Δεν έχουν όλα τα παιδιά του κόσμου, δυστυχώς, την τύχη να παίζουν με κούνιες, τραμπάλες και τσουλήθρες σε καθαρές, ασφαλείς παιδικές χαρές. Κάποια από αυτά είναι καταδικασμένα να φτιάχνουν μοναχά τους τα παιχνίδια τους σε προσφυγικούς καταυλισμούς, να επινοούν μόνα τους τα μέσα για να υπηρετήσουν την παιδικότητά τους μέσα στις λάσπες, καμιά φορά με τραγικό αποτέλεσμα, όπως το πεντάχρονο παιδί στη Μόρια που το πάτησε φορτηγό καθώς έπαιζε κρυμμένο μέσα σε ένα χαρτόκουτο.
Επειδή είναι δύσκολα τα λόγια για ένα τέτοιο αποτρόπαιο γεγονός, θα πούμε, στη μνήμη του αδικοχαμένου μικρού, μερικά πράγματα για τις παιδικές χαρές και γι’ αυτά τα μυθικά αντικείμενα που περιέχουν, αυτά που το προσφυγάκι δεν πρόλαβε να χαρεί στη σύντομη ζωή του: για τις τραμπάλες, τις κούνιες και τις τσουλήθρες.
Λοιπόν, οι παιδικές χαρές, αυτά τα πάρκα όπου τα παιδιά ψυχαγωγούνται, αθλούνται και κοινωνικοποιούνται, ενώ ξεκουράζονται οι συνοδοί τους, πρωτοδημιουργήθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα στη Νέα Υόρκη. Τότε δεν ήταν παρά περιφραγμένοι άδειοι χώροι, όπου τα μικρά παιδιά έπαιζαν με κάποια ασφάλεια.
Δεν άλλαξαν και πολλά πράγματα μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1930, όταν δημιουργήθηκαν πολλές παιδικές χαρές στην Ευρώπη, που προωθούσαν τη δημιουργικότητα των παιδιών, αξιοποιώντας παλιά δομικά υλικά – μια ιδέα του Δανού Σόρενσεν, που βρήκε μεγάλη απήχηση.
Επίσης, στις παιδικές χαρές εκείνης της περιόδου πρωτοχρησιμοποιήθηκαν και κάποια στοιχεία που παρέπεμπαν σε φυσικά μεγέθη, ώστε τα παιδιά της πόλης να μην αποκοπούν τελείως από το περιβάλλον: η άμμος στα σκάμματα αντιστοιχούσε στις αμμουδιές, οι μικρές, ρηχές πισίνες στη θάλασσα, τα παρτέρια με τα καλλωπιστικά φυτά στο δάσος.
Με τον καιρό, η διαμόρφωση αυτών των χώρων έγινε πιο σύνθετη, πλουτίστηκε με μόνιμα εγκατεστημένα παιχνίδια. Στη Γερμανία της δεκαετίας του 1960 πολλοί προοδευτικοί γονείς, που εμφορούνταν από το πνεύμα του Μάη του ’68, αξιοποίησαν αχρησιμοποίητα οικόπεδα, φτιάχνοντας αυτοσχέδιες παιδικές χαρές για τα παιδιά τους.
Τα παιχνίδια και οι κατασκευές σιγά σιγά γίνονταν πιο σοφιστικέ, για να προάγουν τη συνεργασία και την ομαδικότητα μεταξύ των παιδιών.
Με την πάροδο του χρόνου, οι παιδικές χαρές απέκτησαν ιδιαίτερη βαρύτητα στον πολεοδομικό σχεδιασμό: φημισμένοι αρχιτέκτονες ασχολήθηκαν με την κατασκευή τους, όπως ο Ολλανδός Αλντο βαν Εϊκ, μία από τις μεγάλες μορφές του ρεύματος του αρχιτεκτονικού στρουκτουραλισμού, ο οποίος έφτιαξε παιδικές χαρές που ενέτασσαν αρμονικά τα παιδιά και το παχνίδι στον αστικό ιστό.
