Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Θα επιβιώσουμε μόνο αν μεταμορφωθούμε
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Θα επιβιώσουμε μόνο αν μεταμορφωθούμε

  • A-
  • A+

Συνάντησα τον Ιταλό συγγραφέα Αντόνιο Μορέσκο στο κέντρο της Αθήνας. Πηγαίνοντας στο ραντεβού μας, περνώντας μέσα από την κίνηση των δρόμων και τους βιαστικούς περαστικούς μιας σύγχρονης πόλης, σκεφτόμουν ξανά το παράξενο βιβλίο του «Φωτάκι» (Καστανιώτης), που κυκλοφόρησε πρόσφατα. Ο ήρωας, μακριά από τα πάντα, σ' έναν εγκαταλελειμμένο ορεινό οικισμό, ζει στη μοναξιά. Ενα μυστήριο όμως ταράζει την απομόνωσή του: κάθε νύχτα, την ίδια ώρα, το πυκνό σκοτάδι διακόπτεται από ένα φωτάκι που εμφανίζεται πάνω στο βουνό, ακριβώς απέναντι από το πέτρινο σπίτι του. Τι να είναι; Ο κάτοικος ενός άλλου ακατοίκητου χωριού; Μια ξεχασμένη λάμπα δρόμου που ανάβει από κάποια ηλεκτρική ώθηση; Κάποιος εξωγήινος μήπως; Μια μέρα ο άνδρας φτάνει στο σημείο απ' όπου προέρχεται το φως. Εκεί βρίσκει να τον περιμένει ένα παιδί που ζει κι αυτό μόνο του σ' ένα κατάλυμα μες στο δάσος και μοιάζει να έρχεται από μιαν άλλη εποχή - ή ίσως από έναν άλλο κόσμο. Ο Μορέσκο είναι μία από τις πιο δυνατές λογοτεχνικές φωνές της Ιταλίας. Στη συζήτησή μας ήταν και η μεταφράστρια του βιβλίου Μαρία Φραγκούλη. Χαίρομαι ιδιαίτερα που τον σύστησε στο ελληνικό κοινό και συμφωνώ απόλυτα στο ότι «όσο απαιτητικός κι αν είναι ο αναγνώστης, όσο εκλεπτυσμένη διαίσθηση κι αν έχει, κάθε απόπειρα να περιγράψει την εμπειρία μιας τέτοιας ανάγνωσης καταλήγει μετέωρη, λαβυρινθώδης, αφού το ιδιότυπο και πληθωρικό σύμπαν του Μορέσκο συγκλονίζει και την ίδια ώρα παρηγορεί».

Εχω την εντύπωση διαβάζοντας το τελευταίο σας βιβλίο πως αυτό το «φωτάκι» που περιγράφετε είναι η μόνη ελπίδα για το ανθρώπινο είδος…

Αυτό το βιβλίο έχει γεννηθεί από τεράστια απελπισία και πολύ σκοτάδι. Αλλά επειδή ακριβώς ο ήρωας είναι ηθελημένα στη μοναξιά, στην απομόνωση και στο σκοτάδι, μπορεί να διακρίνει αυτό το φως. Στο φως δύσκολα διακρίνεις το «φωτάκι».

Στο βιβλίο δεν μας εξηγείτε τον λόγο που νιώθει τόσο απελπισμένος…

Οντως. Δεν ήθελα να δηλώσω τον λόγο της απελπισίας του αλλά σε πολλά σημεία αναρωτιέται για πράγματα που συμβαίνουν γύρω του, όπως γιατί να υπάρχει αυτός ο κοινωνικός σπαραγμός, το μαρτύριο του σύγχρονου ανθρώπου. Ολο αυτό θέλει να το αφήσει πίσω του, να μην το βλέπει πια.

Είναι μοναχικός ο άνθρωπος του μέλλοντος; Για να μην πω και του παρόντος;

Πολύ ενδιαφέρον αυτό που ρωτάτε. Αν μπορούμε να έχουμε ένα μέλλον ως είδος, ως άνθρωποι, θα μπορέσουμε να το κάνουμε μόνο αν καταφέρουμε να εισχωρήσουμε μέσα από μια μικρή σχισμή φωτός. Μόνον έτσι. Ο ήρωας του βιβλίου είναι ένας άνθρωπος που μπαίνει σ' αυτήν την κατάσταση για να μεταμορφωθεί σε κάτι άλλο.

