Φως, ελευθερία και σαγηνευτική ομορφιά

Ιmpression! Αμεση εντύπωση! Αντίληψη, συναίσθημα, συνείδηση. Φωτεινά χρώματα, έντονες πινελιές και επαναστατικό πνεύμα!

Ιμπρεσιονισμός είναι το καλλιτεχνικό ρεύμα που ξεκίνησε στη Γαλλία από τα μέσα του 19ου αιώνα, επηρεάζοντας αρχικά τον χώρο της ζωγραφικής αλλά και τη λογοτεχνία, μαζί και τη μουσική. Οι δημιουργοί αρνούνταν τους περιορισμούς και εστίαζαν στο συναίσθημα, απορρίπτοντας όμως τον ρομαντισμό.

Οι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι χρησιμοποιούν ζωντανά χρώματα και παίζουν με το φως σε εξωτερικούς χώρους. Οι καλλιτέχνες αυτής της αριστουργηματικής περιόδου δεν προσπαθούσαν να ζωγραφίσουν μια αντανάκλαση της πραγματικής ζωής, αλλά μια «εντύπωση» για το πώς έμοιαζαν το άτομο, η φωτεινότητα και οι σκιές, η ατμόσφαιρα, το αντικείμενο ή το τοπίο. Και γι’ αυτό βέβαια ονομάστηκαν ιμπρεσιονιστές! Προσπάθησαν να συλλάβουν την κίνηση και τη ζωή αυτού που είδαν και να μας το δείξουν σαν να συνέβαινε μπροστά στα δικά μας μάτια.

Αποτυπώνουν την καθημερινότητα κλείνοντας ένα στιγμιότυπο του χώρου και των αντανακλάσεων στον καμβά, τοποθετώντας μέσα στην καρδιά του πίνακα το συναίσθημα με λαμπρά χρώματα, παίζοντας με τη μεταβαλλόμενη επίδραση του φωτός σ’ ένα μοναδικό και άμεσα αναγνωρίσιμο εικονογραφικό στιλ.

Πριν από τον ιμπρεσιονισμό, τα τοπία στην τέχνη ήταν τις περισσότερες φορές φανταστικά. Τέλεια τοπία ζωγραφισμένα στα κλειστά, σκοτεινά στούντιο. Οι ιμπρεσιονιστές τα άλλαξαν όλα. Πήραν τα καβαλέτα και τους καμβάδες τους και ζωγράφισαν σε εξωτερικούς χώρους.

Καθώς ήταν έξω, κάτω από τον ουρανό, αναγνώρισαν πώς το φως και το χρώμα άλλαξαν την οπτική τους και τις σκηνές που αποτύπωναν. Τις περισσότερες φορές βέβαια ζωγράφιζαν με πυκνό χρώμα, παχιές στρώσεις και χρησιμοποιούσαν γρήγορες (και αρκετά «βρόμικες» από προηγούμενο χρώμα) πινελιές. Στους περισσότερους πίνακες πριν από τον ιμπρεσιονισμό σίγουρα δεν μπορούμε να δούμε καθόλου τις πινελιές, οι ιμπρεσιονιστές καλλιτέχνες όμως δεν φοβήθηκαν να βάλουν μπόλικο χρώμα. Ο τρόπος που ζωγράφιζαν τους επέτρεπε ταυτόχρονα και σε «ισότιμη βάση» να αποτυπώνουν τον ουρανό, το νερό, τα κλαδιά, το έδαφος, τις σκιές, τις φιγούρες. Εβαλαν γενναιόδωρα και χωρίς δισταγμό χρώματα και φως για να μη χαθούν η στιγμή, η ανάσα της σκηνής, η πρώτη εντύπωση.

Οι Γάλλοι ιμπρεσιονιστές ζωγράφοι έφεραν την ελευθερία και την ανανεωτική πνοή στην τέχνη και επηρέασαν όλη την Ευρώπη, φτάνοντας στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, στην Αμερική. Οι καλλιτέχνες σε όλα τα μέρη του κόσμου εμπνεύστηκαν από αυτήν την ιδέα, της σχεδόν φωτογραφικής σύλληψης σκηνών της καθημερινής ζωής.