Σήμερα, οι παιδικές χαρές σε Ευρώπη και Αμερική είναι πολυσύνθετοι χώροι, με εντυπωσιακές κατασκευές, που ενεργοποιούν τη φαντασία των παιδιών. Ωστόσο, στη συλλογική συνείδηση, τα βασικά παιχνίδια, με τα οποία η αρχετυπική παιδική χαρά οφείλει να είναι εξοπλισμένη, είναι μόνο τρία: η τραμπάλα, οι κούνιες και οι τσουλήθρες.
Λοιπόν, η τραμπάλα, το μακρύ δοκάρι που ταλαντεύεται πάνω σε υψηλό υποστήριγμα, σύμφωνα με το Μείζον Ελληνικό Λεξικό, προέρχεται από το ιταλικό ρήμα «traballare», που σημαίνει «ταλαντεύομαι». Τώρα, αυτό το τραμπαλάρε, δημιουργείται από το «tra», που σημαίνει «μεταξύ», και το «ballare», δηλαδή «χορεύω, πηδώ, σκιρτώ».
Εδώ όμως είναι το ωραίο, το αναπάντεχο που κάνει γοητευτική την όλη περιπέτεια της γλώσσας: το Λεξικό λέει πως αυτό το «μπαλάρε» παράγεται από τη αρχαία ελληνική λέξη «βάλλω»… Ναι, μιλάμε για το γνωστό ρήμα «βάλλω», που σημαίνει «ρίχνω», «κατευθύνω πυρά» και «πυροβολώ»!
Πιο… ειρηνική στην ετυμολόγησή της, η κούνια, το κάθισμα αναρτημένο με σχοινιά ή αλυσίδα από δέντρο ή σιδερένια κατασκευή, ώστε να ταλαντώνεται με ωθήσεις, η αρχαία «αιώρα», σύμφωνα με το Λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας, δεν προέρχεται από το ρήμα «κουνώ», που κι αυτό κατάγεται από το αρχαίο «κινώ» (κάτι που υποστηρίζει το Μείζον Ελληνικό Λεξικό), αλλά από το μεσαιωνικό όρο «κούνα», από το λατινικό «cunae», που είναι η νηπιακή ηλικία. Κούνια είναι βέβαια και το λίκνο, το παιδικό κρεβατάκι, ενώ «κούνιες», στον πληθυντικό, είναι ο χώρος όπου παίζουν τα παιδιά, η παιδική χαρά.
Επίσης, όταν λέμε «κούνια που σε κούναγε» εννοούμε πως γελιέσαι, πως είσαι μακριά νυχτωμένος, ενώ η έκφραση «από κούνια», σημαίνει «παιδιόθεν»: εάν κάποιος, ας πούμε, είναι βλάκας από κούνια, σημαίνει πως είναι εκ γενετής κόπανος, άρα δεν έχει καμιά σωτηρία…
Οσο για την τσουλήθρα, αυτή είναι μια κατηφορική λεία σανίδα, με προστατευτικές πλευρές, τις κουπαστές. Τα παιδιά, και όχι μόνο, κάθονται στην κορυφή της και αφήνονται να γλιστρήσουν στη βάση της. Η τσουλήθρα μπορεί να είναι μεταλλική ή πλαστική και μπορεί να καταλήγει σε νερό, αν είναι εγκατεστημένη σε πισίνα.
Η λέξη «τσουλήθρα» προέρχεται από το ρήμα «τσουλώ», που σημαίνει «σπρώχνω κάτι ή κάποιον ώστε να κυλήσει», από το αρχαίο «κυλώ».
Τραμπάλες, κούνιες και τσουλήθρες – ταλάντωση, αιώρηση, κύληση, χαρά, δημιουργικότητα, άθληση: με δυο λόγια παιχνίδι, με το οποίο το παιδί ανακαλύπτει τον κόσμο, φέρνοντάς τον στα μέτρα του. Αν είναι τυχερό, εννοείται, αν είναι προνομιούχο, και δεν έχει αντικαταστήσει την παιδική χαρά με ένα χαρτόκουτο, το σπίτι του με ένα κοντέινερ ή ένα αντίσκηνο και τη γειτονιά του με έναν καταυλισμό προσφύγων.
