Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ο Καζαντζάκης, ο Βάρναλης και το ΚΚΕ

Έλλη Αλεξίου, Εύα Νικολαΐδου στην ΕΡΤ , 1983

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Καζαντζάκης, ο Βάρναλης και το ΚΚΕ

  • A-
  • A+
«Εκμυστηρεύσεις της Έλλης Αλεξίου»

Την Ελλη Αλεξίου, αυτή τη σπουδαία συγγραφέα, δημοσιογράφο και παιδαγωγό, είχα την τύχη να τη γνωρίσω από κοντά. Να συνομιλήσω μαζί της. Να θαυμάσω το λαμπερό πνεύμα της. Την κοριτσίστικη διάθεσή της ακόμα και στα 90. Να με γεμίσουν με ζεστασιά οι συμβουλές της.

Από τις εξομολογήσεις της σε κάθε συνάντησή μας, ένιωθα ότι αποκρυσταλλώνονταν μέσα μου οι αγώνες της, η σπουδαία διαδρομή της ζωής της, η αγάπη της για τον συνάνθρωπο και την εκπαίδευση, που την υπηρέτησε επί 40 χρόνια. Εζησε δίπλα στον Νίκο Καζαντζάκη από παιδί, γιατί δεν τους ένωνε μόνο η φιλία αλλά και η συγγένεια, καθώς ο πρώτος του γάμος ήταν με την αδελφή της τη Γαλάτεια.

Ο Νίκος Καζαντζάκης γέμιζε την οικογενειακή ατμόσφαιρα των παιδικών και νεανικών της χρόνων. Συζητούσαν πάντα για τις ψυχικές του ιδιότητες, τις ανατάσεις και τις πτώσεις της ζωής του. «Σ’ όλη του τη ζωή -λέει η Ελλη Αλεξίου- αντιπαθούσε τους αδύνατους και ελκυόταν προς τους δυνατούς. Δεν μπορούσε ν’ αντικρίσει τους θανάτους. Σε κανέναν αγαπημένο του δεν παρευρέθηκε όταν πέθανε. Ο Νίκος δεν ήτανε ούτε φίλος ούτε εχθρός. Γιατί και φίλος να είσαι και εχθρός πρέπει να διαθέσεις χρόνο. Ηταν ένας άνθρωπος αμέτοχος, κλεισμένος σ’ έναν πύργο ατομικό, των ατομικών του ενδιαφερόντων. Ο Νίκος ήταν μεγάλων οριζόντων συγγραφέας και οραματιστής. Οι φιλοσοφίες, που τις είχε ξεσκονίσει, δεν τον ικανοποιούσαν, διότι καταλάβαινε ότι για να δοθεί σε μια ιδέα, πρέπει αυτή να είναι υψηλή. Οταν μια ιδέα είναι της ζωής παρηγορητική, αυτό το θεωρεί πτωχοπροδρομισμό».

Ο έρωτας είναι ένα από τα ωραιότερα αισθήματα του ανθρώπου. Δεν είναι απλώς ένα γέμισμα ζωής, αλλά είναι και μια μέθοδος ζωής, είναι είδος κινητήριας δύναμης

Πρώτο της ερωτικό σκίρτημα στα 17 της ο ποιητής Κώστας Βάρναλης και τελευταίο στα 90 της ο Νίκος Βαρδιάμπασης. Για τον Κώστα Βάρναλη θυμάται: «Δεν υπήρχε μεταξύ μας θάρρος. Εγώ τουλάχιστον ήμουνα διαρκώς σε μια ταραχή, σε μια σεμνή, αμίλητη ταραχή. Τότε τα ήθη και έθιμα ήταν εντελώς διαφορετικά. Αν μου λέγανε “Πώς περάσατε με τον Κώστα Βάρναλη οσάκις ήσασταν μαζί;” Σιωπή! Δεν μιλάγαμε. Ημασταν και οι δύο συγκινημένοι. Ενα ποίημά του, το “Ενας-Ολοι”, το είχε γράψει για μένα. Ηταν ένας απλός άνθρωπος του λαού. Εν τη μεγάλη του σκέψη ήταν απλός. Ο Καζαντζάκης δεν εκτιμούσε τους αμόρφωτους ανθρώπους, ο Βάρναλης τους λυπότανε. Μέσα του γινόταν μια διαδικασία συμπόνιας. Στα έργα του ποτέ δεν αναζήτησε το ωραίο μόνο για το ωραίο. Μέσα στα δημιουργήματά του βρήκαν θέση κι απαράμιλλη έκφραση όλα τα ανθρώπινα συναισθήματα, οι πόθοι και οι ελπίδες του κόσμου».

