιβάλλον στις Κυκλάδες περιορίζεται όλο και περισσότερο. Είναι αναμενόμενο, είναι αδυσώπητο, ταυτόχρονα όμως αποτελεί στοίχημα και πρόκληση για μια καινούργια ισορροπία» ● «Συγκεντρώνουμε πόρους και με αυτούς στηρίζουμε στοχευμένες τοπικές δράσεις και πρωτοβουλίες που στοχεύουν στην προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος των νησιών, πάντα σε συνεργασία με τοπικούς φορείς και εθελοντικές ομάδες, αλλά και με τη βοήθεια εμπειρογνωμόνων».

Η φετινή άνοιξη μου φάνηκε η πιο όμορφη απ’ όλες. Ισως λόγω της πανδημίας και της απαγόρευσης να τη ζήσουμε. Ισως επειδή ρίξαμε τους ρυθμούς και δεν προσπερνούσαμε βιαστικά. Ισως επειδή αφήσαμε τη φύση να αναπνεύσει και εκείνη μας ανταπέδωσε το απρόσμενο δώρο. Τώρα είμαστε ξανά σχεδόν ελεύθεροι. Οι Κυκλάδες μάς περιμένουν.

Αναρωτιέμαι όμως, πήραμε το μάθημά μας από την πανδημία; Θα έχουμε στο μέλλον Κυκλάδες να μας περιμένουν; Εχουμε αποφασίσει σε τι κόσμο θέλουμε να ζήσουμε; Το πιο κατάλληλο άτομο για να απαντήσει σε αυτά τα ερωτήματα δεν είναι άλλη από την Αννυ Μητροπούλου, την εκπρόσωπο για την Ελλάδα του Cyclades Preservation Fund, ενός οργανισμού που πολύ πριν από την πανδημία προσπαθεί να είναι στο πλευρό των κατοίκων των πανέμορφων νησιών για να τους ενισχύει στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος. Ας δούμε τι είναι αυτός ο οργανισμός, τι προσπαθεί να κάνει και γιατί όχι… τι ιδέες μπορεί να μας βάλει ώστε να σταματήσουμε να λέμε «αυτό δεν γίνεται».

● Ποια είναι η μεγαλύτερη εμπειρία που αποκόμισες όλα αυτά τα χρόνια που ασχολείσαι με θέματα προστασίας του περιβάλλοντος; Αυτό που σε έχει καθορίσει και ως άνθρωπο. Που θα έλεγες ότι αποτελεί φιλοσοφία ζωής για σένα πλέον.

Ειλικρινά δεν ξέρω πώς να το εκφράσω ως «μότο». Μπορώ να πω με βεβαιότητα πως η φύση είναι… στη φύση μας! Δεν υπάρχει καλύτερο, βιωματικό σχολείο για εμάς και τα παιδιά μας. Μας διδάσκει τις βασικές αξίες για να πορευόμαστε στη ζωή: την απλότητα, την ποικιλομορφία, την κυκλικότητα, την ισορροπία, τον αργό αλλά σταθερό και επίμονο ρυθμό της.

● Σε γνωρίζω πολλά χρόνια και πάντα είχες πάθος γι' αυτό που έκανες. Διακρίνω όμως έναν μεγαλύτερο ενθουσιασμό τα τελευταία δύο χρόνια. Τι είναι αυτό που σε συναρπάζει τόσο πολύ στη νέα σου ενασχόληση;

Νομίζω είναι η τραχύτητα, η ακραία εναλλαγή και συνάμα η ανθεκτικότητα που συναντώ στα νησιά. Στους ανθρώπους και στη φύση. Στην προσπάθειά μου να χαρτογραφήσω την ανθρωπογεωγραφία, τις προκλήσεις και τη δυναμική κάθε τόπου, έχω την τύχη να ταξιδεύω όλες τις εποχές και να συναντώ ανθρώπους σμιλεμένους από το φως, το κύμα, τον βοριά, το χώμα, την απομόνωση, αλλά και την καλοκαιρινή, ανέμελη, κοσμική «φορεσιά» των Κυκλάδων. Είναι μια δυνατή εμπειρία, γεμάτη αντιθέσεις, που με ενθουσιάζει και μάλλον με παρασέρνει.