Το φως του ήλιου να λαμπυρίζει στη θάλασσα, τα παιδιά στην παραλία, το πικνίκ στον κήπο που μοσχοβολάει, νοσταλγικά ηλιοβασιλέματα με υπερμεγέθεις σκιές, δροσερά πρωινά, σκηνές στους δρόμους, ασυνήθιστα γυμνά, ντελικάτες χορεύτριες, εξωτικά πλάσματα, η νυχτερινή ζωή και τα κέντρα διασκέδασης της εποχής, εκφραστικές προσωπογραφίες και χαρούμενες ρομαντικές γυναίκες χώρεσαν στους ιριδίζοντες καμβάδες φέρνοντας καθαρότητα στο μάτι και αναζωογόνηση στην ψυχή.

Μαγεία και ενθουσιασμός, καθώς οι καμβάδες των ιμπρεσιονιστών σκορπούν απλόχερα αναζωογονητική πνοή, γίνονται η χαρά της ζωής και της αισιοδοξίας μας.

Οι καλλιτέχνες του ιμπρεσιονισμού είναι η υπερηφάνεια και η χαρά κάθε μουσείου στις μέρες μας. Ωστόσο, η αγορά στην εποχή τους απαιτούσε μεγάλο θάρρος και τεράστια διαίσθηση. Τις πρώτες δεκαετίες του εικοστού αιώνα ένα πλούσιο ζευγάρι από τη Δανία, οι Wilhelm (1868-1936) και Henny (1870-1951) Hansen, δημιούργησαν μια απαράμιλλη συλλογή έργων ζωγραφικής.

Ο Wilhelm, μεγάλος ασφαλιστής της εποχής, χρησιμοποίησε τον αξιοσέβαστο κριτικό τέχνης Théodore Duret (1838-1927) ως οδηγό του στις προσωπικές επαφές του με τους καλλιτέχνες, τους απογόνους και τους κληρονόμους τους (συμπεριλαμβανομένης και της συζύγου του Πολ Γκογκέν (1848-1903), η οποία ήταν δανέζικης καταγωγής και είχε ήδη επιστρέψει στο σπίτι της με τους πίνακές του μετά την αναχώρηση του καλλιτέχνη για τη Νότια Θάλασσα) και προχώρησε σε εκπληκτικές αγορές.

Εξαιρετικά επιτυχημένος επιχειρηματίας, χωρίς κάποια επίσημη κατάρτιση γύρω από τις τέχνες, αλλά με «πείνα» για να μάθει, άρχισε να συλλέγει με μια ιδεαλιστική αντίληψη ζωγραφικά έργα, πάντα με τη ματιά του άδολου οραματιστή. Με το ξέσπασμα του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου, η Δανία παρέμεινε ουδέτερη και ενώ οι τιμές των έργων έπεφταν, η συλλογή των Hansen κυμαινόταν από τον Ζαν-Μπατίστ Καμίλ Κορό (1796-1875) έως τον Πολ Σεζάν (1839-1906), με 12 πίνακες από καθέναν από τους σημαντικούς δασκάλους του 19ου αιώνα, εξερευνώντας βήμα προς βήμα το ταξίδι προς τον μοντερνισμό.

Συνέχισε το 1916 να προσθέτει στη συλλογή του έργα υψηλού επιπέδου: Κλοντ Μονέ (1840-1926), Καμίλ Πισαρό (1830-1903), Αλφρεντ Σίσλεϊ (1839-1899) και Πιερ Ογκίστ Ρενουάρ (1841-1919).

Το 1918, όταν η περιουσία του Εντγκάρ Ντεγκά (1834-1917) βγήκε προς πώληση, οι Hansen υπέβαλαν προσφορά και αγόρασαν πάνω από 46 έργα, κάποια από τα οποία μεταπώλησαν, αλλά την αφρόκρεμα την κράτησαν.

Μέχρι το τέλος του πολέμου, η συλλογή τους απαιτούσε μια νέα γκαλερί για να στεγαστεί. Ξανάχτισε ένα καλοκαιρινό σπίτι κοντά στην Κοπεγχάγη, στο Ordrup -όπου τα έργα παραμένουν μέχρι σήμερα, με μια νέα επέκταση του 2005 που σχεδιάστηκε από την Ιρακινο-Βρετανή αρχιτέκτονα Ζάχα Χαντίντ (1950-2016). Δημιούργησε λοιπόν μια από τις καλύτερες συλλογές γαλλικής τέχνης του 19ου αιώνα εκτός Γαλλίας, με όραμα, αποφασιστικότητα και άφθονο χρήμα.