Σύντροφος της ζωής της ήταν ο Βάσος Δασκαλάκης, που τον παντρεύτηκε το 1920. «Ο Βάσος», λέει, «ήταν εγωιστής. Ομως, κι αν τον ενοχλούσε κάτι, δεν το εξέφραζε. Ζήλευε τ’ αδέλφια μου. Δεν ήθελε να μειώνεται στο περιβάλλον. Μετά τον χωρισμό μας έγραψε ένα διήγημα, το “Ενα ασήμαντο επεισόδιο”, που πήρε άριστες κριτικές».

Στη δύση της ζωής της λάτρευε, θαύμαζε υπερβολικά τον Νίκο Βαρδιάμπαση. Τον γνώρισε από μια εκπομπή που είχε στο ραδιόφωνο, για την «Ιστορία μιας λέξης». Μαγεύτηκε από τη φωνή, το πνεύμα, τις γνώσεις του και τον καλούσε τακτικά στο σπίτι της για συντροφιά. «Εγώ», μου έλεγε, «ζω τώρα τον ρομαντικό έρωτα. Ο έρωτας είναι ένα από τα ωραιότερα αισθήματα του ανθρώπου. Δεν είναι απλώς ένα γέμισμα ζωής, αλλά είναι και μια μέθοδος ζωής, είναι είδος κινητήριας δύναμης».

Είχε το χάρισμα να γίνεται αγαπητή απ’ όλες τις ηλικίες. Ενα απόγευμα, στο σπίτι της, Θεσπρωτέως 1 (πάροδος της λεωφόρου Αλεξάνδρας), την επισκέφθηκαν παιδάκια του Δημοτικού για να τη γνωρίσουν επειδή διδάσκονται στα σχολεία μερικά βιβλία της. Κουβέντιαζε μαζί τους σαν να είχε κοντά της ώριμους ανθρώπους και τόνισε στα παιδιά ότι ποτέ δεν τιμώρησε, στη διάρκεια της θητείας της ως δασκάλα, κανέναν μαθητή.

Η γνώμη της για την τιμωρία ως μέσο παραδειγματισμού ήταν η ακόλουθη: « Απ’ ό,τι έχω μελετήσει σε βιβλία παιδαγωγικής, δεν μπόρεσα ποτέ να βρω ούτε το όνομα αυτού του σπουδαίου εφευρέτη, ούτε και τα επιχειρήματα που θα ήταν ικανά να με πείσουν για το ορθό του μέτρου. Η δική μου πείρα λέει πως όσο ένα παιδί είναι δυσμεταχείριστο τόσο πιο πολύ πρέπει να το 'χω κοντά μου. Εκτός πια κι αν διορίζεται κανείς εκπαιδευτικός μόνο για να εξασφαλίσει έναν μισθό».

Το σπίτι της θύμιζε μουσείο. Προσωπικά της αντικείμενα, χειρόγραφα, ενθύμια από διάφορες χώρες, δώρα από φίλους, το πιάνο της και κορνιζαρισμένα ποιήματα που αγάπησε. Ηθελαν να τη γνωρίσουν και γνωστοί ηθοποιοί, οι οποίοι υποδύονταν ρόλους σχετικούς με την εκπαίδευση, μεταξύ αυτών τακτικά την έβλεπε η Ελλη Λαμπέτη. Γνωστό κέρασμα, όταν την επισκεπτόσουν, το λικέρ «Γαλάτεια», που το έφτιαχνε η ίδια αυτοσχεδιάζοντας με κρητική ρακή και λεμόνι. Πίστευε στην ανθρώπινη αξία. Δεν ανήκε στο ΚΚΕ για να καρπωθεί ή να αναδειχθεί μέσα από αυτό. Οταν ορκιζόταν, έλεγε «Στον λόγο της κομματικής μου τιμής».

