«Το τυχαίο ως μέθοδος»

«Αν κάποιος ήθελε να αναφερθεί στο σύνολο του έργου του Γιώργου Λαζόγκα μέχρι σήμερα, πιστεύω ότι θα έλεγε ότι πρόκειται για έναν ζωγράφο του οποίου ολόκληρη η καλλιτεχνική έρευνα στράφηκε, εκτός των απτών υλικών της ζωγραφικής, στην αποκάλυψη του στοιχείου που βρίσκεται πέραν αυτής. Αυτή η ενδελεχής αναζήτηση των απτών και μη στοιχείων της ζωγραφικής τον οδήγησε στην ενότητα Παλίμψηστα, στην Τυφλή Ζωγραφική και στη χρήση της φωτιάς και του αέρα στο έργο του. Η χρήση τεχνικών και πρακτικών “ξένων” προς τη ζωγραφική πράξη αυτήν καθεαυτήν χαρακτηρίζει βέβαια μια ολόκληρη εποχή, αυτή του μεταμοντερνισμού, με αμφισβητήσεις, πειραματισμούς και αναδιατυπώσεις της καλλιτεχνικής γλώσσας».

Με αυτά τα λόγια αρχίζει η διευθύντρια του Εθνικού Μουσείου Σύγχρονης Τέχνης το εισαγωγικό της σημείωμα στο βιβλίο του ζωγράφου και εικαστικού Γιώργου Λαζόγκα «Το τυχαίο ως μέθοδος» (ΕΜΣΤ).

Σε μια πραγματικά καλαίσθητη έκδοση, το βιβλίο αυτό δεν αναφέρεται μόνο στα πεπραγμένα και στη δουλειά του συγγραφέα του. Μας μυεί στα εικαστικά δρώμενα από την δεκαετία του ’70 και μετά, «χρησιμοποιώντας» τον ζωγράφο ως παρατηρητή σε όλες τις κοινωνικές εκφάνσεις.

Από την περίοδο της μεταπολιτευτικής εκρηκτικής απελευθέρωσης στην πολιτική και στις σχέσεις των δύο φύλων αλλά και της καλλιτεχνικής ελευθερίας, που με κάθε τρόπο διεμήνυε πως δεν υπάρχουν όρια στην τέχνη μας, φτάνει μέχρι το σήμερα. Ενα σήμερα δυσανάγνωστο λόγω της αμφισημίας της εποχής.

Οπως εύστοχα επισημαίνει ο Γιώργος Λαζόγκας: «Η αμφισημία της εποχής συνιστά πρόοδο και εντυπωσιακά επιτεύγματα, κρίση και καταστροφή. Την ίδια στιγμή τα αφομοιωμένα multimedia, η τεχνολογία κ.λπ. προσφέρουν δυνατότητες υπέρβασης, αλλά οι απαιτήσεις της άμεσης και κατά κανόνα βιαστικής ανταπόκρισης αποτρέπουν όλο και περισσότερο από το ζωτικό ζητούμενο: την εσωτερικότητα. Η εικαστική πληροφορία από αγαθό μεταβάλλεται σε βάσανο, ακόμη και σε ζητήματα αυτονόητα. […] Τολμώ να πω ότι μετά το ’90 έχουμε την εικόνα μιας κλωνοποιημένης πολυδιάσπασης, που δεν διαμορφώνει τάσεις ή κινήματα. Ισως πρόκειται για μόρφωμα που διαστέλλεται για να καλύψει το κενό, σαν να λείπει ο πυρήνας της ανατροπής, σαν οι ματαιώσεις του τέλους του εικοστού αιώνα να τον καθιστούν αόρατο».

Ο Γιώργος Λαζόγκας ανάμεσα στις σημαντικές και ιδιαίτερες καλλιτεχνικές του δημιουργίες, που βλέπουμε σε ένα πλούσιο φωτογραφικό υλικό, υποτιτλίζει τα κεφάλαια της καλλιτεχνικής του δημιουργίας -τολμώ να πιθανολογήσω και της ζωής του- ως εξής:

1) «Στο τέλος του εικοστού αιώνα» όπου ένα από τα πιο σημαντικά υποκεφάλαια έδωσε και τον τίτλο του βιβλίου: Το τυχαίο ή φέρνω τον θεό στα μέτρα μου. «Το τυχαίο -ως δομικό στοιχείο- ανοίγει διάλογο με το άγνωστο και τις ασυνείδητες ή συνειδητές συνιστώσες του, όπως το μαγικό, το μοιραίο, τη σύμπτωση, συνοδεύεται δε από μνήμες και δυνάμεις διαφορετικής προέλευσης και πολιτισμών».

2) «Η διαρκής μεταμόρφωση κάθε έργου κανόνας στη δουλειά μου» όπου η συνεχής αναζήτηση του καλλιτέχνη για νέα μέσα αναδεικνύεται ως υπαρξιακή αναζήτηση.

3) «Η Bic Generation», το στυλό bic εισβάλλει στην Ελλάδα και όλα αλλάζουν.

4) «Τυφλός χώρος και χρόνος», όπου ξεχωρίζω το υποκεφάλαιο «Οι γυναίκες στο μυαλό μου», συγκεκριμένα μια «ομολογία» του καλλιτέχνη: «Αν δεν υπήρχε το γυναικείο σώμα, δεν θα ζωγράφιζα. Η γυναικεία φιγούρα με οδηγεί στη ζωγραφική. Τα ερωτικά σχέδια της Απω Ανατολής, τα ινδικά, τα σχέδια της Αστάρτης, τα φοινικικά “Signes de Tanit” στην Τυνησία, εικονογράμματα και μάλιστα στην πιο αυθεντική τους χάραξη, στο κατά τα άλλα αδιάφορο Αρχαιολογικό Μουσείο της Καρχηδόνας».

5) «Το σχέδιο» με μοναδικό κεφάλαιο «Το τέλος ενός εναγκαλισμού». Ενα από τα πιο σημαντικά κεφάλαια του εξαιρετικού αυτού βιβλίου. Ενδεικτικά αναφέρω: «Το έργο πρέπει να τελειώνει πριν το τέλος του. Είναι πιο δραστικό το ότι δεν έχει πει την τελευταία λέξη. Η γοητεία τού non finitο οφείλεται σ’ αυτό το άνοιγμα και επιτρέπει τη συμμετοχή, δίνει περιθώρια ελευθερίας στο άλεκτον. Οτι ολοκληρώνεται κλείνει την πόρτα στο μη περαιτέρω».

6) «Ημερολόγια 1974-2013». Σημειώσεις του συγγραφέα.

«Το τυχαίο ως μέθοδος» έχω τη γνώμη πως είναι ένα βιβλίο όπου ο συγγραφέας κάνει κάτι περισσότερο από το να μιλήσει ή να δείξει τη δουλειά του.

Ο Γιώργος Λαζόγκας μάς κλείνει το μάτι προσκαλώντας μας στα ενδότερα του εργαστηρίου του, ίσως και στα ενδότερα της ψυχής του.

Και αυτό, πέρα από τη σημαντική καλλιτεχνική αξία του συγγραφέα, απαιτεί και μια γενναιότητα που όταν τη μοιράζονται μαζί μας σημαντικοί δημιουργοί μόνο πλουσιότερους μάς κάνουν.