Από την Αγγλία στις Κυκλάδες

● Τι ακριβώς είναι το Cyclades Preservation Fund; Ακόμη μια περιβαλλοντική οργάνωση; Ποιος είναι ο σκοπός αυτής της πρωτοβουλίας; Πώς γεννήθηκε η ιδέα;

Είναι ένας αγγλικός κοινωφελής οργανισμός, τον οποίο έχω τη χαρά και την τιμή να εκπροσωπώ στην Ελλάδα, ένας φορέας που συνδυάζει, και παντρεύει θα έλεγα, τα χαρακτηριστικά ενός ιδρύματος αλλά και μιας οργάνωσης για το περιβάλλον, με περιοχή ενδιαφέροντος και δράσης τις Κυκλάδες. Η ιδέα είναι απλή. Συγκεντρώνουμε πόρους και με αυτούς στηρίζουμε στοχευμένες τοπικές δράσεις και πρωτοβουλίες που αποσκοπούν στην προστασία, διατήρηση και αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος των νησιών, πάντα σε συνεργασία με τοπικούς φορείς και εθελοντικές ομάδες, αλλά και με τη βοήθεια εμπειρογνωμόνων. Δεν λειτουργούμε απλά ως χρηματοδότες, είμαστε -όσο είναι δυνατόν- μαζί με τους συνεργάτες μας στο πεδίο, αφουγκραζόμαστε τις ανάγκες, τις αγωνίες, το όραμά τους, ενώ προσπαθούμε να ενθαρρύνουμε την δικτύωση και αλληλεπίδρασή τους. Οι συν-ιδρυτές του CPF είναι αξιόλογοι άνθρωποι από την Ελλάδα και το εξωτερικό που αγαπούν και συνδέονται, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, με τα νησιά των Κυκλάδων και που πιστεύουν πως -παρά τις προκλήσεις- τα νησιά μπορούν και πρέπει να εξελιχθούν με θετικό πρόσημο και να διατηρήσουν το θαλάσσιο, παράκτιο και χερσαίο οικοσύστημα, την ανεκτίμητη φυσική κληρονομιά τους, την καταπληκτική βιοποικιλότητά τους, συμπεριλαμβανομένης της άγριας ζωής, παραμένοντας ταυτόχρονα δημοφιλείς τουριστικοί προορισμοί παγκοσμίως. Εμπνευστής του CPF είναι ο Ben Goldsmith, ένας άνθρωπος με αυθεντική οικολογική ευαισθησία, επενδυτής στον χώρο των πράσινων επενδύσεων, που έχει συμβάλει στη δημιουργία εννέα αντίστοιχων φορέων σε νησιωτικά συμπλέγματα σε όλο τον κόσμο, από την Ιμπιζα έως την Καραϊβική και τη Σρι Λάνκα, και με τους οποίους «ομόλογους» φορείς το CPF είναι σε επαφή για την ανταλλαγή τεχνογνωσίας και καλών πρακτικών.

Δυο χρόνια έργα

● Θα ήθελες να μας πεις εν συντομία τα έργα που υλοποιήσατε αυτά τα δύο χρόνια;