Στο βιβλίο «Εκμυστηρεύσεις της Ελλης Αλεξίου», που επανεκδόθηκε το 2019 από τη «Σύγχρονη Εποχή», περιλαμβάνονται όλες οι συνομιλίες μας τα τελευταία χρόνια της ζωής της, συγκεντρωμένες όλες σε κασέτες μαγνητοφώνου που κάθε φορά, όταν ακούω τη φωνή της αναλλοίωτη, νιώθω την παρουσία της δίπλα μου.

Το ενδιαφέρον στο βιβλίο αυτό κερδίζει η σελίδα με το κομματικό της βιβλιάριο και η ταυτότητα της Πανελλήνιας Ενωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης, τα οποία χάρισε στο ΚΚΕ η ανιψιά της, Μελίνα Σιδηροπούλου, στο 5ο Επιστημονικό Συνέδριο του κόμματος. Μέσα σ’ αυτή τη σελίδα διαπιστώνεις συμπυκνωμένο τον αγώνα της ζωής της.

Αυτές τις εκμυστηρεύσεις της τις κρατάω μέσα μου με ευγνωμοσύνη. Ακόμα και την αιώνια πια σιωπή της που είναι πολύτιμη.

ΝΗΣΙΔΕΣ
«Δεν υπάρχουν ήρωες πια στην πολιτική»
Συνάντηση με ένα μυθικό πρόσωπο για τον ελληνικό κινηματογράφο και την ελληνική Αριστερά, τον σκηνοθέτη, ποιητή, συγγραφέα Ροβήρο Μανθούλη.
«Δεν υπάρχουν ήρωες πια στην πολιτική»
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Ενας τράγος στο κάτεργο!
Σήμερα έχουμε Ντοστογιέφσκι. Πρόκειται για ένα απόσπασμα απ' το βιβλίο του «Αναμνήσεις απ' το σπίτι των πεθαμένων», δηλαδή απ' το κάτεργο της Σιβηρίας, όπου είχε εξοριστεί απ' τον τσάρο για «ανατρεπτική δράση».
Ενας τράγος στο κάτεργο!
ΕΜΕΙΣ ΚΙ ΑΥΤΑ
Πάγκαλος μαινόμενος...
Δεν ήξεραν, δεν ρώταγαν; Οι καλοί συνάδελφοι Βασίλης Σκουρής και Αγγελική Σπανού (ράδιο 24/7 στους 88,6) είχαν την καλοσύνη να φωνάξουν τον κ. Θ. Πάγκαλο στο στούντιο για να συζητήσουν για το νέο του βιβλίο...
Πάγκαλος μαινόμενος...
ΝΗΣΙΔΕΣ
Το πολιτικό τραγούδι υπάρχει και σήμερα
«Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου, με το ελληνικό τραγούδι καταπιανόμουν» λέει ο μουσικολόγος Γιώργος Μυζάλης, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Fagotto Books το πρώτο του βιβλίο. Ο τίτλος τα λέει όλα:...
Το πολιτικό τραγούδι υπάρχει και σήμερα
ΝΗΣΙΔΕΣ
Ενα βιβλίο και μια κριτική
Το βιβλίο του Γαβρίλη Λαμπάτου «ΚΚΕ και Εξουσία, 1940- 1944», που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις «Μεταίχμιο», αποτελεί μια πρόκληση για ουσιαστικό διάλογο. Ο συγγραφέας έχει κάνει μια πολύχρονη έρευνα...
Ενα βιβλίο και μια κριτική
ΝΗΣΙΔΕΣ
Με πρωτοπόρους τους κομμουνιστές στην Αντίσταση
Μια διαφορετική μαρτυρία, σχετικά άγνωστη, από έναν άνθρωπο που ισχυρίζεται ότι διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις εξελίξεις, είναι το αυτοβιογραφικό ιστοριογράφημα για την Εθνική Αντίσταση, «Η Ρούμελη στις...
Με πρωτοπόρους τους κομμουνιστές στην Αντίσταση

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας