Το εργατικό κίνημα και οι κατακτήσεις των Κυπρίων εργαζομένων

H ιστορία του Κυπριακού Εργατικού Συνδικαλιστικού Κινήματος σε τρεις μεγάλες περιόδους, που είναι οι εξής:

Α’ περίοδος (1900-1940): Την περίοδο αυτή αναπτύσσονται οι καπιταλιστικές σχέσεις στην Κύπρο. Εμφανίζονται οι πρώτοι εργάτες. Γίνονται οι πρώτες προσπάθειες για οργάνωση των εργαζομένων σε συλλόγους και λέσχες, εμφανίζεται το Κ.Κ. Κύπρου. Ιδρύονται οι πρώτες αναγνωρισμένες συντεχνίες.

Β’ περίοδος (1940-1960): Χαρακτηρίζεται ως περίοδος συνένωσης των δεκάδων συντεχνιών, τοπικού επαγγελματικού χαρακτήρα, με την ίδρυση της ΠΣΕ (1941) και μετά της ΠΕΟ (1946) και ως περίοδος των μεγάλων και σκληρών απεργιακών αγώνων (1944, 1948), που είχαν ως αποτέλεσμα μεγάλες κατακτήσεις των Κύπριων εργαζομένων και την ανάπτυξη της οργανωτικότητας των συντεχνιών, τη μαζικοποίησή τους και την ανάπτυξη της ταξικής συνείδησης της εργατικής τάξης της Κύπρου.

Γ’ περίοδος (1960- ): Στην τρίτη περίοδο, που αρχίζει μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου, συνεχίζονται οι αγώνες του Κυπριακού Συνδικαλιστικού Κινήματος, με επικεφαλής την ΠΕΟ, για περαιτέρω κατακτήσεις και για περιφρούρηση των παλιών κατακτήσεων.

Ιδιαίτερο γνώρισμα της τρίτης περιόδου είναι οι συνεχείς προσπάθειες της ΠΕΟ για την επίτευξη της ενότητας του Κυπριακού Συνδικαλιστικού Κινήματος, που επιτυγχάνεται σε σημαντικό βαθμό στον τομέα της συνδικαλιστικής δράσης. Η περίοδος αυτή συνδέεται και με το προδοτικό πραξικόπημα και την εισβολή του «Αττίλα» στην πατρίδα μας -την τραγωδία του λαού μας- και φτάνει μέχρι σήμερα.

Α’ περίοδος (1900-1940)

Η εμφάνιση της εργατικής τάξης και η δημιουργία συνδικαλιστικών οργανώσεων

1. Η ανάπτυξη των καπιταλιστικών σχέσεων και η εμφάνιση των πρώτων εργατών

Στα τέλη του περασμένου αιώνα και στις αρχές του 20ού αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα εργοστάσια στην Κύπρο, να αναπτύσσεται το εμπόριο, να κατασκευάζονται δρόμοι. Χτίζονται δημόσια και άλλα κτίρια. Αναπτύσσονται οι πόλεις με το εμπόριο και τη βιομηχανία. Δραστηριοποιούνται και βελτιώνονται τα λιμάνια. Αναπτύσσονται σιγά σιγά, με αργό ρυθμό, οι καπιταλιστικές σχέσεις στο νησί. Από τη δεύτερη δεκαετία του αιώνα αρχίζουν να λειτουργούν και τα πρώτα μεταλλεία χαλκοπυρίτη, σιδηροπυρίτη, χρυσού και άλλων μεταλλευμάτων.

Οι πρώτοι μισθωτοί εργάτες γεννιούνται από τη φτωχοαγροτιά. Είναι ξεκληρισμένοι χωρικοί που έρχονται στις πόλεις ή πηγαίνουν στα μεταλλεία να δουλέψουν «από το γέννημα ώς το βούτημα» (12-15 ώρες την ημέρα) για ένα κομμάτι ψωμί.

Διαβιούν δε σε πολύ σκληρές και αντίξοες συνθήκες. Ζουν σε παράγκες, σπηλιές, τρώγλες και παραπήγματα. Μαστίζονται από διάφορες αρρώστιες όπως φυματίωση, τύφο και άλλες.

2. Οι πρώτες προσπάθειες για ίδρυση εργατικών οργανώσεων

Οι πρώτες προσπάθειες για ίδρυση συντεχνιών στην Κύπρο αρχίζουν από το 1915 όταν ιδρύονται στη Λεμεσό δύο εργατικοί σύλλογοι, των κτιστών και των λιμενεργατών. Και οι δύο αυτοί σύλλογοι δεν μπόρεσαν να επιβιώσουν περισσότερο από δύο χρόνια.

Δεν μπόρεσαν να αναπτύξουν συνδικαλιστική δράση. Περιορίστηκαν στη φιλανθρωπία και τον ερασιτεχνισμό γιατί η ηγεσία τους δεν αποτελούνταν από εργάτες αλλά από ορισμένα στοιχεία της προοδευτικής διανόησης της εποχής εκείνης.

Η πολύ νεαρή και αριθμητικά αδύναμη εργατική τάξη της εποχής εκείνης δεν είχε αποκτήσει ακόμα οργανωτικότητα και ταξική συνείδηση.

Σοβαρή προσπάθεια για δημιουργία συνδικαλιστικών εργατικών οργανώσεων στην Κύπρο γίνεται το 1920-1930. Αυτή η προσπάθεια πραγματοποιείται υπό την επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης.

Οι πρώτοι Κύπριοι κομμουνιστές αρχίζουν τις πρώτες σοβαρές προσπάθειες για την οργάνωση των εργατών σε συλλόγους, λέσχες και συντεχνίες. Με την πρωτοβουλία και τη σκληρή δουλειά τους ιδρύονται κατά τη δεκαετία 1920-1930 εργατικά σωματεία, εργατικές λέσχες, συντεχνίες και πανεργατικοί σύνδεσμοι στη Λεμεσό και τη Λευκωσία.

Το 1926, τον Αύγουστο, ιδρύεται το Κομμουνιστικό Κόμμα Κύπρου, που μετέπειτα θα διαδραματίσει αποφασιστικό ρόλο στη συνδικαλιστική οργάνωση της εργατικής τάξης της Κύπρου.

Οι πρωτοπόροι συνδικαλιστές-κομμουνιστές καταδιώκονται, πετροβολούνται, μαυροπινακίζονται και φυλακίζονται από την αποικιακή αστυνομία και κυβέρνηση, την αστική και φεουδαρχική τάξη. Και η Εκκλησία ρίχνει τα πυρά της κατά των πρωτοπόρων συνδικαλιστών και τους αποκαλεί «άθεους». Ομως παρ’ όλες τις δυσκολίες και τα βασανιστήρια, οι πρώτοι συνδικαλιστές συνεχίζουν τον σκληρό τους δρόμο.

3. Οι πρώτες αναγνωρισμένες συντεχνίες

Για την ίδρυση και αναγνώριση συνδικαλιστικών οργανώσεων διεξάγεται σκληρός αγώνας και στη δεκαετία του 1930-40. Αυτή η δεκαετία αρχίζει με την εθνικο-απελευθερωτική αντιαποικιακή εξέγερση του κυπριακού λαού τον Οκτώβρη του 1931.

Η εξέγερση πνίγεται στο αίμα και στην Κύπρο εφαρμόζεται στυγνή δικτατορία από την αποικιοκρατία. Στην κυπριακή ιστορία η δικτατορία αυτή έμεινε γνωστή ως παλμεροκρατία, γιατί κυβερνήτης της Κύπρου και εμπνευστής της δικτατορίας ήταν ο Πάλμερ, Αγγλος στρατιωτικός διοικητής της Κύπρου. Από το δικτατορικό αποικιακό σύστημα καταδιώκεται κάθε Κύπριος πατριώτης και ιδιαίτερα η ηγεσία των εργαζομένων που εμπνεόταν από τη σοσιαλιστική ιδεολογία.

Μέσα σ’ αυτές τις αντίξοες συνθήκες της τρομοκρατίας και της παρανομίας αρχίζει το τρίτο στάδιο αγώνα των Κύπριων εργαζομένων για τη δημιουργία συνδικαλιστικού κινήματος. Αυτή τη δεκαετία τίθενται τα θεμέλια του σημερινού συνδικαλιστικού κινήματος.

Το διάστημα 1929-1934 το καπιταλιστικό σύστημα συγκλονίζεται από την κυκλική οικονομική κρίση που κυριαρχεί σε όλη την Ευρώπη και στις ΗΠΑ.

Αυτή η κρίση είχε μεγάλες αρνητικές επιπτώσεις και στη φτωχή αγροτική οικονομία της αγγλικής αποικίας της Κύπρου. Χιλιάδες αγροτικές οικογένειες ξεκληρίστηκαν εξαιτίας της κρίσης, της μη εκσυγχρονισμένης προστατευτικής αγροτικής πολιτικής της αποικιακής κυβέρνησης και της ανομβρίας που έπληξε τη νήσο.

Χιλιάδες Κύπριοι ξεκληρισμένοι αγρότες μετατρέπονται σε προλετάριους και έρχονται στις πόλεις και στις περιοχές των μεταλλείων και προσφέρουν την εργατική τους δύναμη για ένα κομμάτι ψωμί.

Από το 1932 ώς το 1938 αναπτύσσεται με γοργούς ρυθμούς η μεταλλευτική βιομηχανία λόγω της στυγνής εκμετάλλευσης των εργαζομένων στα μεταλλεία και των μεγάλων αποθεμάτων χαλκοπυρίτη και σιδηροπυρίτη.

Υπερδιπλασιάζεται η παραγωγή μετάλλου από 316.000 τόνους το 1932 σε 689.000 τόνους το 1938. Οι εξαγωγές σε αξία χρήματος αυξάνονται κατά 6 φορές.

Αν το 1932 από τις εξαγωγές έπαιρναν £278.000, το 1938 παίρνουν £1.495.000. Τετραπλασιάζεται και το εργατικό δυναμικό από 2.000 σε 8.000 εργάτες.

Συνάμα αναπτύσσονται και οι οικοδομές (ανέγερση κυβερνητικών κτιρίων, κατασκευές δρόμων, γεφυριών και άλλα) και κάπως η ελαφρά βιομηχανία (οινοπνευματωδών ποτών, τσιγάρων, βυρσοδεψία και άλλες). Η μεταλλευτική και η ελαφρά βιομηχανία έθεσαν τα θεμέλια των καπιταλιστικών σχέσεων στην κυπριακή οικονομία.

Η δεκαετία 1930-40 υπήρξε αποφασιστική για την οργάνωση της εργατικής τάξης. Μέσα σ’ αυτήν την περίοδο διεξήχθησαν αρκετοί και σκληροί αγώνες.

Ομως παρά τις διώξεις, τις φυλακίσεις, τις απολύσεις, τους εντοπισμούς της αποικιακής κυβέρνησης και των αστυνομικών οργάνων της, η εργατική τάξη επιβάλλεται.

Ετσι το 1931 ιδρύεται η πρώτη συντεχνία. Η Συντεχνία Υποδηματεργατών Λευκωσίας. Η συντεχνία αυτή αναγνωρίζεται επίσημα το 1932 ύστερα από τη θέσπιση του περί Συντεχνιών Νόμου.

Μετά την ίδρυση της πρώτης συντεχνίας ακολουθεί και η ίδρυση αρκετών άλλων. Μέχρι το 1940 ιδρύονται και αναγνωρίζονται 62 συντεχνίες με 3.389 μέλη.

Οι συντεχνίες αυτήν την περίοδο ήταν στενά τοπικού και στενά επαγγελματικού χαρακτήρα. Ηταν μικρές και κάπως ασύνδετες μεταξύ τους.

Ανάμεσα στα κυριότερα επαγγέλματα που αγωνίστηκαν σκληρά ενάντια στην αποικιακή κυβέρνηση και την ντόπια αντίδραση και έκαναν μεγάλες θυσίες για την κατάκτηση του δικαιώματος της οργάνωσης ήταν των οικοδόμων, των ξυλουργών, των μεταλλωρύχων και των υποδηματεργατών.

Μπροστά στο νεαρό συνδικαλιστικό κίνημα έμπαιναν μια σειρά καυτά προβλήματα που χρειάζονταν μεγάλους και σκληρούς αγώνες για να λυθούν.

Οπως το πρόβλημα των ωρών εργασίας, που έφταναν ώς τις 15 ώρες τη μέρα, το πρόβλημα του μεροκάματου που δεν υπερέβαινε τα 2 σελίνια, τα προβλήματα της οργάνωσης των εργαζομένων και της αναγνώρισης των συντεχνιών που ιδρύονταν.

Το νεαρό εργατικό κίνημα, ως ταξικά συνειδητοποιημένο και ταξικά προσανατολισμένο, έπρεπε να αγωνιστεί για να καταργηθούν οι δικτατορικοί νόμοι και τα φασιστικά διατάγματα της αποικιοκρατίας, για να αποκτήσει ο κυπριακός λαός και ιδιαίτερα οι εργαζόμενοι τα δικαιώματα συγκέντρωσης, οργάνωσης, Τύπου, λόγου και το δικαίωμα εκλογής κοινοτικών και δημοτικών αρχών.

Για να διεξαχθούν όλοι αυτοί οι κοινωνικο-οικονομικοί και πολιτικοί αγώνες ήταν αναγκαία η ενότητα του συνδικαλιστικού κινήματος, δηλαδή η ενότητα όλων των μικρών συντεχνιών που ιδρύθηκαν και γενικά της εργατικής τάξης.

Το πρώτο πρόβλημα που έπρεπε να λυθεί προς αυτή την κατεύθυνση ήταν η συνένωση των διαφόρων επαγγελματικών οργανώσεων (των συντεχνιών που υφίσταντο και των νέων που ήταν υπό ίδρυση).

Η πρώτη προσπάθεια για συνένωση των συντεχνιών γίνεται το 1939 σε μια αντιπροσωπευτική συνδιάσκεψη που πραγματοποιείται στο Βαρώσι.

Η προσπάθεια αυτή κατέληξε σε αποτυχία λόγω των μεγάλων διαφωνιών που προέκυψαν μεταξύ των διαφόρων συντεχνιακών αντιπροσώπων και της επέμβασης της αποικιακής αστυνομίας.

Εδώ τελειώνει η πρώτη περίοδος της ιστορίας του κυπριακού εργατικού συνδικαλιστικού κινήματος και μπαίνουμε στη δεύτερη περίοδο (1940-1960), κατά την οποία συνενώνονται οι συντεχνίες στην ΠΣΕ και μετά στην ΠΕΟ και αρχίζουν οι μεγάλοι και σκληροί αγώνες του εργατικού κινήματος στην Κύπρο.

Β’ περίοδος (1940-1960)

1. Συνένωση των συντεχνιών στην Παγκύπρια Συντεχνιακή Επιτροπή – (ΠΣΕ)

Δεύτερη προσπάθεια για συνένωση των συντεχνιών γίνεται τον Νοέμβρη του 1941 στη Β’ Συντεχνιακή Συνδιάσκεψη. Αυτή η προσπάθεια καταλήγει επιτυχώς. Εκλέγεται Παγκύπρια Συντεχνιακή Επιτροπή (ΠΣΕ) – ένα διοικητικό σώμα που ένωνε όλες τις συντεχνίες που έλαβαν μέρος στη συνδιάσκεψη.

Πριν ακόμα ιδρυθεί η ΠΣΕ, από τον Απρίλη του 1941, ιδρύεται το ΑΚΕΛ (συνεχιστής του έργου του παράνομου Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου). Το ΑΚΕΛ συμβάλλει αποφασιστικά στην οργάνωση της εργατικής τάξης σε συντεχνίες.

Η ΠΣΕ με την ίδρυσή της είχε να αντιμετωπίσει μια σειρά πολιτικά, κοινωνικο-οικονομικά και οργανωτικά προβλήματα. Το άμεσο καθήκον που είχε η ΠΣΕ ήταν η συμβολή της κυπριακής εργατικής τάξης στον αντιφασιστικό αγώνα. Στον αγώνα που διεξήγαγε αυτά τα χρόνια η προοδευτική ανθρωπότητα με επικεφαλής τη Σοβιετική Ενωση ενάντια στον χιτλερικό φασισμό.

Το 1943, με τη διαφώτιση που γίνεται από μέρους του ΑΚΕΛ και της ΠΣΕ, χιλιάδες Κύπριοι κατατάσσονται εθελοντές για να πολεμήσουν τον φασισμό.

Μεταξύ αυτών, 700 μέλη του ΑΚΕΛ με επικεφαλής 11 μέλη της Κ.Ε. του κόμματος, καθώς και χιλιάδες μέλη των συντεχνιών της ΠΣΕ.

Η ΠΣΕ άρχισε να προβάλλει μια σειρά αιτήματα των εργαζομένων, όπως οκτάωρο, αύξηση μισθών και μεροκάματων, βελτίωση των συνθηκών εργασίας, κοινωνικές ασφαλίσεις, τιμαριθμικό επίδομα και άλλα.

Τον Μάρτιο του 1944 η ΠΣΕ και το ΑΚΕΛ καθοδηγούν τον αγώνα των εργατών δημόσιων έργων για τιμαριθμικό επίδομα. Ο αγώνας αυτός εκδηλώθηκε με μεγάλη απεργία στη Λευκωσία και την Αμμόχωστο και κράτησε 23 μέρες (1-23 Μαρτίου). Με την αλληλεγγύη όλων των Κύπριων εργαζομένων και ιδιαίτερα του ΑΚΕΛ και των συντεχνιών της ΠΣΕ, οι εργάτες δημόσιων έργων κερδίζουν αυτόν τον αγώνα.

Η ΠΣΕ ηγείται των συνδικαλιστικών αγώνων των Κύπριων εργαζομένων ώς τις αρχές του 1946, οπότε κηρύσσεται παράνομη από την αγγλική αποικιακή κυβέρνηση με την κατηγορία ότι έκανε αντιβρετανική προπαγάνδα.

Δεκαοκτώ ηγετικά στελέχη της ΠΣΕ συλλαμβάνονται και καταδικάζονται σε φυλάκιση, από 12 έως 18 μηνών.

2. Η αντικατάσταση της ΠΣΕ από την Παγκύπρια Εργατική Ομοσπονδία (ΠΕΟ)

Τον Γενάρη του 1946 σε αντικατάσταση της παράνομης ΠΣΕ, ιδρύεται από τα εναπομείναντα συνδικαλιστικά στελέχη η ΠΕΟ. Η ΠΕΟ συνέχισε το έργο που άρχισε η ΠΣΕ, στάθηκε επικεφαλής του κυπριακού συνδικαλιστικού κινήματος και έγινε εμπνευστής των αγώνων του.

Το 1948 ηγείται των πιο σκληρών αγώνων της κυπριακής εργατικής τάξης, των μεγάλων απεργιών των μεταλλωρύχων, αμιαντωρύχων και οικοδόμων, που αγωνίζονταν για αναγνώριση των συντεχνιών τους, για αύξηση των μεροκάματων, για 44ωρο, για βελτίωση των συνθηκών εργασίας και για άλλα δικαιώματα.

Πολλά στελέχη της ΠΕΟ και των συντεχνιών της φυλακίστηκαν και διώχθηκαν από την αγγλική αποικιακή κυβέρνηση για τη δράση τους στους αγώνες του 1948.

Πρέπει να αναφέρουμε ότι οι αγώνες του 1948 ήταν κοινοί (μεταξύ Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων). Η ενότητα αυτή επιτεύχθηκε χάρη στην ορθή πολιτική και τακτική της ΠΕΟ. Στις συντεχνίες των μεταλλωρύχων και οικοδόμων της ΠΕΟ υπήρχαν εκατοντάδες μέλη Τούρκοι εργάτες.

Η ΠΕΟ επίσης ανέπτυξε στενή συνεργασία με τις τουρκικές συντεχνίες κατά τη διάρκεια της απεργίας των μεταλλωρύχων. Ετσι κατορθώθηκε η καθοδήγηση της απεργίας να είναι κοινή και να εφαρμόζεται από μικτή επιτροπή Ελλήνων και Τούρκων απεργών.

Το 1948 θεωρείται σταθμός στην ιστορία του κυπριακού εργατικού κινήματος. Η ΠΕΟ αυτόν τον χρόνο, επικεφαλής του κυπριακού συνδικαλιστικού κινήματος, επιβλήθηκε στην κυπριακή εργατική τάξη και άρχισε να την αναγνωρίζει και μέρος της εργοδοσίας.

Από το 1944, μέσα στο κυπριακό συνδικαλιστικό κίνημα εμφανίζονται και οι πρώτες μη ταξικά προσανατολισμένες συντεχνίες. Οι «νέες» συντεχνίες, υπό την καθοδήγηση της τότε ηγεσίας της ΣΕΚ, ακολούθησαν απεργοσπαστική πολιτική που εξυπηρετούσε τα συμφέροντα της εργοδοσίας από την οποία και η ΣΕΚ υποστηριζόταν.

Η απεργοσπαστική πολιτική της ΣΕΚ και τα φιλοεργοδοτικά και φιλοαγγλικά αισθήματα της ηγεσίας της εκδηλώθηκαν πολύ έντονα το 1948, όταν η ηγεσία της ΣΕΚ κουβαλούσε απεργοσπάστες στα μεταλλεία και στις οικοδομές για να σπάσει τις απεργίες των εργαζομένων που αγωνίζονταν για αναγνώριση των συντεχνιών και για οκτάωρο, κοινωνικές ασφαλίσεις, αυξήσεις μεροκάματων και τιμαριθμικό επίδομα.

Η ΠΕΟ από την ίδρυσή της ηγείται και μιας σειράς άλλων κοινωνικο-οικονομικών αγώνων του κυπριακού λαού.

Με πρωτοβουλία της ΠΕΟ από το 1946 αρχίζει ο αγώνας για κοινωνικές ασφαλίσεις. Το 1948 ιδρύονται το πρώτο ταμείο Συντεχνιακών Κοινωνικών Ασφαλίσεων και το πρώτο Συντεχνιακό Ιατρείο.

Το 1956 θεσπίζεται ο νόμος περί Κοινωνικών Ασφαλίσεων και εφαρμόζεται στις 7/1/1957. Τα διάφορα ωφελήματα από τις Κοινωνικές Ασφαλίσεις η εργατική τάξη της Κύπρου τα απέκτησε χάρη στους σκληρούς αγώνες του συνδικαλιστικού κινήματος που διεξάγονταν κάτω από την καθοδήγηση της ΠΕΟ.

Επίσης, υπό την καθοδήγηση της ΠΕΟ βελτιώνουν τα μεροκάματα και τους μισθούς τους χιλιάδες εργαζόμενοι διαφόρων κλάδων.

Ελαττώνονται οι ώρες εργασίας, βελτιώνονται αισθητά οι συνθήκες εργασίας και ανεβαίνει σταδιακά το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων, για να φτάσει σ’ ένα σχετικά ικανοποιητικό ύψος για τον Κύπριο εργαζόμενο.

Μεγάλη ήταν η προσφορά της ΠΕΟ στον εθνικο-απελευθερωτικό αντιαποικιακό αγώνα του κυπριακού λαού. Κατά τη διάρκεια αυτού του αγώνα, η ΠΕΟ διοργάνωσε μια σειρά απεργίες, συγκεντρώσεις και άλλες εκδηλώσεις πολιτικού χαρακτήρα.

Το μαζικό κίνημα της ΠΕΟ και γενικά της Αριστεράς θαρραλέα αντιμετώπισε την αποικιοκρατία και την ντόπια αντίδραση που έθεσαν σκοπό τους να διαλύσουν το λαϊκό κίνημα. Απ’ αυτή τη μάχη η ΠΕΟ και ολόκληρο το λαϊκό κίνημα βγήκαν πιο ατσαλωμένοι.

Ανώτερα στελέχη της ΠΕΟ συλλαμβάνονται από τους Αγγλους αποικιστές και κλείνονται στα κρατητήρια μαζί με δεκάδες άλλα στελέχη του λαϊκού κινήματος (το 1955) και παραμένουν στα κρατητήρια ώς το 1958.

Γ’ περίοδος (1960-)

Το Κυπριακό Συνδικαλιστικό Κίνημα μετά την ανεξαρτησία της Κύπρου

1. Ενότητα στη συνδικαλιστική δράση. Συνεχίζονται οι αγώνες για νέες κατακτήσεις.

Μετά την κυπριακή ανεξαρτησία, το κυπριακό εργατικό συνδικαλιστικό κίνημα παρουσιάζεται πιο οργανωμένο και πιο μαζικοποιημένο.

Αυξάνεται θεαματικά το εργατο-υπαλληλικό δυναμικό λόγω της ανάπτυξης της βιομηχανίας, του εμπορίου και των υπηρεσιών. Αναπτύσσονται με γοργό ρυθμό η βιομηχανία ένδυσης, υπόδησης, η οικοδομική βιομηχανία, ο τουρισμός και άλλες υπηρεσίες και γενικά η οικονομία της χώρας μας.

Δραστηριοποιούνται ή επαναδραστηριοποιούνται, εκτός από την ΠΕΟ και τη ΣΕΚ, μια σειρά άλλες συνδικαλιστικές, επαγγελματικές οργανώσεις, όπως ΠΑΣΥΔΥ, ΠΟΕΔ, ΟΕΛΜΕΚ, ΟΛΤΕΚ, ΕΤΥΚ, ΠΟΑΣ, ΔΕΟΚ και άλλες.

Η ΠΕΟ παραμένει επικεφαλής του κυπριακού συνδικαλιστικού κινήματος ως το πιο συνεπές, το πιο οργανωμένο, μαζικοποιημένο και ταξικά συνειδητοποιημένο συνδικαλιστικό εργατικό κίνημα της Κύπρου.

Η Παγκύπρια Εργατική Ομοσπονδία και οι συντεχνίες της επιδιώκουν ασταμάτητα την ενότητα στη δράση του συνδικαλιστικού κινήματος και έχουν σημαντικές επιτυχίες. Κοινά αιτήματα, κοινούς αγώνες με τη ΣΕΚ και άλλες συνδικαλιστικές οργανώσεις.

Η ενότητα στη δράση κάνει πιο αποτελεσματικούς τους αγώνες των εργαζομένων, γιατί το συνδικαλιστικό κίνημα ορθώνεται ενωμένο μπροστά στην εργοδοσία και την αναγκάζει να υποχωρήσει και να δεχτεί τα αιτήματά του.

Με την ενότητα στη δράση και την ορθή πολιτική αιτημάτων της ΠΕΟ που ακολουθεί αυτά τα χρόνια, σχεδόν όλο το κυπριακό συνδικαλιστικό κίνημα και οι εργαζόμενοι της Κύπρου πετυχαίνουν μια σειρά νέες σημαντικές κατακτήσεις.

Επιβάλλεται το 38ωρο σχεδόν σ’ όλους τους τομείς της οικονομίας, βελτιώνεται το σύστημα κοινωνικών ασφαλίσεων και γενικά η εργατική νομοθεσία. Θεσπίζονται ο νόμος για τον τερματισμό απασχόλησης, με βάση τον οποίο λειτουργεί το Δικαστήριο Εργατικών Διαφορών, και άλλοι εργατικοί και κοινωνικοί νόμοι.

Με το προδοτικό πραξικόπημα και την εισβολή του «Αττίλα» που επιφέρουν τον όλεθρο στην Κύπρο, που εκφράζεται με την απώλεια χιλιάδων ζωών, με χιλιάδες αγνοούμενους και δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες και μεγάλη υλική καταστροφή, αναστέλλονται τα αιτήματα και οι αγώνες του συνδικαλιστικού κινήματος και μειώνεται αισθητά το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων. Και η ΠΕΟ όπως και όλο το συνδικαλιστικό κίνημα αντιμετωπίζουν το φάσμα 60 και πλέον χιλιάδων ανέργων.

Οταν το 1978-79 η κυπριακή οικονομία βρίσκει τους ρυθμούς ανάπτυξής της στα επίπεδα του 1973, τότε η ΠΕΟ και όλο το συνδικαλιστικό κίνημα επανέρχονται στον συνδικαλιστικό αγώνα δυναμικά, με σχετικά αιτήματα για να πετύχουν ώς το 1980-81 να καλύψουν τις απώλειες σε μισθούς και άλλα ωφελήματα που έχασαν το 1974-1976 και να προχωρήσουν σε σημαντικές αυξήσεις μισθών, μεροκάματων και παρεμφερή ωφελήματα το 1981-1982. Σημαντική κατάκτηση ήταν και η επαναφορά του τιμαριθμικού επιδόματος από το 1978.

Το κυπριακό συνδικαλιστικό κίνημα συνεχίζει την ανοδική πορεία του ύστερα από την ανάπαυλα το 1974-1977 και πετυχαίνει νέες μεγάλες κατακτήσεις.

Στο τέλος του 1989, όπως είναι σε όλους γνωστό, η ΠΕΟ γνώρισε για πρώτη φορά στην ιστορία της κρίση στην ηγεσία της, που ξεπεράστηκε με δημοκρατικές διαδικασίες (γι’ αυτό το θέμα διαβάστε την εισαγωγή της Εκθεσης Δράσης προς το 21ο Συνέδριο της ΠΕΟ).

Βιβλιογραφία

1. Ιστορία ΠΣΕ – ΠΕΟ 1941-1991

2. Αγώνες για τον τιμάριθμο 1940-44

3. Π. Βαρνάβα Παλεύοντας για τη ζωή

4. Εκθεση Δράσης προς το 21ο Συνέδριο της ΠΕΟ

5. Αποφάσεις του 21ου Συνεδρίου της ΠΕΟ

Χαιρετισμός του γ.γ. της Κ.Ε. του ΑΚΕΛ, Αντρου Κυπριανού

Εργαζόμενοι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι σε κοινούς αγώνες

Το εργατικό κίνημα στην Κύπρο πρωτοεμφανίστηκε στις δεκαετίες του 1920-1930 και με την οργάνωση και καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος Κύπρου ξεκίνησαν οι πρώτες του διεκδικήσεις.

Σε συνθήκες εξαιρετικά δύσκολες, σε συνθήκες παρανομίας, διώξεων, κατατρεγμών οι εργάτες του τόπου μας απάντησαν αποφασιστικά, αφού είχαν πάνω από όλα πίστη στο δίκαιο του αγώνα τους. Οι διώξεις, οι προπηλακισμοί, οι απολύσεις και οι μαυροπινακισμοί εναντίον των εργαζομένων ενδυνάμωσαν το συνδικαλιστικό κίνημα.

Το 1941 ιδρύθηκε η ΠΕΟ, βγαλμένη μέσα από τους αγώνες των ίδιων των εργατών, η οποία καθοδήγησε αποφασιστικά εργατικές απεργίες και κινητοποιήσεις. Οι κατακτήσεις που αφορούν το οκτάωρο, τις αξιοπρεπείς συνθήκες εργασίας, τα καλύτερα μεροκάματα και τις κοινωνικές ασφαλίσεις φέρουν τη σφραγίδα της ΠΕΟ.

Η ιστορία του ταξικού κυπριακού συνδικαλιστικού κινήματος είναι συνυφασμένη με όλους τους αγώνες του τόπου. Οι Ελληνοκύπριοι και Τουρκοκύπριοι εργάτες, αγρότες πάλεψαν μονιασμένοι για να αλλάξουν την κοινή τους μοίρα, για να μπορεί η εργατική τάξη να βιώσει καλύτερες μέρες. Πρωτοστάτησαν σε όλους τους αγώνες του τόπου μας, μαζί με το Λαϊκό Κίνημα του τόπου. Οι αγώνες τους, οι θυσίες τους είναι κατακτήσεις για τους εργαζομένους.

Κατακτήσεις που δυστυχώς σήμερα χάνονται, καταρρακώνονται. Οκτάωρο, καθορισμένο μεροκάματο, ασφάλιση, συλλογικές συμβάσεις, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη, άδειες, ταμεία προνοίας, Αυτόματη Τιμαριθμική Αναπροσαρμογή δέχονται επιθέσεις. Ολα αυτά που χρειάστηκαν δεκαετίες αγώνων για να κατακτηθούν, ώστε οι εργαζόμενοι να μπορούν να απολαμβάνουν τα αυτονόητα, είναι σήμερα στόχος επίθεσης από τις κυρίαρχες δυνάμεις του κεφαλαίου.

Η πρωτοφανής επίθεση στις εργατικές κατακτήσεις οδηγεί σε απορρύθμιση των εργασιακών σχέσεων, σε εργασιακό μεσαίωνα και οξύνει τις κοινωνικοοικονομικές ανισότητες.

Μόνο μέσα από οργάνωση και αγώνα το εργατικό κίνημα παγκοσμίως μπορεί σήμερα να απαντήσει αποφασιστικά για να διατηρήσει τις κατακτήσεις του και να διεκδικήσει καλύτερες μέρες και ποιότητα ζωής, αντάξια του μόχθου της εργασίας του.

Ως ΑΚΕΛ θα σταθούμε μαζί με το ταξικό συνδικαλιστικό κίνημα στην πρώτη γραμμή αυτού του αγώνα.

Αρθρο του Πάμπη Κυρίτση, γενικού γραμματέα ΠΕΟ

Δεν πρόκειται να συμβιβαστούμε με την ιδέα της διχοτόμησης

Η εργατική τάξη στην Κύπρο είναι φυσικό ως ύψιστη προτεραιότητα να έχει τον αγώνα για λύση του Κυπριακού· λύση που να επανενώνει την Κύπρο και να την απαλλάσσει από την ξένη στρατιωτική παρουσία και κηδεμόνευση. Γνωρίζουμε καλά ότι καμία κατάκτηση των εργαζομένων δεν μπορεί να είναι σταθερή όταν η πατρίδα μας παραμένει διχοτομημένη και κατεχόμενη.

Γι’ αυτό εργαζόμαστε με συνέπεια, μαζί με τα ταξικά τουρκοκυπριακά συνδικάτα, για την ειρηνική συμβίωση, σε μια ομόσπονδη, επανενωμένη και ασφαλισμένη πατρίδα. Για την άμεση επανεκκίνηση της διαπραγματευτικής διαδικασίας από εκεί που σταμάτησε στο Κραν Μοντανά, ώστε με δημιουργική προσέγγιση και καλή θέληση να υπάρξει θετικό αποτέλεσμα.

Εμείς δεν πρόκειται ποτέ να συμβιβαστούμε με την ιδέα της διχοτόμησης, ούτε πρόκειται να διευκολύνουμε όσους με τον έναν ή τον άλλο τρόπο άρχισαν τώρα να φλερτάρουν με την προοπτική της «λύσης» των δύο κρατών συνομοσπονδίας.

Στο οικονομικό και κοινωνικό πεδίο, νεοφιλελεύθερες πολιτικές που εφαρμόζονται από την κυβέρνηση έχουν οδηγήσει την κυπριακή κοινωνία σε μια προκλητική ανακατανομή του πλούτου υπέρ των λίγων και σε βάρος των πολλών.

Οι εργοδότες, κατά κανόνα, δεν εφαρμόζουν τις συλλογικές συμβάσεις εργασίας και δεν τηρούν τις συμβατικές και νομικές υποχρεώσεις τους απέναντι στους εργαζομένους.

Μεγάλες κοινωνικές κατακτήσεις, όπως ο συνεργατισμός, έχουν καταστραφεί, άλλες είναι στο στόχαστρο, όπως οι δημόσιες εταιρείες τηλεπικοινωνιών (CYTA) και παραγωγής ηλεκτρισμού (ΑΗΚ), ενώ το κοινωνικό κράτος που χτίστηκε διαχρονικά με τους αγώνες του λαού έχει ουσιαστικά ξηλωθεί.

Η ΠΕΟ, ως το ταξικό συνδικάτο με την πιο μεγάλη ιστορία και επιρροή στην κυπριακή κοινωνία, δεν μπορεί παρά να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή των αγώνων για υπεράσπιση των εργασιακών και κοινωνικών δικαιωμάτων των εργαζομένων και για διεκδίκηση δικαιότερης κατανομής του πλούτου, κόντρα στις νεοφιλελεύθερες συνταγές και στην εμφανή προσπάθεια κυβέρνησης και εργοδοτών για να φορτωθούν οι συνέπειες της καπιταλιστικής κρίσης αποκλειστικά στους ώμους των εργαζομένων.

Το συνδικαλιστικό κίνημα αναδεικνύει σήμερα ως βασική προτεραιότητα τη μάχη ενάντια στην απορρύθμιση της ηγεσίας και των εργασιακών σχέσεων. Την υποχρέωση του κράτους για υιοθέτηση και νομοθετικών μέτρων, ώστε οι συλλογικές συμβάσεις όχι μόνο να συνομολογούνται αλλά και να εφαρμόζονται από όλους. Για δε τους εργαζομένους, που για διάφορους λόγους δεν καλύπτονται από συλλογικές συμβάσεις, τη διαμόρφωση ενός ελάχιστου πλαισίου εργασιακών δικαιωμάτων μέσα από έναν μηχανισμό συλλογικής διαπραγμάτευσης που να αφορά τουλάχιστον τον μισθό, το ωράριο και την υπερωριακή εργασία, τις αργίες και το ταμείο προνοίας.

Μέχρι σήμερα τόσο η κυβέρνηση όσο και οι ηγεσίες των εργοδοτικών συνδέσμων αρνούνται αυτή την αναγκαιότητα, έστω κι αν η αναρχία και η ασυδοσία που παρατηρούνται στην εφαρμογή των εργασιακών δικαιωμάτων στην πράξη διαστρεβλώνουν και τις συνθήκες δίκαιου ανταγωνισμού μεταξύ των ίδιων των επιχειρήσεων.

Τώρα που οι εργαζόμενοι διεκδικούν νομοθετικά προστασία των συμβάσεων και υποχρέωση εφαρμογής τους από όλους για ευνόητους λόγους, θυμήθηκαν την ελευθερία του συμβάλλεσθαι.

Για την άμβλυνση της κοινωνικής ανισότητας, εκτός από τα εργασιακά δικαιώματα, απαραίτητη προϋπόθεση είναι και η αναστήλωση του κοινωνικού κράτους, το οποίο τα τελευταία χρόνια έχει ουσιαστικά ξηλωθεί.

Η ΠΕΟ αγωνίζεται για να εφαρμοστεί το Γενικό Σύστημα Υγείας, για να επανέλθουν τα δικαιώματα των συνταξιούχων εκεί που ήταν, να επανεξεταστούν τα κριτήρια στήριξης των πολύτεκνων, των αναπήρων, των φοιτητών και των άλλων ευάλωτων ομάδων, να υπάρξει ξανά στεγαστική πολιτική αφού έχει πλήρως ακυρωθεί από τη σημερινή κυβέρνηση, να στηριχτούν οι άνεργοι, να προστατευτεί η κατοικία και η επαγγελματική στέγη των ανθρώπων που βρέθηκαν εκτεθειμένοι στις τράπεζες.

Η συσπείρωση των εργαζομένων στα συνδικάτα, η καλύτερη οργάνωση και η ενιαία δράση θεωρούμε ότι είναι οι πιο σημαντικές προϋποθέσεις ώστε οι αγώνες να είναι αποτελεσματικοί. Δυσκολίες υπάρχουν πολλές, η επίθεση είναι σκληρή, αλλά έχουμε εμπιστοσύνη στους εργαζόμενους και είμαστε αισιόδοξοι.