Για τους ξεριζωμένους, τους ανθρώπους που έχουν βιώσει μια καθολική απώλεια, το πλέον ανυπέρβλητο εμπόδιο στον δύσβατο δρόμο τους –εκτός από τις αναζωπυρώσεις των εκδηλώσεων μίσους απέναντί τους– είναι οι πολιτικές που μετασχηματίζουν τις αποφάσεις περί της ζωής σε αποφάσεις περί του θανάτου.
H αναστροφή δηλαδή της βιοπολιτικής σε «θανατοπολιτική», έννοια που εισήγαγε ο Ιταλός στοχαστής Τζόρτζιο Αγκάμπεν, βαδίζοντας στα χνάρια του Μισέλ Φουκό όταν περιέγραφε τις τεχνικές διαχείρισης της ζωής και του θανάτου των ανθρώπινων πληθυσμών από τη νεωτερική εξουσία.
Θανατοπολιτικές με μεσογειακή υπογραφή ή απλά Βρούτσης όπως Σαλβίνι; Για τη Νέα Δημοκρατία ο ξεριζωμένος δεν έχει δικαίωμα στη δημόσια υγεία του κράτους φιλοξενίας. Οπως για τη Λέγκα του Βορρά οι ναυαγοί δεν έχουν δικαίωμα εισόδου σε κανένα ιταλικό λιμάνι.
Και οι δύο κυβερνητικές πολιτικές καταδικάζουν τους ξένους τους σε γρήγορο ή αργό θάνατο, είτε αφήνοντάς τους να πνιγούν, είτε να νοσήσουν άνευ περιθάλψεως. Επιβάλλουν, δηλαδή, τον κοινωνικό αποκλεισμό και τον ρατσισμό ως μέσο διαχείρισης μιας κοινωνίας και ενός πληθυσμού.
Αν λοιπόν αναλογιστούμε πως η ανάκληση της εγκυκλίου που έδινε στους πρόσφυγες ευκολότερη πρόσβαση σε βασικά αγαθά, όπως η δημόσια υγεία, αντανακλά ένα βλέμμα απέναντι στον ξεριζωμένο ανάλογο με εκείνου που «ποινικοποιεί» τα πλοία που διασώζουν μετανάστες, τότε η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι δυστυχώς θετική.
Και οι δύο πολιτικές οπτικές αναδεικνύουν την ίδια αντίληψη για τους «ανοίκειους» που παλεύουν να επιβιώσουν σε μια ξένη γη, καταδεικνύοντας ταυτόχρονα τον τρόπο με τον οποίο εδραιώνεται η πολιτικοποίηση της ζωής στο βιολογικό της επίπεδο.
Πώς ένα πολιτικό σύστημα επικεντρωμένο στη βιοεξουσία επιτρέπει την άσκηση εξουσίας θανάτου; Πώς ο Ελληνας και ο Ιταλός γίνονται διώκτες του ανεπιθύμητου ξένου ενώ στην πρόσφατη Ιστορία τους έχουν υπάρξει οι ίδιοι πρόσφυγες και έχουν βιώσει στο πετσί τους την ταύτιση με τον ξεριζωμό;
Σε ένα κείμενό του για το ανοίκειο, ο Ζίγκμουντ Φρόιντ έγραφε πως στην πραγματικότητα αυτό που αισθανόμαστε ως ξένο είναι κάτι εξαιρετικά δυσάρεστα οικείο στην ψυχική ζωή, το οποίο έγινε ανοίκειο εξαιτίας της διαδικασίας της απώθησης. Ο Ελληνας πολίτης φέρει ακόμα τη δική του οδύνη για τις χαμένες πατρίδες, το δικό του «προσφυγικό» που τον διχάζει.