Είναι το σκοτάδι μήτρα για τη μεταμόρφωση;

Σήμερα ο πολιτισμός, ο δυτικός πολιτισμός, έχει διαχωρίσει τα πάντα: το σκοτάδι, το φως, τη ζωή, τον θάνατο. Στη δική μου αφήγηση σ' αυτό το βιβλίο φως και σκοτάδι είναι αλληλένδετα, αχώριστα, όπως είναι και στην αληθινή ζωή. Σε όλα τα βιβλία μου η ζωή και ο θάνατος είναι πάντα αγκαλιά, μαζί. Να φτάσουμε σε μια περιοχή της σκέψης που θα παράγουμε τη μεταμόρφωση, σαν τα βλαστοκύτταρα που είναι τόσο ισχυρά και μπορούν να αναπτυχθούν μόνα τους. Αυτό είναι το «φωτάκι», σαν αυτά τα κύτταρα που πετάγονται και αναπτύσσονται μόνα τους.

Μέσα στο τοπίο των κοινωνικών διαμαρτυριών που βλέπουμε σε όλο τον κόσμο οι Ιταλοί συμμετέχουν στο περίφημο, εναλλακτικό θα έλεγα, «κίνημα της σαρδέλας», όπου χωρίς να φωνάζουν συνθήματα στέκονται ο ένας δίπλα στον άλλον στις μεγάλες πλατείες και τραγουδούν το «Bella chiao»! Είστε μαζί τους;

Φυσικά και είμαι μαζί τους! Είναι κάτι που μου αρέσει πολύ! Στην Ιταλία είναι πολύ δύσκολα και επικίνδυνα τα πράγματα. Αυτό το κίνημα είναι μια πολύ μεγάλη ελπίδα για μένα.

Εχετε πει ότι είστε ο συγγραφέας ενός κόσμου που δεν υπάρχει πια, ενός πλανήτη που δεν υπάρχει πια, ενός είδους που δεν υπάρχει πια, σε ποιον πλανήτη κατοικεί τελικά ο Αντόνιο Μορέσκο;

Γαμώτο! Τώρα με στριμώξατε! (γέλια). Ε, λοιπόν, κι εγώ αυτό αναρωτιέμαι για τον εαυτό μου! Βρισκόμαστε ως πλανήτης σε ένα σημείο περάσματος σε κάτι άλλο ή τέλους. Πρέπει να μπούμε στη μεταμόρφωση και αυτό που θα προκύψει δεν μπορεί να το συλλάβει κανείς πριν. Γι' αυτό και τώρα δεν μπορώ να δώσω ένα όνομα σε αυτόν τον πλανήτη.

Στο βιβλίο σας έχετε εκπληκτικές λογοτεχνικές σκηνές για τη φύση, το κλίμα είναι μια υπόθεση που φαίνεται πως σας απασχολεί πολύ. Δεν πιστεύετε πως η φύση είναι παντοδύναμη και μπορεί τελικά να υπερισχύσει της κακοποίησης που της επιβάλλει ο άνθρωπος;

Μέσα στην αλαζονεία του ο άνθρωπος πιστεύει πως είναι κυρίαρχος της φύσης, δεν καταλαβαίνει ότι και ο ίδιος είναι μέρος της φύσης. Εχει διαχωρίσει το σώμα από τον νου, αυτό επικρατεί στην κουλτούρα του, έχει φτιάξει ένα εννοιολογικό σύμπαν που θεωρεί πως είναι αποκομμένος από τη φύση. Δεν θα σώσουμε εμείς τη φύση, η φύση θα συνεχίσει να υπάρχει. Ο άνθρωπος θα αφανιστεί αν δεν καταλάβει ότι πρέπει να συμβιώσει με τη φύση. Κάθε τι που καταστρέφουμε στη φύση είναι σαν να καταστρέφουμε τον εαυτό μας.

Ο συγγραφέας οφείλει να είναι ασκητής, όπως ο ήρωας στο βιβλίο σας;

Ο συγγραφέας, όπως και οποιοσδήποτε άνδρας ή οποιαδήποτε γυναίκα, έχει μεγάλη ευθύνη για το τι συμβαίνει σήμερα και δεν πρέπει να είναι αποκομμένος από την κοινωνία. Σε μια πρόσφατη εκδήλωση που είχαμε στη Νάπολη, ένα συνέδριο στο οποίο μετείχαν πολλοί συγγραφείς, όπως ο Μπρούνο Λατούρ, και το ονομάσαμε «Γήινοι», το θέμα που συζητήθηκε ήταν ότι μέσα στις πολλές «ταυτότητες» που έχουμε σήμερα οι άνθρωποι δεν μπορούμε να μπούμε κάτω από μια μεγάλη ομπρέλα, την ταυτότητα των «γήινων» που θα μας αδελφοποιήσει όλους. Η εξουσία θέλει μόνο να χωρίζει, όπως έλεγαν κι οι Λατίνοι «διαίρει και βασίλευε». Πρέπει να ξαναρχίσουμε μαζί.