Τα πρώτα έργα που ξεκίνησαν να υλοποιούνται με τη στήριξη και χρηματοδότηση του CPF, ύψους περίπου 160.000€, αφορούν κυρίως στους άξονες Α. φύση, βιοποικιλότητα και άγρια ζωή και Β. βιωσιμότητα και ποιότητα ζωής. Λόγω γεωγραφικής διασποράς και πολλαπλών προκλήσεων προσπαθήσαμε να ισορροπήσουμε ανάμεσα σε δράσεις ενημέρωσης, ευαισθητοποίησης, ενδυνάμωσης, κατάρτισης, εκπαίδευσης, δικτύωσης των τοπικών κοινοτήτων αλλά και στοχευμένων πιλοτικών δράσεων για την ανάδειξη καλών πρακτικών. Χτίζουμε αργά αλλά σταθερά σχέσεις εμπιστοσύνης και σιγά σιγά θα φτάσουμε σε όλα τα νησιά. Θέλουμε οι δράσεις που στηρίζουμε να εμπλέκουν ντόπιους αλλά και επισκέπτες των νησιών, καθώς όλοι είμαστε συν-υπεύθυνοι για το μέλλον τους.

Ενδεικτικά, κάποια από τα έργα που υλοποιήθηκαν με τη βοήθειά μας είναι:

■ η δημιουργία ενός κυκλαδικού βοτανόκηπου και η ανάδειξη πρακτικών ανάσχεσης της διάβρωσης στο περιβαλλοντικό πάρκο της Πάρου, από κοινού με το Σωματείο Φίλων του Πάρκου Πάρου

■ η προστασία και παρακολούθηση της θαλάσσιας χελώνας στη Νάξο και στις Μικρές Κυκλάδες, από κοινού με τον Σύλλογο Προστασίας Αγριας Ζωής Νάξου

■ η δημιουργία ενός μικρού κέντρου ανακύκλωσης πλαστικού στη Σύρο, από κοινού με την ΚΟΙΝΣΕΠ Απάνω Μεριά Σύρου

■ η ενημέρωση σχετικά με τα ξενικά είδη και τις επιπτώσεις τους στα θαλάσσια οικοσυστήματα, αλλά και η προώθηση της κατανάλωσης όσων είναι βρώσιμα, με επίκεντρο τη Σαντορίνη, από κοινού με την οργάνωση iSEA και το Σωματείο Θηραϊκή Θάλασσα

■ η δημιουργία του πρώτου σταθμού συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων για χρήση από την αλιευτική κοινότητα στην Αντίπαρο, από κοινού με την Aegean Rebreath και τον Δήμο Αντιπάρου

■ η προώθηση του αλιευτικού τουρισμού σε οκτώ νησιά των Κυκλάδων (Νάξος, Μήλος, Κίμωλος, Αντίπαρος, Αμοργός, Κύθνος, Ανάφη, Πάρος), από κοινού με την οργάνωση Εναλεία και υπό την αιγίδα των δήμων των προαναφερόμενων νησιών

■ η δημιουργία του επιτραπέζιου, εκπαιδευτικού παιχνιδιού «Κυκλαδούπολη», που βρίσκεται διαθέσιμο σε επτά νησιά των Κυκλάδων (Ανδρος, Σαντορίνη, Σύρος, Πάρος, Νάξος, Δονούσα, Κουφονήσια), από κοινού με το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, τη WWF Eλλάς και τοπικούς εκπαιδευτικούς και πολιτιστικούς φορείς

■ η πρωτοβουλία Clean Blue που στοχεύει στη μείωση των πλαστικών μιας χρήσης με πιλοτική εφαρμογή στο νησί της Πάρου, με την καθοδήγηση της οργάνωσης Common Seas και τη συνεργασία του Δήμου Πάρου και της οργάνωσης WWF Ελλάδας

■ η προώθηση ενημερωτικού υλικού για την προστασία της άγριας ζωής σε δήμους, σχολεία, λιμεναρχεία και δασαρχεία στις Κυκλάδες, από κοινού με το Νοσοκομείο Αγριας Ζωής Αλκυόνη

■ η δωρεά και τοποθέτηση στην Ερμούπολη Σύρου και στη Νάουσα Πάρου δύο πλωτών κάδων συλλογής θαλάσσιων απορριμμάτων (seabin), συμπεριλαμβανομένων μικρο-πλαστικών και χημικών ελαίων, με τη συνεργασία του Δημοτικού Λιμενικού Ταμείου Σύρου, του Δήμου Πάρου και του Ναυτικού Ομίλου Νάουσας Ναϊάς

■ η δημιουργία πλατφόρμας για την καταγραφή θαλάσσιων θηλαστικών στις Κυκλάδες, με ενημερωτικούς σταθμούς σε επιλεγμένα νησιά, όπως Νάξος, Σύρος, Ανδρος, Αμοργός, από κοινού με την οργάνωση Mom και τοπικούς περιβαλλοντικούς φορείς

■ η έκδοση στα ελληνικά του βιβλίου «Πλαστικό: στη ζωή μας, στο περιβάλλον μας» από κοινού με τις εκδόσεις Νεφέλη και η σχεδιασμένη αποστολή αντιτύπων σε όλα τα δημοτικά σχολεία των Κυκλάδων παράλληλα με την παρουσίαση του εκπαιδευτικού προγράμματος «Το πλαστικό μου και εγώ», σε επιλεγμένα νησιά από κοινού με τον εκπαιδευτικό φορέα Opus.

Και συνεχίζουμε! Από το 2020, αποφασίσαμε να εντάξουμε στον σχεδιασμό μας και δράσεις που θα στηρίζουν και θα ενδυναμώνουν την προώθηση της τοπικής παραγωγής, που είναι τόσο ιδιαίτερη στα νησιά των Κυκλάδων.

Κόντρα στο κέρδος

● Πόσο εύκολο είναι να πας σε ένα νησί και να πεις στους ντόπιους πώς να διαφυλάξουν τον τόπο τους; Ιδιαίτερα σε τόσο τουριστικά νησιά και με τις νοοτροπίες του κέρδους που έχουν δημιουργηθεί στις κοινωνίες;

Σε κάθε νησί που πηγαίνουμε προσπαθούμε περισσότερο να ακούμε και να ρωτάμε, παρά να νουθετούμε και να υποδεικνύουμε. Ξέρεις, αν κάνεις τις σωστές ερωτήσεις, θα ανακαλύψεις πως σχεδόν όλοι ξέρουν τι… δεν πρέπει να γίνει, ακόμη και αν συχνά δεν το υποστηρίζουν στην πράξη με τις επιλογές τους. Πάντως, αν και συνήθως μειοψηφία, πάντα υπάρχει εκείνη η κρίσιμη μάζα των ανθρώπων που αντιστέκονται στη νοοτροπία του κέρδους, που βλέπουν πιο μπροστά, που αγωνιούν και οραματίζονται, που συχνά απογοητεύονται αλλά επιμένουν και συνεχίζουν. Είναι οι θεματοφύλακες της φυσικής ομορφιάς και κληρονομιάς των Κυκλάδων, είναι εν τέλει οι βασικοί σύμμαχοί μας. Τρέφω μεγάλο σεβασμό για τους ανθρώπους αυτούς και με την ευκαιρία τους ευχαριστώ από την καρδιά μου για την εμπιστοσύνη τους.

● Υπάρχει μια αποτίμηση των ειδών που έχουν εξαφανιστεί από τις Κυκλάδες;

Οπως μαθαίνω και εγώ μιλώντας και διαβάζοντας από τους ειδικούς, μέσα σε λίγες δεκαετίες έχουν αλλάξει στις Κυκλάδες όσα δεν είχαν αλλάξει επί αιώνες. Καμιά σχέση δεν έχουν οι σημερινές ανθρώπινες δραστηριότητες, η χρήση της γης, η όψη του τοπίου αλλά και η βλάστηση, η χλωρίδα και η πανίδα, με τα αντίστοιχά τους της δεκαετίας του ’60, για παράδειγμα. Το φυσικό περιβάλλον στις Κυκλάδες περιορίζεται όλο και περισσότερο. Υπάρχουν αρκετές μεμονωμένες έρευνες και αναφορές αλλά όχι ακόμη μια ολοκληρωμένη αποτίμηση. Οπως γράφει και ο Αχιλλέας Δημητρόπουλος, εξαιρετικός γνώστης της βιοποικιλότητας των Κυκλάδων, «είναι αναμενόμενο, είναι αδυσώπητο, ταυτόχρονα όμως αποτελεί στοίχημα και πρόκληση για μια καινούργια ισορροπία. Μόνο σε απρόσιτες περιοχές και σε συγκεκριμένα σημεία διατηρούνται η πρωτογενής βλάστηση και η γηγενής χλωρίδα και πανίδα. Τέτοια σημεία μπορεί να είναι ρεματιές, κοίτες εποχιακών χειμάρρων, βραχώδεις κορυφές λόφων και οι πλαγιές τους, απομονωμένες ακτές και ερημονησίδες. Εκεί φυτρώνουν ακόμα ενδημικά φυτά, εκεί σχηματίζουν πυκνές συστάδες οι αρεφτιές, εκεί φωλιάζουν ακόμα ο σπιζαετός και ο χρυσαετός, εκεί μπορεί να καταφύγει η μεσογειακή φώκια και από εκεί μπορούν να παρατηρηθούν διερχόμενοι φυσητήρες».

Εξορύξεις, ασκήσεις, πλαστικά

● Ανέφερες προηγουμένως ότι ανάμεσα στους τομείς που δραστηριοποιείστε είναι και η διάσωση του πληθυσμού των κητωδών - δελφίνια, φάλαινες κ.λπ. Μέχρι τώρα είχαμε τα ατυχήματα με τα σκάφη αναψυχής, το κυνήγι από τους ψαράδες, τη μείωση της τροφής. Τώρα έρχονται να προστεθούν και οι εξορύξεις. Επίσης ένα άλλο πρόβλημα που δεν έχουμε θίξει ποτέ και δυστυχώς το θεωρούμε ως δεδομένο είναι και οι στρατιωτικές ασκήσεις με πραγματικά πυρά στο Αιγαίο, που σίγουρα θα έχουν επιπτώσεις στους πληθυσμούς των κητωδών. Θα ήθελες να μου πεις μερικές σκέψεις πάνω σε αυτά;

Μην ξεχνάς και την αδιανόητη πλαστική ρύπανση που πρωταγωνιστεί και στο Αιγαίο. Ομολογουμένως είναι δραματικές οι ανθρωπογενείς πιέσεις (και) σε αυτά τα χαρισματικά πλάσματα των ωκεανών, χωρίς τελειωμό... Ωστόσο η ιστορία και η φύση μάς διδάσκουν πως πάντα υπάρχει ένα σημείο μηδέν όπου έχουμε την ευκαιρία να κάνουμε την ανατροπή ή να (αυτο)καταστραφούμε. Σε ό,τι αφορά τη σχέση μας με τα θαλάσσια οικοσυστήματα, φοβάμαι πως το πλησιάζουμε, αλλά τουλάχιστον δυναμώνουν και αυξάνονται στο μεταξύ και οι φωνές των ανθρώπων που νοιάζονται για τη θαλάσσια ζωή γιατί καταλαβαίνουν τη σπουδαιότητά της.

● Ωστόσο η προστασία του περιβάλλοντος χρειάζεται και νομοθετικό πλαίσιο. Το νομοσχέδιο που ψηφίστηκε πρόσφατα καταστρατηγεί ό,τι κατακτήθηκε με αγώνες χρόνων. Το Cyclades Preservation Fund συμμετείχε στη διαβούλευση;

Ο ρόλος μας είναι διακριτός. Στηρίζουμε ωστόσο και εμπιστευόμαστε τους φορείς εκείνους που έχουν τις γνώσεις και την επάρκεια να καταθέτουν τεκμηριωμένες προτάσεις. Για παράδειγμα είμαστε περήφανοι που συνεργαζόμαστε με το The Green Tank, μια ανεξάρτητη, μη κερδοσκοπική δεξαμενή σκέψης, που διαμορφώνει λύσεις πολιτικής για ένα βιώσιμο μέλλον και συμμετείχε στη διαβούλευση με χρήσιμα σχόλια, πολλά εκ των οποίων ενσωματώθηκαν στον νόμο. Οπως και πολλοί άλλοι εταίροι μας.

