Το 1984 μια ομάδα δωρητών της Πινακοθήκης Tate του Λονδίνου, οι Patrons of New Art, προσπάθησαν να προωθήσουν τις εξελίξεις στη σύγχρονη τέχνη. Ιδρυσαν έτσι έναν νέο θεσμό, το ετήσιο Βραβείο Τέρνερ.
Δημιουργήθηκε για να ενθαρρύνει και να προκαλέσει το ενδιαφέρον του ευρύτερου κοινού για την πρωτοπόρα τέχνη και να βοηθήσει την Tate ώστε να αποκτήσει νέα έργα. Ενιωσαν ότι η Βρετανία θα έπρεπε να έχει το δικό της βραβείο για τις εικαστικές τέχνες, ισοδύναμο με το βραβείο Booker (το ετήσιο βρετανικό λογοτεχνικό βραβείο).
Απονέμεται σε έναν εικαστικό καλλιτέχνη που γεννήθηκε ή είναι εγκατεστημένος στη Γηραιά Αλβιώνα ως αναγνώριση της παρουσίασης του έργου του τον προηγούμενο χρόνο. Θεωρείται η υψηλότερη τιμή στον χώρο της βρετανικής τέχνης και στα πρώτα χρόνια επικρίθηκε για την ανταγωνιστική διαδικασία επιλογής.
Πήρε το όνομά του από τον Αγγλο ρομαντικό ζωγράφο τοπίων Τζόζεφ Μάλορντ Ουίλιαμ Τέρνερ (1775-1851), που λέγεται πως η τεχνοτροπία του έθεσε τις βάσεις του ιμπρεσιονισμού. Καινοτόμος αλλά και αμφιλεγόμενος δημιουργός στις μέρες του, επιθυμούσε να καθιερώσει ένα βραβείο για τους ίδιους τους καλλιτέχνες. Αυτό βέβαια έγινε στο όνομά του πολύ αργότερα.
Μεταξύ 1991 και 2016 υπήρξε ένας περιορισμός στις υποψηφιότητες καθώς μόνο καλλιτέχνες κάτω των 50 ετών μπορούσαν να επιλεγούν.
Ο περιορισμός όμως αυτός καταργήθηκε στο βραβείο του 2017, καθώς αναγνωρίστηκε πως η ηλικία του καλλιτέχνη δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με τη νεανική και πρωτοπόρα οπτική στις δημιουργίες του.
Τα έργα επιλέγονται και κρίνονται από μια ομάδα ανεξάρτητων κριτών που αλλάζουν κάθε χρόνο και εργάζονται αμισθί. Η Tate επιλέγει ονόματα από έναν κατάλογο που περιλαμβάνει διευθυντές γκαλερί, επιμελητές εκθέσεων, κριτικούς και συγγραφείς. Τουλάχιστον ένα μέλος είναι από το εξωτερικό και προεδρεύει ο εκάστοτε διευθυντής τής Tate Britain.
Τον Απρίλιο κάθε χρόνου στην ιστοσελίδα της Tate το κοινό μπορεί να υποβάλει υποψηφιότητες για καλλιτέχνες. Συγκεντρώνονται όλες και η κριτική επιτροπή επιλέγει τη βραχεία λίστα από τον κατάλογο των δικών της προτάσεων και επιλογών αλλά και αυτές του κοινού.
Ανακοινώνονται οι υποψηφιότητες και από τον Σεπτέμβριο παρουσιάζονται τα έργα μέσα από μια ομαδική έκθεση, συνήθως στις αίθουσες της Tate Britain, και ξεκινάει η διαδικασία της ανάδειξης του νικητή.
Η κριτική επιτροπή είναι εκείνη που τον αποφασίζει μέσα από μια σειρά συζητήσεων μέχρι να επιτευχθεί η συναίνεση όλων. Το όνομα ανακοινώνεται στο τέλος του χρόνου και ο νικητής παίρνει σε μια λαμπρή τελετή που την παρουσιάζει μια διασημότητα 25.000 λίρες και από 5.000 λίρες οι άλλοι τρεις υποψήφιοι καλλιτέχνες.
Η λίστα με τους αξιοσημείωτους νικητές περιλαμβάνει μεγάλα ονόματα όπως οι Ντάμιεν Χιρστ, Γκίλμπερτ & Τζορτζ, Ρίτσαρντ Λονγκ, Ανίς Καπούρ, Αντονι Γκόρμλεϊ, Κρις Οφίλι, Στιβ ΜακΚουίν, Βόλφγκανγκ Τίλμανς, Γκρέισον Πέρι και Ρίτσαρντ Ράιτ.
Οι φετινοί υποψήφιοι επιλέχθηκαν από εκθέσεις τους σε διάφορα μουσεία και γκαλερί και τώρα παρουσιάζονται όλοι μαζί στην Tate Britain μέχρι και τις 6 Ιανουαρίου 2019.
Δημιουργούν δε και παρουσιάζουν τη δουλειά τους με το ίδιο μέσο: το βίντεο. Η έκθεση των έργων των υποψηφίων και της νικήτριας είναι μια καταγραφή της διάθεσης των καιρών μας.
Ανατρέχοντας σε παλαιότερες υποψηφιότητες και εκθέσεις, το συμπέρασμα που βγάζει κανείς είναι πως η σύγχρονη τέχνη σήμερα μπορεί να παράγει πολιτική.
Μια απαιτητική και προκλητική έκθεση που κρατά σε εγρήγορση τους θεατές και φέρνει στο προσκήνιο έργα και δημιουργούς που θα συζητιούνται για πολλά χρόνια.
◼ Charlotte Prodger: Είναι η φετινή νικήτρια από τη Γλασκόβη. Το 33λεπτο αυτοβιογραφικό της φιλμ «BRIDGIT» (όνομα μιας νεολιθικής θεότητας) γυρίστηκε μέσα σε έναν χρόνο, με φωτογραφίες του σκοτσέζικου τοπίου των Highlands και του σπιτιού της δημιουργού.
Η φωνή της και των φίλων της που ντύνει την εικόνα -γυρίστηκε μάλιστα μόνο με ένα iPhone- αφηγείται αποσπάσματα από το ημερολόγιο της Prodger καθώς και ενδιαφέροντα μέρη από θεωρητικά και λογοτεχνικά κείμενα. Διερευνά με ποιητική ματιά την αυτοδιάθεση μέσω της ανεξαρτησίας της Σκοτίας που λειτουργεί ως μεγεθυντικός φακός, παίζοντας έντονα με την έννοια της queer ταυτότητας και την αλλαγή του εαυτού της σε κάτι άλλο περισσότερο επιθυμητό, προσφέροντας στους θεατές πολλές τρυφερές και γοητευτικές στιγμές.
Η καλλιτέχνις θεωρεί ότι όλα αυτά αποτελούν μέρος ενός ιστορικού πλαισίου γνώσης, εμπειρίας και αλληλεγγύης που έχει διαμορφώσει και τη δική της ταυτότητα (απόσπασμα του έργου μπορείτε να δείτε εδώ)
◼ Naeem Mohaiemen: Ο υποψήφιος με καταγωγή από το Μπανγκλαντές φέρνει στην έκθεση δύο έργα του που έκαναν πρεμιέρα εδώ στην Αθήνα στην documenta 14 και μετά παρουσιάστηκαν στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης (MoMA).
To «Two Meetings and a Funeral» (2017) είναι μια ταινία που προβάλλεται ταυτόχρονα σε τρεις οθόνες και επικεντρώνεται στον αγώνα για δύναμη του Κινήματος των Αδέσμευτων Χωρών -Non-Aligned Movement (NAM)-, το οποίο δεν ευθυγραμμίζεται με τις πολιτικές των μεγάλων δυνάμεων και του Οργανισμού Ισλαμικής Διάσκεψης -Organisation of Islamic Cooperation (OIC)- που είναι ο δεύτερος πολυπληθέστερος σε μέλη-κράτη οργανισμός μετά τον ΟΗΕ.
Το δεύτερο φιλμ «Tripoli Cancelled» (2017) είναι ταινία μυθιστοριογραφίας γυρισμένη στο παλιό αεροδρόμιο του Ελληνικού και πρωταγωνιστεί εξαιρετικά ο δικός μας Βασίλης Κουκαλάνι.
Το έργο είναι εμπνευσμένο από τον μετανάστη πατέρα του δημιουργού ο οποίος έμεινε εγκλωβισμένος στο αεροδρόμιο της Αθήνας για εννέα ημέρες το 1977, αφού είχε χάσει το διαβατήριό του. Η ταινία αντικατοπτρίζει την απομόνωση της σύγχρονης ζωής και τους τρόπους με τους οποίους βρίσκουμε ελπίδα μέσα από τις ιστορίες που λέμε στους εαυτούς μας και στους αγαπημένους μας.
* Είχαμε παρουσιάσει στις ΝΗΣΙΔΕΣ τον καλλιτέχνη (Απόσπασμα του έργου του μπορείτε να δείτε εδώ)
◼ Forensic Architecture: Υποψήφια αλλά όχι νικήτρια η ερευνητική ομάδα, η οποία αποτελείται από αρχιτέκτονες, ακαδημαϊκούς, κινηματογραφιστές, δημοσιογράφους και προγραμματιστές λογισμικού που εδρεύουν στο Goldsmiths University του Λονδίνου.
Η πολυεπιστημονική αυτή ομάδα ανασυγκροτεί τις σκηνές ενός εγκλήματος μέσω της ψηφιακής μοντελοποίησης και των ψηφιακών «αποτυπωμάτων» παρέχοντας τεκμηριωμένα στοιχεία σε δίκες καταπάτησης ανθρώπινων δικαιωμάτων. Στη χώρα μας γνωρίζουμε την ομάδα καθώς κλήθηκε από την οικογένεια του Παύλου Φύσσα και τους δικηγόρους της πολιτικής αγωγής να διενεργήσει έρευνα με τα βίντεο και το ηχητικό υλικό που υπάρχουν στη δικογραφία για την υπόθεση της δολοφονίας από τον Ρουπακιά και τους νεοναζί της Χρυσής Αυγής. Το 43λεπτο φιλμ που δόθηκε στη δημοσιότητα αποτελεί τεχνική έκθεση και αποτυπώνει επακριβώς το χρονικό της δολοφονίας του ακτιβιστή μουσικού (μπορείτε να δείτε το βίντεο στα ελληνικά στο κανάλι της ομάδας).
Το πρότζεκτ βέβαια που παρουσιάζεται στην έκθεση είναι η έρευνα με τον έξυπνο τίτλο «Long Duration of a Split Second» (Η μεγάλη διάρκεια ενός κλάσματος δευτερολέπτου) και αναπαριστά τα γεγονότα του πρωινού της 18ης Ιανουαρίου 2017, όταν η ισραηλινή αστυνομία ξεκίνησε εκκαθαρίσεις σε ένα μη αναγνωρισμένο χωριό Παλαιστινίων -στο Bedouin στην περιοχή Naqab/Negev- που οδήγησε σε δύο θανάτους πολιτών.
Ξεπερνώντας τις δηλώσεις από τις επίσημες αρχές ζητούν από τους πολίτες να συλλέγουν στοιχεία χρησιμοποιώντας λογισμικό ανοιχτού κώδικα και χρησιμοποιούν τεχνολογίες όπως η ψηφιακή χαρτογράφηση και η τρισδιάστατη μοντελοποίηση. Αυτές οι τεχνικές χρησιμοποιούνται παράλληλα με τις παραδοσιακές μεθόδους έρευνάς τους, όπως για παράδειγμα οι δηλώσεις αυτοπτών μαρτύρων. Το τελικό υλικό παρουσιάζεται στη συνέχεια πέραν των δικαστηρίων και σε διάφορα φόρουμ, κοινοβουλευτικές έρευνες, στα μέσα μαζικής ενημέρωσης, σε βιβλία και όλο συχνότερα σε εκθέσεις, ξεπερνώντας την κλειστή έννοια της σύγχρονης τέχνης (απόσπασμα του έργου εδώ)
◼ Luke Willis Thompson: Ο υποψήφιος καλλιτέχνης ήρθε στην έκθεση με μια τριλογία έργων γυρισμένων σε φιλμ των 35mm («Cemetery of Uniforms and Liveries», 2016 – «Autoportrait», 2017 – «_Human», 2018).
Μια σύγχρονη εκδοχή παρουσίασης πορτρέτων ανθρώπων που η ζωή τους επηρεάστηκε από την κρατική και αστυνομική βία προσφέροντας στο κοινό αντιπαραθέσεις της ψηφιακής εποχής μας ως τηλεοπτικό θέαμα.
Ο καταγόμενος από τη Νέα Ζηλανδία καλλιτέχνης δημιουργεί ταινίες, περφόρμανς, γλυπτά και εγκαταστάσεις που εξετάζουν ενδελεχώς τη σχέση μεταξύ ενός ατόμου και της παρουσίασης-αναπαράστασης της εικόνας του στον κόσμο.
Αναδεικνύει τις πραγματικές ιστορίες ατόμων που αντιμετώπισαν τραυματικές καταστάσεις ταξικής, φυλετικής και κοινωνικής ανισότητας, θεσμικής βίας, βάρβαρης αποικιοκρατίας αλλά και αναγκαστικής μετανάστευσης.
Info:
«Turner Prize 2018», Tate Britain, Λονδίνο, μέχρι 6 Ιανουαρίου 2019