Κατά πόσο όμως ένας πολιτικός, που έχει διεκδικήσει την ψήφο ενός λαού σε κρίση, θα πρέπει να «μεταφέρει» το δικό του, μη επεξεργασμένο «οικογενειακό μυθιστόρημα» και κατ’ επέκταση τον δικό του διχασμό μέσα στο Κοινοβούλιο;
«Η χώρα μας δεν είναι ξέφραγο αμπέλι» έγραψε ο Γιάννης Βρούτσης, ενώ ο Ματέο Σαλβίνι διατυμπάνιζε πως όσο είναι εκείνος αρμόδιος υπουργός «δεν θα κατέβει στην ξηρά ούτε ένας λαθρομετανάστης».
Ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν είχε αναφερθεί στην απανθρωποίηση της νεωτερικής βιοπολιτικής, σημειώνοντας πως πλέον κυρίαρχος είναι εκείνος που αποφασίζει για την αξία ή τη μη αξία της ζωής, ως τέτοιας, δηλαδή για το αν η ζωή ως τέτοια έχει ή δεν έχει αξία». Αυτό ακριβώς δηλαδή που κάνουν οι δύο υπουργοί ως «διαχειριστές σωμάτων» της μετανεωτερικής εποχής στη Μεσόγειο, όπου το ανοίκειο εκλαμβάνεται ως εχθρικό.
Για τον ξεριζωμένο (και όχι μόνο), το πιο σημαντικό πρόβλημα είναι λοιπόν η απανθρωποίηση της πολιτικής και ο έντεχνος αποκλεισμός του από τη χώρα υποδοχής κάθε φορά που προσπαθεί να βρει νέες καταγωγικές ρίζες, έστω και προσωρινές.
Ο αποκλεισμός όμως δεν βοηθά ούτε εκείνους που τον υφίστανται, ούτε τη χώρα υποδοχής. Τουναντίον. Δεν υπάρχει, ως γνωστόν, δημόσια υγεία δίχως την υγεία των προσφύγων, δεδομένου πως η πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας στους μετανάστες συμβάλλει στην εξάλειψη του όποιου υγειονομικού κινδύνου από τη μετακίνηση πληθυσμών με συχνότερη εμφάνιση λοιμωδών νοσημάτων.
Οπως δεν υπάρχει ασφάλεια σε ένα κράτος που δεν εξασφαλίζει ομαλή ένταξη στους ξένους του και διογκώνει τα ψυχικά τραύματά τους, αντί να τα καταπραΰνει.
Οι ψυχαναλυτές λένε πως αυτό που καθίσταται τραύμα για έναν άνθρωπο δεν είναι αυτή καθεαυτή η δύσκολη κατάσταση που ζει, τη στιγμή που τη ζει, αλλά μία σημασία που δημιουργείται εκ των υστέρων. Στο ψυχικό τραύμα των ξεριζωμένων προστίθεται και η βία των ξενοφοβικών ανθρώπων και κρατών.
Τα οποιαδήποτε ψυχολογικά τραύματα δεν μπορούν να σηματοδοτηθούν ως τέτοια παρά μονάχα αφού δοθεί στο άτομο ο χρόνος να συμβολοποιήσει την απώλεια και να διεργαστεί το πένθος.
Προϋπόθεση όμως για να συμβεί αυτό, είναι το κράτος υποδοχής να του προσφέρει έναν φιλόξενο και σταθερό χώρο, έναν τόσο πραγματικό όσο και συμβολικό χώρο όπου θα μπορέσει να εγκατασταθεί και να βιώσει τη δυνατότητα συμβολικής εγγραφής του.
Αν δεν συμβεί αυτό, τότε ο ξεριζωμός και η βίαιη υποδοχή-απομάκρυνσή τους από κάθε ξένη γη που πατούν θα μείνουν ένα ανεπεξέργαστο τραύμα με ό,τι αυτό συνεπάγεται. Η αναπαραγωγή των στερεότυπων σχημάτων εξόντωσης του Αλλου, του μετανάστη, του αλλόθρησκου γυρίζει, όπως έχει (απο)δείξει η Ιστορία, πάντα μπούμερανγκ.
Δεν υπάρχει ασφάλεια χωρίς ψυχική υγεία γηγενών και αλλοδαπών. Ετσι, η θανατοπολιτική μάς αφορά όλους, όχι μόνο τους ξένους μας.