● Η φύση έχει τους δικούς της ρυθμούς. Αργούς ρυθμούς. Πιστεύεις ότι ο κορονοϊός μάς έδωσε την ευκαιρία να μειώσουμε ταχύτητα και να εκτιμήσουμε περισσότερο ό,τι αξίζει στη ζωή;

Απόλυτα. Νομίζω η καραντίνα λειτούργησε ως μια μοναδική ευκαιρία μαζικής ενδοσκόπησης. Μακάρι να βγούμε όλοι σοφότεροι από αυτή την περιπέτεια και πιο φυσι(ολογι)κοί!

ΝΗΣΙΔΕΣ
Αυτοδύναμες πολιτείες
Το πρόγραμμα «Life Terracescape» δίνει ζωή στις εγκαταλειμμένες αναβαθμίδες της Ανδρου μέσω της πιλοτικής επανακαλλιέργειάς τους, μάλιστα, με τοπικές παραδοσιακές ποικιλίες. Στόχος η οικονομική ανάπτυξη του...
Αυτοδύναμες πολιτείες
ΝΗΣΙΔΕΣ
Αναβάθμιση των αναβαθμίδων
Η κατασκευή της ξερολιθιάς, στοιχείο του μεσογειακού τοπίου, συνδέεται με την παραδοσιακή οργάνωση του παραγωγικού χώρου των αγροτικών κοινοτήτων και με τον ιδιαίτερο χαρακτήρα κάθε τόπου και αποτελεί...
Αναβάθμιση των αναβαθμίδων
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ξεδίψασε και βραβεύτηκε η δράση σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα
Με το περιβαλλοντικό πρόγραμμα εξοικονόμησης νερού και ευαισθητοποίησης των πολιτών «Αποστολή Νερό», εταιρεία αναψυκτικών προσέγγισε από το 2006 το θέμα του νερού στο πλαίσιο των πολιτικών της για την εταιρική...
Ξεδίψασε και βραβεύτηκε η δράση σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Χιλιάδες τόνοι μικροπλαστικών πέφτουν από τον ουρανό!
Η νέα επιστημονική έρευνα αποκαλύπτει όχι μόνο το μέγεθος της πλαστικής ρύπανσης της υδρογείου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο «ταξιδεύουν» τεράστιες ποσότητες μικροπλαστικών θραυσμάτων.
Χιλιάδες τόνοι μικροπλαστικών πέφτουν από τον ουρανό!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Στις διακοπές… περνάμε απέναντι!
Ενας τόπος μαγικός που κρύβει όμορφα χωριά, αμμουδερές παραλίες, ερημικούς κολπίσκους. Η Νότια Εύβοια βρίσκεται μία ανάσα από την Αττική, και είναι έτοιμη να προσφέρει στον επισκέπτη, διαδρομές πολιτισμού,...
Στις διακοπές… περνάμε απέναντι!
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το Ταμείο Ανάκαμψης της Ε.Ε., εργαλείο για την πράσινη μετάβαση
Στον τομέα της βιοποικιλότητας η Ελλάδα βρίσκεται σε απόκλιση, αν όχι σε αντίθεση, με την τωρινή πολιτική της Ε.Ε. όπως αποτυπώνεται ιδίως στον νόμο Χατζηδάκη. Ομοίως στον τομέα της κυκλικής οικονομίας η...
Το Ταμείο Ανάκαμψης της Ε.Ε., εργαλείο για την πράσινη μετάβαση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας