Αρθρο αφιερωμένο στην 7η Σύνοδο για το «Σχέδιο του Ανθρώπινου Εγκεφάλου», που διεξήχθη στις αρχές του μήνα στην Αθήνα, φιλοξενεί το περιοδικό τεχνολογίας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής «Cordis», συντάκτες του οποίου παρακολούθησαν την ενδιαφέρουσα σύνοδο.
Οπως γράφει το περιοδικό, είτε το συνειδητοποιούμε είτε όχι, συνειδητά ή υποσυνείδητα ο εγκέφαλος εργάζεται διαρκώς και πυρετωδώς για τον λεπτό έλεγχο κάθε σωματικής λειτουργίας, από τη βασική αναπνοή μέχρι τις πιο περίπλοκες κινητικές λειτουργίες που μπορεί να φανταστεί κανείς, όπως λόγου χάρη στη διάρκεια των αθλητικών δραστηριοτήτων. Περίπου 86 δισεκατομμύρια εγκεφαλικά κύτταρα, γνωστά ως νευρώνες, με μέσο όρο 7.000 συνδέσεις (συνάψεις) με άλλους νευρώνες διατηρούν τη ζωή και την ύπαρξή μας όπως τη γνωρίζουμε. Χαιρετίζοντας τους εκπροσώπους στη διαδικασία από το «λίκνο της δημοκρατίας», ο Γιάννης Ιωαννίδης, καθηγητής Πληροφορικής και Τηλεπικοινωνιών του Πανεπιστημίου Αθηνών έθεσε το πλαίσιο για σημαντικές τομές στην έρευνα για τον εγκέφαλο.
Ξεκινώντας από μια επισκόπηση του ανθρώπινου εγκεφαλικού έργου (HBP) και του EBRAINS στην αντιμετώπιση των νευροεκφυλιστικών ασθενειών και της επιληψίας, η σύνοδος κάλυψε τις παγκόσμιες πρωτοβουλίες για τον ανθρώπινο εγκέφαλο, την ανάπτυξη της γλώσσας αλλά και τις διαφορές μεταξύ των εγκεφάλων, όπως λόγου χάρη των μουσικών, σε σύγκριση με τους απλούς θνητούς που ακούνε μουσική απολαμβάνοντάς την.
Το «Σχέδιο για τον Ανθρώπινο Εγκέφαλο» (HBP) συνιστά ένα από τα σημαντικότερα σε παγκόσμια κλίμακα και ως «σχέδιο σημαία» βρίσκεται ανάμεσα στα κορυφαία που έχει ποτέ χρηματοδοτήσει η Ευρωπαϊκή Ενωση. Η Κατρίν Αμούντς, καθηγήτρια στο Ινστιτούτο Εγκεφαλικών Ερευνών στο Πανεπιστήμιο Χάινριχ Χάινε του Ντίσελντορφ, έδωσε μια πρώτη γεύση για τα επιτεύγματα του έργου. Στον πυρήνα του το HBP συγκεντρώνει 131 ιδρύματα από 19 χώρες και έχει 40 συνεργαζόμενα σχέδια. Αναπτύσσει την EBRAINS, την πρώτη ολοκληρωμένη υποδομή στον κόσμο για την έρευνα και την ανάπτυξη του εγκεφάλου. Το συγκεκριμένο έργο έχει επίσης μελετήσει την έννοια της συνείδησης σε ανθρώπους, ζώα, έξυπνες μηχανές και μικροσκοπικές αυτο-οργανωμένες καλλιέργειες 3D ιστών προερχόμενες από βλαστοκύτταρα. Πρόκειται, όπως τόνισαν οι ειδικοί επιστήμονες, για ένα πολύτιμο «παράθυρο μελέτης» για την ανάπτυξη των διαφόρων νόσων στον εγκέφαλο.
Η τροφοδότηση της πρωτοβουλίας HBP γίνεται μέσω του προγράμματος Big Data και ανοίγει νέους, πολλά υποσχόμενους δρόμους στην επιστήμη. Το Big Data επιχειρεί να επιλύσει το «αίνιγμα» της συνείδησης και γι’ αυτό απαιτεί έναν κολοσσιαίο όγκο πληροφοριών. Μιλώντας στη Σύνοδο της Αθήνας η Ναταλία Μανωλά, διευθύνουσα σύμβουλος της OpenAIRE στο Κέντρο Ερευνας και Καινοτομίας του Πανεπιστημίου Αθηνών, εξήγησε τον ρόλο της αποκαλούμενης «ανοιχτής επιστήμης».
Οι επιστήμονες, που ανήκουν στην αποκαλούμενη «ανοιχτή επιστημονική σχολή σκέψης», μεταξύ των οποίων και η κ. Μανωλά, μίλησαν και για τον κορονοϊό, ξεδιπλώνοντας τη γενετική του εν όψει μιας παγκόσμιας έκτακτης κατάστασης για τη δημόσια υγεία, ενώ εξετάστηκε ενδελεχώς και το ζήτημα «Μεγάλα Δεδομένα & Υπολογιστική Νευροεπιστήμη». Οπως εξήγησε η κ. Μανωλά, η υπολογιστική μοντελοποίηση εξήγησε, για παράδειγμα, τη λειτουργία των δενδριτών των κλάδων ενός νευρικού κυττάρου που επικοινωνούν με άλλους νευρώνες.
Οπως τόνισαν τελικώς, η χρήση του Big Data μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να προσδιορίσει τον τρόπο με τον οποίο αντιδρά ο εγκέφαλος του κάθε ατόμου. Το «Σχέδιο για τον Ανθρώπινο Εγκέφαλο» (HBP) υπόσχεται να ρίξει φως στο πώς ακριβώς ο κάθε εγκέφαλος συνιστά ένα πάντρεμα γονιδίων, μη γενετικών βιολογικών επιδράσεων, ατομικής εμπειρίας και πολιτιστικής επιρροής. Συμπερασματικά, το αποτέλεσμα του πρώτου τμήματος της έρευνας είναι εντυπωσιακό και πλέον όλοι οι ερευνητές της Νευροβιολογίας αναμένεται να προχωρήσουν στις επόμενες φάσεις της συναρπαστικής μελέτης του ανθρώπινου εγκεφάλου.