Το 1922, μόλις τρία χρόνια μετά το επίσημο άνοιγμα του σπιτιού και μάλιστα με ελεύθερη είσοδο για το κοινό, η «Landsmansbank», η μεγαλύτερη ιδιωτική τράπεζα της Δανίας, χρεοκόπησε. Μεταξύ των οφειλετών της: η κοινοπραξία του και ο Hansen προσωπικά. Τότε προσέφερε στο κράτος ολόκληρη τη συλλογή του χωρίς να θέλει να την «πειράξει» σε μια πολύ μειωμένη τιμή. Τον απέρριψαν. Αρχισε να πουλά.

Μέσα σε 18 μήνες ήταν -με τη δική του περιγραφή- πάλι ελεύθερος άνθρωπος. Αλλά αυτή η υπέροχη συλλογή είχε «κοπεί» στη μέση. Τα περισσότερα έργα του αποκτήθηκαν από τον Ιάπωνα επιχειρηματία Kojiro Matsukata (1865-1950) -μέρος της συλλογής του βρίσκεται στο Εθνικό Μουσείο Δυτικής Τέχνης στο Τόκιο.

Κατά τα επόμενα οκτώ χρόνια, ο Hansen θα αντισταθμίσει μερικές από τις απώλειές του. Αυτές οι αγορές ήταν μέτριες σε αριθμό, αλλά εντυπωσιακές. Ωστόσο, δεν «συγχώρεσε» ποτέ την άρνηση του κράτους της Δανίας να τον βοηθήσει να παραμείνει μεγάλη και ενιαία η συλλογή του. Οταν πέθανε, άφησε τα πάντα στη γυναίκα του. Μόνο τη δεκαετία του 1950, με τον θάνατό της, το κράτος πήρε τελικά την Πινακοθήκη Ordrupgaard και τη συλλογή των Hansen.

Η άνοιξη έκανε τη θεαματική εισβολή της παρά το πρόβλημα της πανδημίας και στη βόρεια Ευρώπη. Στο Λονδίνο τα μουσεία προς το παρόν είναι κλειστά, όμως οι γκαλερί και οι αίθουσες προετοιμάζουν τις θεαματικές εκθέσεις τους που θα είχαν ήδη ξεκινήσει και παρατείνονται σε μελλοντική διάρκεια.

Με 60 αριστουργηματικά έργα της Συλλογής Ordrupgaard, που ταξίδεψαν από την πάλαι ποτέ θερινή κατοικία των Hansen έξω από την Κοπεγχάγη, γέμισαν οι μεγάλες αίθουσες της Βασιλικής Ακαδημίας Tεχνών (Royal Academy of Arts) στο Burlington House της βρετανικής πρωτεύουσας, καθώς αποκαλύπτεται για πρώτη φορά στο Ηνωμένο Βασίλειο ο θησαυρός των ιμπρεσιονιστικών έργων.

Μέχρι τις 18 Οκτωβρίου, μοναδικά έργα, ανάσες δροσιάς, ευεξίας και ψυχολογικής ανάτασης, από καλλιτέχνες όπως οι Μονέ και Ντεγκά και η υπέροχη Μπερτ Μοριζό (1841-1895), ο θεμελιωτή της μοντέρνας τέχνης Εντουάρ Μανέ (1832-1883), προ-ιμπρεσιονιστές όπως οι Κορό και Γκιστάβ Κουρμπέ (1819-1877), δημιουργοί που συνδέονται με τη Σχολή Μπαρμπιζόν, όπως οι Ζιλ Ντιπρέ (1811-1889) και Σαρλ Φρανσουά Ντομπινί (1817-1878), και βέβαια μια πραγματικά εκπληκτική σειρά μετα-ιμπρεσιονιστικών έργων του Πολ Γκογκέν, που καλύπτουν την καριέρα του, θα απολαύσει ομαδοποιημένα το κοινό.

Ο συγκλονιστικός ιμπρεσιονισμός! Σειρές από κάθετες και οριζόντιες πινελιές που με μαεστρία χρωμάτισαν επιφάνειες ξεκινώντας από τις άκρες και τις γωνίες του τελάρου περιγράφουν αριστοτεχνικά την οπτική και την ψευδαίσθηση του δημιουργού, δίνοντας σε υπέροχες εναλλαγές πανδαισίας χρωμάτων και σκιών τον εξωτερικό και τον εσωτερικό κόσμο, με τον καμπύλο ρυθμό τους να ζωντανεύει μια απλή τεντωμένη επιφάνεια, τον καμβά.

? Μένουμε σπίτι!

Ξεναγούμαστε διαδικτυακά, για την έκθεση και σε όλη την Ακαδημία.

«Gauguin and the Impressionists», Βασιλική Ακαδημία Tεχνών (Royal Academy of Arts), Πικαντίλι, Λονδίνο