Στο τελευταίο βιβλίο του «Που θα προσγειωθούμε;Δοκίμιο πολιτικού προσανατολισμού στο νέο κλιματιστικό καθεστώς» (εκδ. Πόλις) για το κλίμα ο Λατούρ γράφει πως υπάρχει το σενάριο οι ισχυροί της Γης να σκέφτονται πώς θα σώσουν τους εαυτούς τους αδιαφορώντας για ολόκληρους πληθυσμούς. Είναι επιστημονική φαντασία ή κάτι που δρομολογείται;

Ισως και να γίνεται ήδη. Αυτοί οι άνθρωποι όμως έχουν αυτήν την ψευδαίσθηση. Μπορεί και να σωθούν, μπορεί και όχι. Οταν χαιρετηθήκαμε με τον Λατούρ στη Νάπολη είπαμε ότι αυτήν την τραγωδία θα τη μετατρέψουμε σε μια ευκαιρία για να μεταμορφωθούμε. Η μεταμόρφωση πρέπει να είναι και οριζόντια, όχι μόνο κάθετη. Την επανάσταση ως είδος την ξέρουμε, τη μεταμόρφωση την ξέρουν μόνο τα ζώα και τα φυτά.

Πάντως στην επανάσταση δεν τα καταφέραμε και τόσο καλά…

Ναι, γιατί έγινε μόνο στην κορυφή και όχι πιο κάτω. Δεν ήταν έτοιμος ο κόσμος για την επανάσταση, γι' αυτό και απέτυχε. Οι επαναστάσεις είναι καταδικασμένες γιατί αφού επιτυγχάνουν στην κορυφή του παγόβουνου, ξεχνούν πως όλο το υπόλοιπο μέρος δεν έχει αλλάξει. Ξέρετε, η επανάσταση συγκρούεται με τη μεταμόρφωση. Εμφανίζεται μερικές φορές ως μεταμόρφωση αλλά δεν είναι.

ΝΗΣΙΔΕΣ
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα κρατώντας το «Αίγαγρος» του Διονύση Τεμπονέρα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις «Θίνες» ήταν ένα απόσπασμα από το σημαντικό ποίημα του Ανδρέα Εμπειρίκου «Αίγαγρος».
Ο άνθρωπος Αίγαγρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με το γαρίφαλο στην κάννη του όπλου
Στο βιβλίο «Το δικό σου πρόσωπο θα είναι το τελευταίο» ο συγγραφέας Joao Ricardo Pedro διηγείται με ευαισθησία και συναρπαστική γραφή το ανεξίτηλο σημάδι του πολέμου και των πολιτικών συνεπειών σε μια...
Με το γαρίφαλο στην κάννη του όπλου
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενας θρύλος στο θέρος
«Ο θρύλος του Εσεξ» της Σάρα Πέρισε, μετάφραση της Νίνας Μπούρη, είναι ένα συναρπαστικό βιβλίο, ένα μυθιστόρημα ιδεών, αν και η ατμόσφαιρά του είναι σταθερά, συνειδητά, σαφώς γοτθική.
Ενας θρύλος στο θέρος
ΝΗΣΙΔΕΣ
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
Η πυκνή, «ζωντανή» γραφή του συγγραφέα στις περισσότερες σελίδες του βιβλίου, σε καθιστά μάρτυρα των γεγονότων. Σε κατεβάζει στους δρόμους της οργής, στους δρόμους των ταραγμένων εκείνων ημερών.
Η 14η Ιουλίου, η δύναμη του λαού…
ΝΗΣΙΔΕΣ
Τα «Καπνισμένα ερείπια» ενός αντι-ήρωα…
​Το ευαίσθητο θέμα της τρομοκρατίας ακόμα και ως μυθιστορία αντιμετωπίζεται συχνά με έναν ιδιαίτερο σκεπτικισμό. Διαβάζοντας τα «Καπνισμένα ερείπια» του Βασίλη Κουνέλη, σκέφτομαι πως δεν πρόκειται μόνο για ένα...
Τα «Καπνισμένα ερείπια» ενός αντι-ήρωα…
ΝΗΣΙΔΕΣ
«Η διακωμώδηση είναι η υπέρτατη κριτική πράξη»
Ο Αλέξης Ζήρας είναι ένας από τους σημαντικότερους Ελληνες κριτικούς λογοτεχνίας. Το όνομά του είναι συνδεδεμένο με τα πιο αξιόλογα πράγματα που έχουν γίνει σε ιστορικά περιοδικά λογοτεχνίας και εφημερίδες από...
«Η διακωμώδηση είναι η υπέρτατη κριτική πράξη»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας